UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

senat

Chronologizacja

SStp, SKN, SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

łac. senātus (od: senex, D. senatius) 'rada starszych w Rzymie, senat rzymski'

1.a w parlamencie

Definicja

wyższa izba parlamentu w niektórych krajach, mająca prawo zatwierdzania ustaw uchwalonych przez izbę niższą

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

amerykański, czeski, francuski, włoski... senat
senat i Izba Deputowanych, senat i Izba Reprezentantów, senat i Rada Ministrów; sejm i senat
członek, marszałek, wicemarszałek; przewodniczący; kompetencje; gmach; likwidacja, zniesienie senatu
lista, wybory do senatu
debata; większość w senacie
zasiadać w senacie
na forum senatu

Cytaty

	Tymczasem według konstytucji w wypadku rozwiązania izby niższej znaczną część jej kompetencji przejmuje senat, przy czym rząd funkcjonuje bez zmian. źródło: NKJP: Tomasz Maćkowiak: Czy wybory do senatu przyniosą Czechom zmianę całej sceny politycznej?, Gazeta Wyborcza, 1996-11-13
	Prezydenta miało wybrać Zgromadzenie Narodowe, czyli połączony sejm i senat. źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1994
	Obecnie uchwała budżetowa trafi pod obrady senatu. źródło: NKJP: (PAZ): Pieniądze na likwidację, Dziennik Polski - Oświęcim, 2003-12-29
	Wybory parlamentarne zapewniły republikanom silną większość i w senacie (59 mandatów wobec 37) i w Izbie Reprezentantów (303 wobec 131). źródło: NKJP: Janusz Pajewski: Historia powszechna 1871-1918, 1967

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

Informacja normatywna

Gdy wyraz jest częścią nazwy własnej, należy go pisać wielką literą, np. Senat Rzeczypospolitej Polskiej, Senat RP.

1.b ludzie

Definicja

ogół senatorów zasiadających w izbie wyższej parlamentu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

obrady, posiedzenie; decyzja, poprawka, uchwała, zgoda senatu
senat określa, podejmuje uchwałę, przyjął poprawkę, ustawę..., uchwala, ustala, zatwierdza; wybiera

Cytaty

	Kiedy był wiceprezydentem w rządzie Clintona, usilnie zabiegał o ratyfikację Protokołu z Kioto, obligującego kraje przemysłowe do zmniejszenia emisji gazów powodujących ocieplenie klimatu. W 1998 r. senat amerykański jednomyślnie zagłosował przeciwko ratyfikacji [...]. źródło: NKJP: Krzysztof Szymborski: Głos z brzucha potwora, Polityka, 2006-12-23
	Niższa izba parlamentu federalnego stosunkiem głosów 153 do 42 poparła ideę przystąpienia Szwajcarii do ONZ. Latem ub.r. za wnioskiem członkowskim głosował senat. źródło: NKJP: Adam Szostkiewicz: Góralu, zejdź z Alp!, Polityka, 2002-03-02
	W tym samym czasie amerykański senat będzie dyskutować o prawach autorskich w mediach cyfrowych. źródło: NKJP: Piotr Cygan: Napster zawiódł muzyków, Dziennik Internautów, 2001-04-02
	26 marca 1925 r. konkordat został ratyfikowany przez sejm, a 23 kwietnia przez senat. źródło: NKJP: Waldemar Michowicz: Historia dyplomacji polskiej, 1995
	Poprawki przyjęte przez senat dają wszystkim obywatelom prawo dostępu do tajnych akt współpracowników Służby Bezpieczeństwa [...]. źródło: NKJP: Tydzień na świecie, Polityka, 2002-03-16

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

2. w dawnej Polsce

Definicja

w dawnej Polsce zgromadzenie wyższych urzędników świeckich i duchownych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

senat i izba poselska; król i senat
krzesło w senacie
zasiadać w senacie

Cytaty

	Poza niewątpliwymi ograniczeniami władca Rzeczypospolitej zachował jednak stosunkowo szerokie uprawnienia, z których najważniejszymi były: mianowanie urzędników centralnych i ziemskich [...], w tym wojewodów i kasztelanów, tworzących wraz z powoływanymi przez niego biskupami senat [...]. źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1994
	W grudniu 1535 r. pod nieobecność monarchy na sejmie w Piotrkowie senat uchwalił 2 dekrety. źródło: NKJP: Tadeusz Szulc: Z badań nad egzekucją praw. (Podstawa ustawodawcza egzekucji dóbr, jej interpretacja i nowelizacja na sejmach za panowania Zygmunta II Augusta), 2000
	W XVI wieku również monarchę uznano za część Sejmu. Wytworzyło się wówczas pojęcie trzech sejmujących stanów: króla, senatu oraz izby poselskiej. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 03.02.1993
	W 1535 r. uzyskał nominację na wojewodę krakowskiego, a rok później zdobył najwyższą godność w senacie, otrzymując kasztelanię krakowską. źródło: NKJP: (kis): Pierwszy po królu, Dziennik Polski - Tarnów, 2001-02-03
	Szlachta mazowiecka miała w senacie dużą reprezentację, w porównaniu do pozostałych ziem. Była reprezentowana przez sześciu senatorów. źródło: NKJP: Współpracownik: Kariera braci Garwaskich, Tygodnik Ciechanowski, 2007-03-17

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

Inne uwagi

Zwykle lp

3. w starożytnym Rzymie

Definicja

w starożytnym Rzymie zgromadzenie przedstawicieli patrycjuszy, decydujące o najważniejszych sprawach miasta i państwa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

rzymski senat
senat i lud rzymski

Cytaty

	W IV wieku przed naszą erą rzymski senat zaakceptował budowę drogi z Rzymu do Kapui. Nazwano ją Via Appia (od imienia budowniczego). źródło: NKJP: Państwo na wale, Dziennik Polski - Magazyn, 2004-03-25
	Około 500 roku p.n.e. upadła monarchia w Rzymie i powstała republika rządzona przez dwóch konsulów wybieranych corocznie. Pozostał z czasów królewskich senat złożony z członków najprzedniejszych rodów patrycjuszowskich. źródło: NKJP: Marek Borucki: Polacy w Rzymie : od czasów Mieszka I do Jana Pawła II, 1995
	[...] Gajusz Juliusz Cezar rozpoczął walkę z senatem i Pompejuszem. źródło: NKJP: (PS): W księgarni, Dziennik Polski - Kultura, 2001-03-13
	Takie ławy zajmowali greccy i rzymscy patrycjusze zasiadając w amfiteatrach i cyrkach, a także podczas sprawowania swoich funkcji w senacie. źródło: NKJP: ANDRZEJ NAZAR: Mebel stary jak świat, Dziennik Polski - Dom, 2002-12-03
	Edukacja i wpływy niosły za sobą chęć przeniknięcia w elity rzymskie, czego uwieńczeniem miało być wstąpienie do senatu. źródło: NKJP: Rzymskie możliwości podboju, Internet, 2008-02-16

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

Inne uwagi

Zwykle lp

4. stanowy

Definicja

lokalny parlament w każdym ze stanów wchodzących w skład Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Połączenia

stanowy senat
senat stanu Ohio; Hawajów, New Jersey
senat w Ohio
przewodniczący senatu

Cytaty

W latach 1899-1903 zasiadał w senacie stanu Ohio i był jednym z najpopularniejszych członków tej izby.

źródło: NKJP: Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki, 1999

[...] w wielu stanach powstają organizacje domagające się uporządkowania systemów podatkowych i atakują legislatury w Illinois, Pensylwanii i Maine. Pod ich naciskiem senat stanu New Hampshire zmienił podatki od nieruchomości.

źródło: NKJP: Andrzej Łomanowski: Podatkowe kosy na sztorc, prasa, 2005

„W imieniu Amerykanów polskiego pochodzenia - obywateli stanu New Jersey - Izba apeluje [...] o uznanie żądania Amerykanów polskiego pochodzenia ocalonych z nazistowskich obozów pracy i wynegocjowanie w ich imieniu zasłużonych i godziwych odszkodowań [...]- głosi rezolucja uchwalona przez senat New Jersey.

źródło: NKJP: Nie jesteśmy w trzeciej klasie, Dziennik Polski - Świat, 2000-06-09

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

Składnia

senat

CZEGO

5. miasta

Definicja

rada miejska w niektórych miastach

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka miasto

Połączenia

miejski; berliński, gdański senat
senat miasta; Berlina, Gdańska, Warszawy, Wolnego Miasta...
prezydent senatu

Cytaty

	Poznańskie łącznie z Łodzią stanowiło inny „Gau”, na którego czele stanął dawny prezydent gdańskiego senatu Arthur Greiser. źródło: NKJP: Franciszek Ryszka: Noc i mgła : Niemcy w okresie hitlerowskim, 1963
	W tym tygodniu zrezygnowała z wszelkich urzędów i funkcji partyjnych, gdy okazało się, że z kasy frakcji FDP w berlińskim senacie opłacała nie tylko prasę, taksówki i przeloty, ale również fryzjera. źródło: NKJP: Andrzej Godlewski: Kolejna dymisja w Niemczech, Gazeta Wyborcza, 1994-02-19
	Powołanie senatu miasta, jako ciała doradczego burmistrza lub przewodniczącego Rady Miejskiej, nie tylko satysfakcjonowałoby Honorowych Obywateli, ale przede wszystkim wnosiłoby wiele możliwości konsultacyjnych władz samorządowych. źródło: NKJP: Krzysztof Bytnar: ŻYCIE SPOŁECZNE, prasa, 1997
	Wprawdzie mamy najbardziej liberalne prawo przyznawania azylu na świecie, ale zatroszczymy się o to, żeby nikt nie mógł z niego skorzystać - powiedział poseł do berlińskiego senatu z ugrupowania Zielonych/Sojusz 90 Wolfgang Wieland. źródło: NKJP: Andrzej Dworak: Trudniej o azyl w Niemczech, Gazeta Wyborcza, 1992-12-08
	Zamiast dzisiejszej Rady m.st. Warszawy ma być senat. Projekt określa, że organem stanowiącym i kontrolnym miasta stołecznego Warszawy jest zgromadzenie związku, zwane senatem. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 21.05.1998

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

6. na uczelni

Definicja

kolegium złożone z rektora, prorektorów, dziekanów i przedstawicieli pracowników naukowych, studentów i pracowników administracyjnych, pełniące na uczelni funkcje kierownicze

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata studia

Połączenia

senat akademicki, uczelniany, uniwersytecki
senat szkoły, uczelni, uniwersytetu; Akademii Pedagogicznej, Politechniki Krakowskiej, Uniwersytetu Jagiellońskiego; KUL, UJ, UMCS, UW
senat i konwent, senat i profesorowie; rektor i senat
skład; posiedzenie; akceptacja, aprobata, opinia, stanowisko; sala senatu;
na wniosek senatu
senat określa, podejmuje uchwałę, uchwala, ustala, zatwierdza; wybiera (rektora)

Cytaty

	Tytuł doktora honoris causa nadaje senat, a w uczelni niepublicznej organ kolegialny wskazany w statucie, na wniosek podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni uprawnionej do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego. źródło: NKJP: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów: Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 - Dz.U. z 2005r. Nr 164, poz. 136
	Kanclerz kieruje administracją i gospodarką państwowej uczelni zawodowej, [...], podejmuje decyzje finansowe, za które odpowiada przed rektorem i senatem [...]. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 07.05.1997
	Prawdopodobnie rektorzy, uczelnie, senaty mogą zadecydować, że w przyszłym roku zmniejszą liczbę osób przyjmowanych na studia dzienne właśnie te, które mają być finansowane z budżetu państwa. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 15.03.2001
	Rektorzy i senaty wielu szkół nie mają na razie zaufania do poziomu egzaminów maturalnych i rzetelności uzyskanych na nich ocen. źródło: NKJP: (PAP): Trudne obliczenia, Dziennik Polski - Małopolska, 2004-03-07
	[...] MEN zobowiązało się do prowadzenia negocjacji z senatami UMCS i Akademii Rolniczej w Krakowie w sprawie rekompensaty za straty w bazie dydaktycznej i naukowej kadrze [...]. źródło: NKJP: Uniwersytet Rzeszowski - od września, Dziennik Polski - Podkarpacie, - Uniwersytet Rzeszowski - od września, 2000-12-23

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

7. w sądzie

Definicja

w sądownictwie niektórych krajów sąd wyższej instancji

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa sąd

Cytaty

	Wychodząc z tych przepisów senat kasacyjny rosyjski w roku 1898 sformułował tezę, iż „umowa mająca za przedmiot współdziałanie w zawarciu małżeństwa przeciwna jest moralności; żądanie przeto zapłaty za takie współdziałanie nie może korzystać z opieki prawa”. źródło: NKJP: Uwagi o obyczajach, Dziennik Polski - Pejzaż, 2002-09-13
	Zaczyna się więc spór o przebieg granicy, pomiędzy włościami obu stron. Wskazuje na to charakter instancji sądowych, gdzie dowodzą swoich racji. „Zaczęli proces w ziemstwie, potem w głównym sądzie, w senacie, znowu w ziemstwie i w guberskim rządzie”. źródło: NKJP: Dano mi dobra, wziąłem... , Dziennik Polski - Magazyn, 1999-09-11
	Po uchwale senatu karnego sądu krajowego wyższego w Rostocku z marca 1932 r. uznającej ostatecznie winę Jakubowskiego, napisał na łamach Deutsche Allgemeine Zeitung:„ ”... jest wskazane rzucić raz jeszcze okiem na zakończone postępowanie, aby sprostować szeroko wciąż obiegające poglądy w tej sprawie [...]„. źródło: NKJP: Jan Rogóż: Wiele hałasu o nic?, Dziennik Polski - Pejzaż, 2003-08-02
	W sądzie krajowym karnym rozpoczął wczoraj urlop kilkutygodniowy pierwszy zastępca senatu apelacyjnego nadradca Dr Józef Kaiser, zastępca wiceprezydenta sądu krajowego karnego. źródło: NKJP: „CZAS” (PS): Przed stu laty W Krakowie, Dziennik Polski, 2006-09-25

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	senat	senaty
D.	senatu	senatów
C.	senatowi	senatom
B.	senat	senaty
N.	senatem	senatami
Ms.	senacie	senatach
W.	senacie	senaty

Data ostatniej modyfikacji: 18.03.2013