UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

dworski

Chronologizacja

1471, SStp
Zapis niepewny

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dworski	dworski	dworski	dworskie	dworska
D.	dworskiego	dworskiego	dworskiego	dworskiego	dworskiej
C.	dworskiemu	dworskiemu	dworskiemu	dworskiemu	dworskiej
B.	dworskiego	dworskiego	dworski	dworskie	dworską
N.	dworskim	dworskim	dworskim	dworskim	dworską
Ms.	dworskim	dworskim	dworskim	dworskim	dworskiej
W.	dworski	dworski	dworski	dworskie	dworska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dworscy	dworscy	dworskie	dworskie
D.	dworskich	dworskich	dworskich	dworskich
C.	dworskim	dworskim	dworskim	dworskim
B.	dworskich	dworskich	dworskich	dworskie
N.	dworskimi	dworskimi	dworskimi	dworskimi
Ms.	dworskich	dworskich	dworskich	dworskich
W.	dworscy	dworscy	dworskie	dworskie

Pochodzenie

Zob. dwór

1. dotyczący dworu - siedziby władcy

Definicja

dotyczący dworu - siedziby władcy

Cytaty

1.a bal

Definicja

odbywający się we dworze

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ władza państwowa

Połączenia

dworski bal, dworska uczta

Cytaty

Intrady pisano przeważnie w wieku XVII i odgrywano je na dętych instrumentach na otwarcie dworskich balów albo nawet zwykłych zabaw.

źródło: NKJP: Krzysztof Rutkowski: Paryskie pasaże, Gazeta Wyborcza, 1994-05-24

[...] Orkiestra zaś przygrywała w czasie dworskich uczt, tańców i turniejów rycerskich.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba: Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów współczesnych: praca zbiorowa, 2004

1.b miłość

Definicja

mający miejsce na dworze

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ władza państwowa

Połączenia

dworska miłość; dworskie intrygi; życie dworskie

Cytaty

Dopiero w dworskiej miłości trubadurów głównym motywem stało się samo niezaspokojenie. Teraz oto miłość stała się polem, na którym rozkwitła wszelka doskonałość etyczna.

źródło: NKJP: Jan Pieszczachowicz: Koniec wieku: szkice o literaturze, 1994

[...] Poświęcił się całkowicie dwóm zajęciom, do których naprawdę czuł powołanie: dworskim intrygom oraz trwonieniu olbrzymiego majątku, zdobytego drogą rodzinnych konszachtów.

źródło: NKJP: Marian Brandys: Nieznany Książę Poniatowski, 1960

Po nim można obejrzeć pamiętnikarskie relacje o życiu dworskim i obyczajowym w XVII i XVIII wieku; o walkach niepodległościowych Polaków w wieku XIX i w roku 1918 [...].

źródło: NKJP: (ST): Przypomnienie polskości, Dziennik Polski, 2002-11-14

2. dotyczący dworu - ludzi

Definicja

dotyczący dworu - ludzi

Cytaty

2.a urzędnik

Definicja

należący do dworu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ władza państwowa

Połączenia

dworski poeta; dworska straż; dama dworska; panny dworskie; urzędnicy dworscy

Cytaty

Ale właśnie wtedy dworscy poeci, trubadurzy i truwerzy ze złotych pukli czynią ideał absolutny kobiecej urody.

źródło: NKJP: Krzysztof Rutkowski: Pasaż koloru blond, Gazeta Wyborcza, 1995-11-14

W małych, piastowskich księstwach dzielnicowych łowczy [...] stawiani byli w gronie najważniejszych urzędników dworskich, bliskich współpracowników księcia.

źródło: NKJP: (waw): Łowczy i jego służba, Nowiny Raciborskie, 2007-01-16

[...] Za czasów Bolesława wszyscy rycerze i wszystkie damy dworskie zamiast sukien lnianych lub wełnianych nosiły płaszcze z delikatnych tkanin [...].

źródło: NKJP: Święta kopia, Dziennik Polski, 2000-07-07

2.b kultura

Definicja

typowy dla dworu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ władza państwowa

Połączenia

dworski ceremoniał; balet dworski; dworska etykieta; kultura, moda, muzyka, poezja, sztuka dworska; dworskie obyczaje; tańce; zwyczaje dworskie

Cytaty

	Lubił też robić wrażenie na otoczeniu poprzez wprowadzenie do swego prezydenckiego stylu życia elementów pompy dworskiej i dworskiej etykiety. źródło: NKJP: Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki, 1999
	[...] Gafa prezydenta [...] obejmującego poufale JKM Elżbietę II przejdzie zapewne do annałów dworskiego ceremoniału [...]. źródło: NKJP: Sarmaci i kowboje, Dziennik Polski, 1999-09-11
	Pokaz mody dworskiej, historyczne bale, gonitwy konne, a nawet taniec egzotyczny - to atrakcje sandomierskiego XI Międzynarodowego Turnieju Rycerskiego [...]. źródło: NKJP: Michał Leszczyński: Atrakcje na turnieju rycerskim, Echo Dnia, 2007-06-30
	Pisarze sowizdrzalscy właśnie w przedmowach do poszczególnych wydań komedii manifestowali swoją niechęć do utrwalonych w poezji dworskiej konwencji literackich [...]. źródło: NKJP: Piotr Pirecki: Z problematyki ramy literackiej w komediach plebejskich XVII w.: (wybrane zagadnienia), 2002

3. budynek

Definicja

należący do dworu - posiadłości

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Najbliższe środowisko życia człowieka ➔ dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Połączenia

dworski budynek; folwark, park; majątek dworski; architektura dworska; dworskie pole; zabudowania

Cytaty

	Na tej działce stoi dworski budynek gospodarczy z pierwszej połowy XIX w. Jest w fatalnym stanie. źródło: NKJP: Choroba duszy, Dziennik Polski, 2000-08-04
	Służyć ma temu przygotowany właśnie [...] przez pracownię z Piaseczna, projekt rewaloryzacji, zakładający odtworzenie zasadniczych elementów dawnego parku dworskiego. źródło: NKJP: R.Nadaj: Poświętne czeka na odnowienie parku, Tygodnik Ciechanowski, 2006-05-10
	W XVIII w. wieś należała do majątku dworskiego w Jaworznie. źródło: NKJP: Joanna Tomczak: Słownik geograficzny gminy Rudniki, 2002
	Leżał on bowiem na terenie majętności szlacheckiej i otoczony był przez dworskie pola i lasy. źródło: NKJP: Mariusz Kulesza: Morfogeneza miast na obszarze Polski Środkowej w okresie przedrozbiorowym: dawne województwa łęczyckie i sieradzkie, 2001

Frazeologizmy

gnida dworska
romans rycerski
romans dworski

Data ostatniej modyfikacji: 22.02.2023