UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

bicz

Chronologizacja

XIV w., Bańk
XIV w., Bor

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. bicz
 bicze
D. bicza
 biczów
C. biczowi
 biczom
B. bicz
 bicze
N. biczem
 biczami
Ms. biczu
 biczach
W. biczu
 bicze

Pochodzenie

psł. *bičь (m) 'narzędzie do bicia'

1. do bicia

Definicja

rzemień lub skręcony sznur przymocowany do trzonka, służący do chłostania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa więzienie i kara

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Relacje znaczeniowe

synonimy:  biczysko

Połączenia

  • rzemienny, skórzany bicz
  • trzask bicza
  • chłostać, smagnąć/smagać, uderzyć/uderzać, wychłostać biczem

Cytaty

Świadkowie oskarżenia twierdzą, że M. odbierał uwięzionym kosztowności. [...] Niektórzy zapamiętali, że nosił rzemienny bicz, którym często bił Żydów, zapędzanych do „samochodów śmierci”.

źródło: NKJP: Przeszłość bez embarga, Dziennik Polski, 2001-05-25

Nerwowo galopował kucyk, obok stał poganiacz z długim biczem i skórzaną torbą na pieniądze.

źródło: NKJP: Bogdan Wojdowski: Chleb rzucony umarłym, 1975

2. na gangsterów

Definicja

coś, co ma służyć zwalczaniu lub ograniczaniu działania jakichś osób lub rozprzestrzenianiu się niekorzystnego zjawiska

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa więzienie i kara

Relacje znaczeniowe

synonimy:  bat

Połączenia

  • skuteczny, doskonały bicz
  • bicz na fałszerzy, na gangsterów; na komunę, na opozycję; na samowolę, na wolność słowa
  • stanowić bicz
  • traktować coś jako bicz

Cytaty

Skutecznym biczem na niefrasobliwych założycieli szkół wyższych stała się Państwowa Komisja Akredytacyjna. Przed rokiem, mocą ustawy, powierzono jej pieczę nad jakością kształcenia.

źródło: NKJP: Stopnie dla wyższych uczelni, Polityka, 2003-02-01

Ale przecież w kraju, gdzie jeszcze kilka lat temu przepisy kodeksu karnego i kodeksu wykroczeń były traktowane jako bicz na opozycję, ograniczanie immunitetu poselskiego nie wydaje się najszczęśliwszym pomysłem.

źródło: NKJP: Ewa Milewicz:: Immunitet czy nammunitet, Gazeta Wyborcza, 1996-09-17

Wszelkie napoje to doskonały bicz na wirusy! Picie odpowiedniej ilości płynów ma duże znaczenie w zapobieganiu przeziębieniom.

źródło: NKJP: Gdy spada odporność, Trybuna Śląska, 2004-10-25

Składnia

bez ograniczeń + bicz +
na KOGO/CO

Frazeologizmy

bicz boży
bicze wodne
bicze szkockie
jak z bicza strzelił
jak z bicza trzasnął
jak z bicza trzasł
ktoś chłoszcze biczem satyry kogoś/coś
ktoś chlaszcze biczem satyry kogoś/coś
ktoś smaga biczem satyry kogoś/coś
ktoś kręci na siebie bicz
ktoś ukręcił na siebie bicz
ktoś wychłostał biczem satyry kogoś/coś

Przysłowia

Z piasku bicza nie ukręcisz
(Ktoś) z piasku bicza nie ukręci
Data ostatniej modyfikacji: 13.03.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN