Chronologizacja
Pochodzenie
łac.
1. w parlamencie
Definicja
Noty o użyciu
Jeżeli wyrazu senator używamy w odniesieniu do kobiety, we wszystkich kontekstach może występować forma równokształtna z M. lp., a wyraz może przyłączać formy żeńskie czasownika i przymiotnika, np. senator Anna Kowalska przyszła, spotkanie z nową senator, Anną Kowalską. Może też zostać zachowana odmiana i składnia charakterystyczna dla rzeczowników rodzaju m1, np.: spotkanie z nowym senatorem, Anną Kowalską.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | parlamentarzysta |
Połączenia
- były, obecny, przedwojenny; bezpartyjny, niezależny; dożywotni, wpływowy; pilski, śląski, wrocławski; amerykański, demokratyczny, republikański senator
- dwóch, dziewięciu, dziesięciu, siedmiu, sześciu, trzech...; dwoje, troje senatorów
- senator sprawozdawca, senator wnioskodawca; senator Stefan Niesiołowski, Zbigniew Religa, Zbigniew Romaszewski, Dorota Simonides...
- senator Rzeczpospolitej Polskiej; Platformy Obywatelskiej, Prawa i Sprawiedliwości, Samoobrony, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Unii Wolności; RP, USA; AWS, PO, PiS, SLD; (I, II, V...) kadencji; ziemi gdańskiej
- senator z okręgu (piotrkowskiego, tarnowskiego...), z województwa śląskiego, z ziemi rybnickiej, z Żywiecczyzny; z Konina, z Krakowa, z Poznania...; z Arizony, z Illinois, ze stanu Kolorado...; z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego, Unii Pracy; z PSL; z PO; z opozycji
- senatorowie i eurodeputowani, senatorowie i radni, senatorowie i samorządowcy; poseł i senator
- pan, pani senator
- fotel, funkcja, mandat; biuro; interpelacja, oświadczenie, wystąpienie; sprawa; pełnomocnik; syn, żona senatora; na zaproszenie senatora; w obecności senatora; z inicjatywy senatora; liczba senatorów
- kandydat, kandydatka; kandydatura, nominacja, wybory, wybór na senatora
- rozmowa, spotkanie z senatorem
- wdowa po senatorze
- dziękować, podziękować; odpowiedzieć / odpowiadać, udzielić głosu, zadać / zadawać pytania; uchylić immunitet senatorowi; doręczyć, dostarczyć, przedstawić, udostępnić senatorom; senatorom przysługuje prawo...
- być, zostać; wybrać senatorem
- głosować, wybrać; kandydować, startować na senatora
- kontaktować się, rozmawiać, skontaktować się, spotkać się z senatorem
- według senatora, zdaniem senatora; na czele z senatorem, wraz z senatorem, wspólnie z senatorem
Cytaty
|
Hayes jako prezydent prowadził bardzo regularny tryb życia. Wstawał o 7.00 rano, o 8.30 jadł śniadanie, następnie modlił się. Późnym przedpołudniem prowadził rozmowy z członkami gabinetu, z kongresmanami, senatorami. źródło: NKJP: Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki, 2002 |
|
|
[...] 41 lat temu klasztor jasnogórski odwiedził Robert Kennedy, senator USA, razem z żoną i dziećmi [...]. źródło: NKJP: (bess): Zdarzyło się, Dziennik Zachodni, 2005-06-30 |
|
|
Uważamy, że zgodnie z obowiązującym prawem posłowie i senatorzy winni mieć należytą ochronę przy wypełnianiu obowiązków. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 17.04.1993 |
|
|
W balu udział wezmą przedstawiciele władz samorządowych, wojskowi, senatorowie i posłowie. źródło: NKJP: (WT): Bal w kontuszach, Dziennik Polski, 2005-01-26 |
|
|
Porażka senator Hillary Clinton w walce o nominację prezydencką oznacza dla niej nie tylko kłopoty polityczne, ale i finansowe. źródło: NKJP: Michał Różycki: Hillary Clinton tonie w milionowych długach, Dziennik Zachodni, 2008-06-14 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
2. w dawnej Polsce
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Połączenia
- litewscy senatorowie
Cytaty
|
Postulatom szlacheckim domagającym się ścisłego przestrzegania statutów przeciwstawiali się senatorzy. źródło: NKJP: Tadeusz Szulc: Z badań nad egzekucją praw. (Podstawa ustawodawcza egzekucji dóbr, jej interpretacja i nowelizacja na sejmach za panowania Zygmunta II Augusta), 2000. |
|
|
W czasie liturgii król, a za nim przedstawiciele wszystkich stanów państwa: duchowieństwo, senatorowie, szlachta, rycerze, mieszczanie i chłopi podchodzili do ołtarza i zapalali kolejno jedną świecę siedmioramiennego świecznika. źródło: NKJP: Stanisław ZASADA: Te słynne roraty, Gazeta Poznańska, 2004-12-04 |
|
|
Zwłaszcza senatorowie litewscy widzieli w wysuwanych propozycjach liczne zagrożenia suwerennego bytu Litwy, nie godzili się też na powstanie wspólnego sejmu. źródło: NKJP: Radosław Lolo: Przysięga we łzach radości i smutku, Polityka, 2009-07-18 |
|
|
Zawiązano (12 VIII) konfederację generalną [...] i uchwalono tzw. artykuły sandomierskie (6/7 IX) zawierające szlachecki program naprawy państwa - m.in. postulaty tolerancji religijnej, sojuszu króla i szlachty przeciw senatorom, utworzenia skarbów wojewódzkich i stałego wojska. źródło: NKJP: Urszula Augustyniak:Historia Polski 1572-1795, 2008 |
|
|
Na podstawie drzewa genealogicznego rodziny Rozdrażewskich podaj imiona i urzędy dwóch przedstawicieli tego rodu, którzy byli senatorami za panowania Zygmunta III Wazy (1587-1632). źródło: NKJP: Sprawdź, jak Ci poszło, Dziennik Bałtycki, 2005-05-13 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
3. w starożytnym Rzymie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Połączenia
- rzymski senator
Cytaty
|
O senatorze Fabrycjuszu wyraził się powiernik Pimisa po bezskutecznych staraniach, żeby go przekupić: „Łatwiej słońce zawrócić z drogi, po której krąży, niż Fabrycjusza sprowadzić ze ścieżki uczciwości”. źródło: NKJP: Jean Baptiste Delacour: „Charaktery. Jak poznać człowieka”, Usenet -- pl.sci.psychologia, 2003-04-24 |
|
|
Po zwycięstwie nad flotą Marka Antoniusza i Kleopatry pod Akcjum Oktawian August przejął władzę nad całym imperium rzymskim. W 27 roku p.n.e. senatorowie rzymscy przyznali mu tytuł Augustusa, co znaczy boski. źródło: NKJP: xx: Cesarstwo Rzymskie, Dziennik Zachodni, 2007-05-18 |
|
|
Zdobywcy nie mogli spodziewać się po senatorach z Rzymu i dygnitarzach z Rawenny żadnych korzyści, oprócz porzuconych majątków, które przejęli jako trofeum. źródło: NKJP: Karol Modzelewski: Barbarzyńska Europa, 2004 |
|
|
Aby ich przyciągnąć, Konstantyn przyznał im ulgi podatkowe oraz obsypał ich przywilejami i darami. Mianował senatorami ludzi pochodzących ze wschodnich prowincji, którzy nie mieli pojęcia o tradycjach republiki rzymskiej i zaliczali się do najbardziej służalczych dworzan. źródło: NKJP: Max Gallo: Konstantyn Wielki Imperium Chrystusa , 2009 |
|
|
Słusznego wzrostu, masywny, zdawał się być inkarnacją skondensowanej siły i przywodził na myśl senatora rzymskiego. źródło: NKJP: Jerzy Łukaszewski: CEL: EUROPA. Dziewięć esejów o budowniczych jedności europejskiej, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
|
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
4. stanowy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
Połączenia
- senator stanowy
- funkcja, stanowisko senatora
Cytaty
|
Trzecie śledztwo - w sprawie podejrzanego punktowania - prowadzić będzie senator stanowy, republikanin z Manhattanu Roy Goodman, szef Komisji Śledczej Senatu USA. źródło: NKJP: Radosław Leniarski : BOKS. Po skandalu w walce Lewis - Holyfield: Gazeta Wyborcza, 1999-03-17 |
|
|
Następnie sprawował wiele funkcji państwowych: ambasador w kilku europejskich krajach, senator stanowy i federalny, sekretarz stanu, prezydent i członek Izby Reprezentantów, źródło: NKJP: John Quincy Adams, Wikipedia.pl, 2009-05-17 |
|
|
[...] ur. w stanie Utah, dzieciństwo spędziła na Alasce, gdzie jej dziadek był senatorem stanowym (senatorem w senacie Alaski, nie USA) [...]. źródło: NKJP: Tilia: Alaska, Wikipedia.pl, 2009-05-29 |
|
|
W 1860 r. uzyskał licencję na samodzielną praktykę prawniczą, co jeszcze bardziej zbliżyło go do kariery politycznej. Garfield był wówczas najmłodszym senatorem w stanowym senacie w Ohio. źródło: NKJP: Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
5. miasta
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka miasto
Połączenia
- senatorowie Wolnego Miasta Kraków
Cytaty
|
W obecności prezydenta [Poznania] [...], senatora Berlina ds. gospodarki [...], ambasadora RP odsłonięty został pierwszy plakat formatu megalight, który zachęca berlińczyków do odwiedzenia stolicy Wielkopolski. źródło: NKJP: MAG: Poznań całkiem blisko, Gazeta Poznańska, 2005-08-19 |
|
|
„[...] Jako Polacy jesteśmy bardzo wdzięczni panu burmistrzowi Sahmowi i panom senatorom Wolnego Miasta. Im właśnie zawdzięczamy Gdynię”... źródło: NKJP: Ksawery Pruszynski: Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 1939, 2004 |
|
|
W maju 1794 roku Wielka Rada Wenecji zebrała się po raz ostatni. I ostatni, sto dwudziesty doża oświadczył zebranym senatorom i całej wierchuszce weneckiej, że stawianie oporu armii francuskiej, która zajęła Włochy, nie ma żadnych szans. źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska: Apokryf wenecki, 2004 |
|
|
[...] o dziwo, obecni włodarze nie są jedynymi, którzy nie grzeszą skromnością. Już ich poprzednicy, w 1625 r., miast rajcami kazali się zwać senatorami. źródło: NKJP: Grzegorz Wawoczny: Zdaniem naczelnego - Sukces ma wielu ojców, Nowiny Raciborskie, 2005-08-30 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
6. na uczelni
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata studia
Połączenia
- uczelniany senator
Cytaty
|
Ława, w której zasiadają przedstawiciele senatu uczelni, przeniesiona zostanie też bardziej do centrum auli. – Teraz podczas uroczystości senatorowie czy dziekani ginęli nam trochę w tłumie – śmieje się rektor Kubica. źródło: NKJP: (KRZ): Senatorowie będą widoczni, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2004-05-21 |
|
|
Na Uniwersytecie Warszawskim Solidarność na razie nie zamierza się wychylać z lustracyjnymi postulatami, choć jeden z uczelnianych senatorów przekonywał związkowców, by wyszli z projektem podobnym do krakowskiego. źródło: NKJP: Joanna Cieśla: Gronostaje na indeksie, Polityka, 2005-03-12 |
|
|
Przysłowiowej oliwy do ognia dolał, opublikowany już w wydaniu papierowym, list senatora Uniwersytetu, wicedyrektora w Instytucie Politologii, a będącego we własnym mniemaniu baronem uniwersyteckim. źródło: Internet |
|
|
Drużyna Senatu RP wystąpi w błękitnych koszulkach. - Senat tym razem wygra. Nasza drużyna trenuje regularnie. Spotykamy się przynajmniej raz w miesiącu. Niestety, senatorowie uczelniani takiej możliwości nie mieli - mówi kapitan drużyny [...]. źródło: Internet |
|
|
Wniosek w sprawie unieważnienia wyborów na szczeblu uczelnianym w całości lub w części zgłosić może Rektor, Uczelniana Komisja Wyborcza, wydziałowa komisja wyborcza, 10% senatorów, 10% wyborców uprawnionych do tego głosowania, którego wynik jest kwestionowany. źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
senatorowie senatorzy |
ndepr |
| senatory |
depr |
7. w stadzie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwyczaje i zachowania zwierząt
Cytaty
|
Wędrujące do wodopoju pawiany formują niemal wojskowy szyk ze strażą przednią i tylną oraz kilkoma starszymi samcami (etolodzy nazywają ich senatorami), które dowodzą grupą. źródło: NKJP: Joanna Podgórska: W pogoni za obiadem, Polityka, 2001-12-22 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | senator |
ndepr | |
| senatory |
depr | ||
| D. | senatora |
senatorów |
|
| C. | senatorowi |
senatorom |
|
| B. | senatora |
senatorów |
|
| N. | senatorem |
senatorami |
|
| Ms. | senatorze |
senatorach |
|
| W. | senatorze |
ndepr | |
| senatory |
depr |