Chronologizacja
W postaci: szołtysz
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | sołtys |
sołtysi sołtysowie |
ndepr |
| sołtysy |
depr | ||
| D. | sołtysa |
sołtysów |
|
| C. | sołtysowi |
sołtysom |
|
| B. | sołtysa |
sołtysów |
|
| N. | sołtysem |
sołtysami |
|
| Ms. | sołtysie |
sołtysach |
|
| W. | sołtysie |
sołtysi sołtysowie |
ndepr |
| sołtysy |
depr |
Pochodzenie
śr.-w.-niem. schultheiʒe 'ten, kto nakazywał, wyznaczał powinności lub świadczenia, sołtys'
Nagłosowe s- w wyniku mazurzenia.
1. w samorządzie wsi
Definicja
Noty o użyciu
Jeżeli wyrazu sołtys używamy w odniesieniu do kobiety, we wszystkich kontekstach może występować forma równokształtna z M. lp, a wyraz może przyłączać formy żeńskie czasownika i przymiotnika, np. sołtys przyszła, spotkanie z nową sołtys, Renata Kowalczyk. Może też zostać zachowana odmiana i składnia charakterystyczna dla rzeczowników rodzaju m1, np.: spotkanie z nowym sołtysem, Renatą Kowalczyk.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka wieś
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | sołtysina |
Połączenia
- aktualny, były, dotychczasowy, kolejny, nowy, obecny, ostatni, ówczesny, poprzedni, ustępujący; miejscowy, własny; najlepszy, najmłodszy, wyróżniony sołtys
- sołtys sołectwa Bielany, Potulice, Starogród..., wioski, wsi (Morawica, Siedliska, Kąty...); Jankowic, Makowa, Pruszcza...
- sołtys z wioski, z wsi; z Kościeliska, z Nowego Brzeska, z Orawki...
- sołtys w gminie Czchów, w miejscowości; we wsi; w Dębnie, w Murzasichlu, w Wąchocku...
- sołtys i rada sołecka, sołtys i radna, sołtys i radny, sołtys i sołtysowa; burmistrz i sołtys, wójt i sołtys
- pani sołtys
- dieta sołtysa; spotkania, turniej sołtysów
- funkcja, stanowisko, urząd; obowiązki; wybory, wybór; puchar; dom; córka, syn, wnuczka, żona sołtysa; pod przewodnictwem sołtysa
- dieta dla sołtysa
- kandydat; wybory na sołtysa
- Rada Sołecka; rozmowy z sołtysem; kontakty, spotkanie z sołtysami
- kawały o sołtysie
- sołtys dodaje, mówi, opowiada, powiedział, przypomina, przyznaje, stwierdził, tłumaczy, twierdzi, uważa, wyjaśnia, wspomina, wylicza, zapewnia; prowadził zebranie, organizował, zorganizował (imprezę, wyjazd...)
- pomóc/pomagać; dziękować, podziękować; przyznać/przyznawać coś, udzielić absolutorium sołtysowi
- być, zostać sołtysem
- coś należy do sołtysa
- spotkać się z sołtysami
- na czele z sołtysem; wspólnie z sołtysem
Cytaty
|
[...] Statut Sołectwa w § 9 punkt 14 informuje, iż sołtys ma obowiązek uczestniczenia w sesjach Rady Miejskiej. źródło: NKJP: Jan Jangas: Zdaniem Jangasa: Oświadczenia - prawda czy fałsz?, Czas Ostrzeszowski, 2007 |
|
|
Dwa lata temu proboszcz zwrócił się do sołtysa, by z funduszu wiejskiego dofinansował kolonie dla dzieci. źródło: NKJP: Andrzej Lewandowski: Zdarzył sie cud, Gazeta Pomorska, 1997 |
|
|
[...] pan Stanisław kocha Murzasichle i już trzecią kadencję jest tutaj sołtysem. źródło: NKJP: Zakopiańscy olimpijczycy - Zbójnik polskiego biathlonu, Tygodnik Podhalański, 2000 |
|
|
Obok władz miasta i fachowców, na temat dwóch wariantów projektowanej trasy wypowiedzieli się sołtysi sołectw leżących w pobliżu nowej drogi. źródło: NKJP: jp: Droga krajowa Nr 7 w nowej wersji, Głos Pasłęka, 2004 |
|
|
Problem dotyczy szczególnie terenów wiejskich, toteż głównie sołtysowie zostali przez burmistrza zobowiązani do podjęcia aktywnych działań na rzecz uświadomienia mieszkańcom braku zasadności wypalania traw i kryjących się za tym zagrożeń. źródło: NKJP: Prawo zabrania wypalania traw, Dziennik Polski, 2003-03-25 |
2. historycznie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka wieś
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Połączenia
- dziedziczny, lenny; pierwszy sołtys
- sołtys i ławnicy; karczmarz i sołtys, zasadźca i sołtys
- instytucja sołtysa
- przywilej dla sołtysa
- wiadomości, wzmianki o sołtysie
Cytaty
|
Henryk - zasadźca i pierwszy sołtys - otrzymał w dokumencie lokacyjnym 10 włók wolnych od danin, prawo do sądownictwa niższego z jedną trzecią wpływów oraz pół morgi na założenie karczmy (czynsz wynosił jedna markę rocznie). źródło: NKJP: Qqerim: Boreczno, Wikipedia.pl, 2009-05-01 |
|
|
W chwili reorganizacji wsi uprawnienia do tego młyna otrzymuje sołtys, niejaki Paweł, któremu biskup krakowski Muskata polecił zorganizowanie wsi Jeleń na prawie niemieckim. źródło: NKJP: Maria Leś-Runicka: NASZE KORZENIE, Co Tydzień Jaworzno, 2003-03-05 |
|
|
W założonej wsi sołtys zostawał sędzią wiejskim. [...] Po utworzeniu wsi sołtys był jej administratorem, funkcję swą sprawował w imieniu pana ziemi. źródło: NKJP: Marek Kazimierz Barański: Dynastia Piastów w Polsce, 2005 |
|
|
Jest jedną ze starszych miejscowości Podhala – powstała w 1637 roku, lokowana przez króla Władysława IV. [...] Urząd sołtysa przez kilka pokoleń sprawowali w Białce przedstawiciele rodu Nowobilskich, z którego pochodziło także wielu zbójników tatrzańskich. źródło: NKJP: Maciej Pinkwart: Zakopane i Tatry: przewodnik, 1995 |
|
|
Posiadacze dóbr ziemskich, szlachta, odgradzali się już od innych stanów, wzorem zachodniego rycerstwa dorabiali swoim rodom i zawołaniom rodowym herby, ale sołtysami wsi zostawali wówczas i chłopi. źródło: NKJP: Stefan Bratkowski: HISTORIA, Gazeta Wyborcza, 1998-06-05 |