UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rozpraszać

Chronologizacja

1450, SStp

Pochodzenie

Czasownik ze wzdłużeniem wokalizmu rdzennego o > a od rozproszyć.
Zob. prószyć

1. tłum

Definicja

sprawiać, że każda z osób lub rzeczy, tworzących jakąś grupę, znajduje się w innym miejscu

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Połączenia

huragan, wiatr; policja rozprasza
rozpraszać demonstrantów, tłum, stado, zbiory

Cytaty

	Choć straż miejska wzmocniona oddziałami gwardii rozpraszała zbiegowiska i płazowała krzykaczy, nie mogła być wszędzie. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005
	Na szczęście puszcza okalająca obóz nieco łagodziła siłę uderzeń wichury. Mimo to musieli do świtu walczyć o ocalenie swego dobytku, wiatr bowiem rwał namioty, wywracał wozy, porywał sprzęty i rozpraszał zwierzęta. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tajemnicza wyprawa Tomka, 1963
	[...] rozpraszając ludzi, komendanci chcieli uratować ich jak najwięcej. źródło: NKJP: Krzysztof Burnetko, Witold Bereś: Marek Edelman. Życie. Po prostu, 2008
	Czasami, posiadając kolekcję pięknych drobiazgów, rozpraszamy je po mieszkaniu w przekonaniu, że upiększą więcej jego zakątków, a w rezultacie giną one gdzieś po kątach. źródło: NKJP: Ewa Bojar: Mocny akcent, Trybuna Śląska, 2001-11-07

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

2. siły, środki

Definicja

osłabiać coś jednorodnego, rozdzielając to na części

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

rozpraszać kapitał, majątek, środki; siły, talenty, wysiłki, zdolności
nie można, nie należy rozpraszać

Cytaty

	[...] nie chcemy rozpraszać naszych działań poprzez inwestowanie na różnych rynkach świata. Takie działania z naszego punktu widzenia będą nieefektywne. źródło: NKJP: Bożena M. Dołęgowska-Wysocka: Światowa sieć i jakość największymi atutami, Gazeta Ubezpieczeniowa, 2007-12-11
	Zmiany w koncepcji rycerzy Chrystusa, porzucenie świętej wojny [...] okazały się korzystne dla wiernych i dla Kościoła. Pozwoliły im skoncentrować siły na umacnianiu i rozprzestrzenianiu wiary i nie rozpraszać ich w grze w świecką politykę. źródło: NKJP: Dariusz Piwowarczyk: Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, 2007
	Od tego czasu Żukrowski ogłosił kilkanaście tomów powieści, nowel, szkiców i reportaży, rozpraszając nieco swój talent. źródło: NKJP: Jerzy Stempowski: Szkice literackie. Klimat życia i klimat literatury: 1948-1967, 2001
	[...] rozpraszany kapitał nie stanie się nigdy kapitałem inwestycyjnym. źródło: NKJP: Sprawozdanie z 13. posiedzenia Senatu RP w dniu 10 kwietnia 2002 r.

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

3. uwagę

Definicja

przeszkadzać w skupieniu się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:

dekoncentrować

Połączenia

jakiś dźwięk, głośna rozmowa, czyjaś obecność, jakiś widok, zgiełk rozprasza; dobiegające skądś głosy rozpraszają
rozpraszać czyjeś myśli, uwagę
denerwować i rozpraszać

Cytaty

	Siadał wtedy w fotelu [...] i starał się czytać. Ale nie zawsze się to udawało. Może rozpraszały go głosy dobiegające z ogrodu, może szelest wiatru czy postukiwanie blaszanego koguta. źródło: NKJP: Stefan Chwin: Hanemann, 1995
	Zostaliśmy sami. Milczałem. Nie wolno było rozpraszać uwagi doktora ani sugerować diagnozy. źródło: NKJP: Anna Bolecka: Uwiedzeni, 2009
	Ja muszę się skupić. Dlatego idź już, mamo, jeżeli mi dobrze życzysz. Twoja obecność mnie rozprasza. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Teatr 4,1967-1973
	Na czas medytacji Paul i Peter usunęli się z pokoju modlitewnego, by nie rozpraszać jogina. źródło: NKJP: Elżbieta Hajnicz: [bez tytułu], 1999
	Nie robi pani notatek? – zapytał. – [...] Nie mogę rozpraszać ani onieśmielać pacjenta [...] pisaniem na kartce. Rozmawiam, słucham, obserwuję, a potem notuję. źródło: Tomasz Konatkowski: Przystanek Śmierć, 2007

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

4. światło, woń

Definicja

powodować, że drobne cząsteczki czegoś znajdują się w wielu różnych miejscach na jakimś obszarze

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek

Połączenia

rozpraszać światło, woń

Cytaty

	[...] dopalone świece spływały ciepłymi soplami ze świecznika, rozpraszając duszącą woń kopciu. źródło: NKJP: Bogdan Wojdowski: Chleb rzucony umarłym, 1971
	Zaświecił lampkę wiszącą nad łóżkiem, abażur miała zrobiony z czerwonych i zielonych kart celuloidu, rozpraszała przytulne światło. źródło: NKJP: Leon Pawlik: Ankara, 1998
	Na grobie rozpraszano szczypty tytoniu, żeby pozyskać przychylność duszy zmarłego. źródło: NKJP: Zbigniew Teplicki: Wielcy Indianie Ameryki Północnej, 1994
	Podmuch lodowatego wiatru odbił się świstem w zakamarkach ścian bazy, rozpraszając śnieżny pył. źródło: NKJP: Marek Kamiński, Wojciech Moskal, Sławomir Swerpel: Nie tylko biegun, 1996
	W scyntylatorze bombardowanym przez neutrony [...] protony są rozpraszane w różnych kierunkach i każdy z nich uzyskuje energię zależną od kąta rozproszenia. źródło: NKJP: Włodzimierz Kusch: Co o promieniowaniu wiedzieć powinniśmy, 1999

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

5. ciemności

Definicja

sprawiać, że coś staje się mniej intensywnym lub znika w ogóle

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kolory i światło

Połączenia

księżyc, błyskawica, świt rozprasza; latarnie rozpraszają
rozpraszać ciemności, mgłę, mrok, półmrok, szarówkę, zmrok; ciszę, żar
rozpraszać powoli, stopniowo

Cytaty

	Ciemność zalegającą w pokoju rozpraszał tylko słaby poblask z okna. źródło: NKJP: Mirosława Sędzikowska: Eus, deus, kosmateus, 2008
	Siedzieli pod skałą i patrzyli na biegnące ku nim wałami fal morze. Rześki wiatr rozpraszał żar słońca i napełniał ich nozdrza słoną wonią. źródło: NKJP: Jan Dobraczyński: Święty miecz, 1949
	Wkrótce chmury rozpierzchły się, powoli niknęły w dali. Słońce nabierało mocy, rozpraszało mgłę. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek wśród łowców głów, 1965
	Było tak wcześnie, że jeszcze nic nie rozpraszało ciszy zaczynającego się dnia. źródło: NKJP: Marta Tomaszewska: Tego lata w Burbelkowie, 2000
	[...] sen pierzchał, rozpraszany gorączką wzbudzonej wyobraźni. [...] Sięgnąłem po kontakt lampy i zapaliłem światło. źródło: NKJP: Antoni Libera: Madame, 2003

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

6. obawy

Definicja

sprawiać, że ktoś przestaje coś odczuwać

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

rozpraszać niepokoje, nudę, obawy, podejrzenia, czyjąś senność, smutek, smutne myśli, wątpliwości

Cytaty

	[...] słowa, którymi starał się mnie pocieszyć, nie rozpraszały mego smutku. źródło: NKJP: Maria Irena Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski, Krzysztof Wesołowski: Znane i nieznane: rezydencje, ludzie, wydarzenia, 2001
	Sukces gospodarczy dyktatury ułatwił rachunek sumienia nie tylko jej zwolennikom. Również inni ludzie zaczęli czuć się dumni, nowe domy, sklepy i towary skutecznie zagłuszały wyrzuty sumienia i rozpraszały wątpliwości. źródło: NKJP: Daniel Passent: Choroba dyplomatyczna, 2002
	Emir [...] wyrósł na potężnego lokalnego przywódcę, zdołał [...] narzucić zwierzchność Walencji, zaś [...] niechęć i wrogość króla Kastylii rozpraszał kolejnymi tysiącami dinarów. źródło: NKJP: Dariusz Piwowarczyk: Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, 2007
	Nasze wizyty rozpraszały też melancholię Ludwiga Czybirowa, który potrafił godzinami siedzieć w wielkim fotelu, wpatrzony w martwy [...] ekran telewizora. Ożywał na widok gości. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Dobre miejsce do umierania, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rozpraszam	rozpraszamy
2 os.	rozpraszasz	rozpraszacie
3 os.	rozprasza	rozpraszają

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałem +(e)m rozpraszał	rozpraszałam +(e)m rozpraszała	rozpraszałom +(e)m rozpraszało	rozpraszaliśmy +(e)śmy rozpraszali	rozpraszałyśmy +(e)śmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałeś +(e)ś rozpraszał	rozpraszałaś +(e)ś rozpraszała	rozpraszałoś +(e)ś rozpraszało	rozpraszaliście +(e)ście rozpraszali	rozpraszałyście +(e)ście rozpraszały
3 os.	rozpraszał	rozpraszała	rozpraszało	rozpraszali	rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rozpraszał będę rozpraszać	będę rozpraszała będę rozpraszać	będę rozpraszało będę rozpraszać	będziemy rozpraszali będziemy rozpraszać	będziemy rozpraszały będziemy rozpraszać
2 os.	będziesz rozpraszał będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszała będziesz rozpraszać	będziesz rozpraszało będziesz rozpraszać	będziecie rozpraszali będziecie rozpraszać	będziecie rozpraszały będziecie rozpraszać
3 os.	będzie rozpraszał będzie rozpraszać	będzie rozpraszała będzie rozpraszać	będzie rozpraszało będzie rozpraszać	będą rozpraszali będą rozpraszać	będą rozpraszały będą rozpraszać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rozpraszajmy
2 os.	rozpraszaj	rozpraszajcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rozpraszałbym bym rozpraszał	rozpraszałabym bym rozpraszała	rozpraszałobym bym rozpraszało	rozpraszalibyśmy byśmy rozpraszali	rozpraszałybyśmy byśmy rozpraszały
2 os.	rozpraszałbyś byś rozpraszał	rozpraszałabyś byś rozpraszała	rozpraszałobyś byś rozpraszało	rozpraszalibyście byście rozpraszali	rozpraszałybyście byście rozpraszały
3 os.	rozpraszałby by rozpraszał	rozpraszałaby by rozpraszała	rozpraszałoby by rozpraszało	rozpraszaliby by rozpraszali	rozpraszałyby by rozpraszały

bezosobnik: rozpraszano by

bezokolicznik: rozpraszać

imiesłów przysłówkowy współczesny: rozpraszając

gerundium: rozpraszanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rozpraszanie	rozpraszania
D.	rozpraszania	rozpraszań
C.	rozpraszaniu	rozpraszaniom
B.	rozpraszanie	rozpraszania
N.	rozpraszaniem	rozpraszaniami
Ms.	rozpraszaniu	rozpraszaniach
W.	rozpraszanie	rozpraszania

imiesłów przymiotnikowy czynny: rozpraszający

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszająca
D.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszającej
C.	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającemu	rozpraszającej
B.	rozpraszającego	rozpraszającego	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszającą
N.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającą
Ms.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszający	rozpraszający	rozpraszające	rozpraszające
D.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających
C.	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym	rozpraszającym
B.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszające
N.	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi	rozpraszającymi
Ms.	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających	rozpraszających

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozpraszany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszana
D.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszanej
C.	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanemu	rozpraszanej
B.	rozpraszanego	rozpraszanego	rozpraszany	rozpraszane	rozpraszaną
N.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszaną
Ms.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rozpraszani	rozpraszani	rozpraszane	rozpraszane
D.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych
C.	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym	rozpraszanym
B.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszane
N.	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi	rozpraszanymi
Ms.	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych	rozpraszanych

odpowiednik aspektowy: rozproszyć

Składnia

rozpraszać

Data ostatniej modyfikacji: 06.03.2025