UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

okazać

Chronologizacja

XV w., Bańk

Pochodzenie

Zob. kazać

1. uczucie

Definicja

swoim zachowaniem ujawnić określone uczucie, określona cechę charakteru albo stosunek do kogoś lub czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

  • okazać (drugiemu) człowiekowi, ludziom; dziecku, kobiecie, matce; pokrzywdzonemu, pracownikowi, świadkowi; światu
  • okazać uczucie; cierpliwość, dobrą wolę, łaskę, miłosierdzie, miłość, empatię, troskę, serce, sympatię, szacunek, zaufanie, zrozumienie; radość; zdziwienie; pokorę, skruchę; lekceważenie, pogardę; siłę; chęć, gotowość do czegoś
  • chcieć, móc, pragnąć; potrafić, umieć; postanowić; musieć; należy, powinien, winien; wystarczy okazać

Cytaty

Wielkie i wyjątkowe podziękowania Krzyś kieruje do tych, którzy podali mu pomocną dłoń i okazali serce.

źródło: NKJP: WAK: Krzyś dziękuje, Gazeta Poznańska, 2003-06-09

[...] media publiczne i komercyjne okazały pogardę swoim odbiorcom, ignorując konstytucyjne prawo obywateli do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej.

źródło: NKJP: Forum czytelników, Gazeta Poznańska, 2006-02-20

Najważniejsze jest to, jak zaczynasz pierwszą lekcję w danym roku szkolnym. – Okaż cierpliwość i spokój, uśmiechnij się i przede wszystkim nie okazuj lęku.

źródło: NKJP: Grażyna Maria Korycińska: Pierwsze kroki nauczyciela stażysty, Wychowawca, 2007-10

Stroop wizytował szkołę z dziesięć razy. Starał się zetknąć bezpośrednio z każdym kursantem i okazać mu zainteresowanie.

źródło: NKJP: Kazimierz Moczarski: Rozmowy z katem, 1977

- O tak, zostań! - zawołała Klaudyna i szybko opuściła głowę, by ukryć rumieniec zmieszania, zawstydzona tak jawnym okazaniem uczuć [...].

źródło: NKJP: Marta Tomaszewska: Zamach na wyspę, 2001

Za grzeszników podlegających poprawie Klemens uważał tych, którzy okazali skruchę i pojednali się z Bogiem przed śmiercią, ale zabrakło im czasu, by dopełnić pokuty.

źródło: NKJP: Kinga Helena Szczurek: Katolicka nauka o czyśćcu i formy niesienia pomocy zmarłym, 2008

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażę
 okażemy
2 os. okażesz
 okażecie
3 os. okaże
 okażą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałem
+(e)m okazał
 okazałam
+(e)m okazała
 okazałom
+(e)m okazało
 okazaliśmy
+(e)śmy okazali
 okazałyśmy
+(e)śmy okazały
2 os. okazałeś
+(e)ś okazał
 okazałaś
+(e)ś okazała
 okazałoś
+(e)ś okazało
 okazaliście
+(e)ście okazali
 okazałyście
+(e)ście okazały
3 os. okazał
 okazała
 okazało
 okazali
 okazały

bezosobnik: okazano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażmy
2 os. okaż
 okażcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałbym
bym okazał
 okazałabym
bym okazała
 okazałobym
bym okazało
 okazalibyśmy
byśmy okazali
 okazałybyśmy
byśmy okazały
2 os. okazałbyś
byś okazał
 okazałabyś
byś okazała
 okazałobyś
byś okazało
 okazalibyście
byście okazali
 okazałybyście
byście okazały
3 os. okazałby
by okazał
 okazałaby
by okazała
 okazałoby
by okazało
 okazaliby
by okazali
 okazałyby
by okazały

bezosobnik: okazano by

bezokolicznik: okazać

imiesłów przysłówkowy uprzedni: okazawszy

gerundium: okazanie

imiesłów przymiotnikowy bierny: okazany

odpowiednik aspektowy: okazywać

Składnia

bez ograniczeń + okazać +
(KOMU) + CO

2. pomoc

Definicja

kwestion. 
używane w połączeniu z niektórymi rzeczownikami w celu wyrażenia tej samej treści, którą wyraża czasownik podstawowy dla danego rzeczownika

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Połączenia

  • okazać pomoc, poparcie, wsparcie

Cytaty

Pragnę serdecznie podziękować wszystkim, którzy przez dyskusje, zainteresowanie i krytykę okazali mi pomoc przy pisaniu tej książki.

źródło: NKJP: Paweł Kowalczyk: Fizyka cząsteczek: energie i widma, 2000

Jeśli pomagamy innym, to i nam kiedyś ktoś okaże wsparcie.

źródło: NKJP: Violetta Gradek: Serdeczne czwartki, Dziennik Zachodni, 2002-06-26

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażę
 okażemy
2 os. okażesz
 okażecie
3 os. okaże
 okażą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałem
+(e)m okazał
 okazałam
+(e)m okazała
 okazałom
+(e)m okazało
 okazaliśmy
+(e)śmy okazali
 okazałyśmy
+(e)śmy okazały
2 os. okazałeś
+(e)ś okazał
 okazałaś
+(e)ś okazała
 okazałoś
+(e)ś okazało
 okazaliście
+(e)ście okazali
 okazałyście
+(e)ście okazały
3 os. okazał
 okazała
 okazało
 okazali
 okazały

bezosobnik: okazano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażmy
2 os. okaż
 okażcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałbym
bym okazał
 okazałabym
bym okazała
 okazałobym
bym okazało
 okazalibyśmy
byśmy okazali
 okazałybyśmy
byśmy okazały
2 os. okazałbyś
byś okazał
 okazałabyś
byś okazała
 okazałobyś
byś okazało
 okazalibyście
byście okazali
 okazałybyście
byście okazały
3 os. okazałby
by okazał
 okazałaby
by okazała
 okazałoby
by okazało
 okazaliby
by okazali
 okazałyby
by okazały

bezosobnik: okazano by

bezokolicznik: okazać

imiesłów przysłówkowy uprzedni: okazawszy

gerundium: okazanie

imiesłów przymiotnikowy bierny: okazany

odpowiednik aspektowy: okazywać

Składnia

bez ograniczeń + okazać +
(KOMU) + CO

Informacja normatywna

Uznawane za niepoprawne.

3. bilet

Definicja

urzęd. 
umożliwić uprawnionej osobie obejrzenie lub sprawdzenie jakiegoś dokumentu

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Połączenia

  • okazać dokument; bilet, dowód (osobisty, tożsamości...), kartę, legitymację, paszport, zaświadczenie
  • chcieć, móc, musieć; należy, powinien, winien; wystarczy okazać
  • odmówić/odmawiać; żądać/zażądać okazania czegoś

Cytaty

Młody baron [...] postawił na baczność komendanta posterunku. Okazał mu stosowne dokumenty.

źródło: NKJP: Andrzej Szczypiorski: Początek, 1990

„Pański bilet, młody człowieku, proszę okazać bilet!” - powiedziałem surowo [...].

źródło: NKJP: Zdzisław Szczepaniak: Dziewczyna z Trogiru i inne opowiadania, 2005

W przypadku kontroli biletów muszą oni okazać legitymację ZUS z odpowiednim wpisem, dowód osobisty i aktualny odcinek renty lub emerytury.

źródło: NKJP: Rafał P. Palacz: Kto jest uprawniony do zniżek w przejazdach komunikacją miejską?, Gazeta Wrocławska, nr 07/09, 1999

Mężczyźni nie potrafili mówić po polsku, okazali łotewskie paszporty oraz ważne bilety na rejs promem do Szwecji.

źródło: NKJP: Kazimierz Netka: Napadł w Austrii, wpadł w Gdańsku, Dziennik Bałtycki, 2010-02-08

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażę
 okażemy
2 os. okażesz
 okażecie
3 os. okaże
 okażą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałem
+(e)m okazał
 okazałam
+(e)m okazała
 okazałom
+(e)m okazało
 okazaliśmy
+(e)śmy okazali
 okazałyśmy
+(e)śmy okazały
2 os. okazałeś
+(e)ś okazał
 okazałaś
+(e)ś okazała
 okazałoś
+(e)ś okazało
 okazaliście
+(e)ście okazali
 okazałyście
+(e)ście okazały
3 os. okazał
 okazała
 okazało
 okazali
 okazały

bezosobnik: okazano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażmy
2 os. okaż
 okażcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałbym
bym okazał
 okazałabym
bym okazała
 okazałobym
bym okazało
 okazalibyśmy
byśmy okazali
 okazałybyśmy
byśmy okazały
2 os. okazałbyś
byś okazał
 okazałabyś
byś okazała
 okazałobyś
byś okazało
 okazalibyście
byście okazali
 okazałybyście
byście okazały
3 os. okazałby
by okazał
 okazałaby
by okazała
 okazałoby
by okazało
 okazaliby
by okazali
 okazałyby
by okazały

bezosobnik: okazano by

bezokolicznik: okazać

imiesłów przysłówkowy uprzedni: okazawszy

gerundium: okazanie

imiesłów przymiotnikowy bierny: okazany

odpowiednik aspektowy: okazywać

Składnia

Rzosobowy + okazać +
(KOMU) + CO

4. podejrzanego

Definicja

praw. 
w ramach prowadzonego śledztwa lub postępowania przed sądem pokazać komuś jakiś przedmiot lub osobę albo osoby, aby je rozpoznał jako mające związek z przedmiotem śledztwa lub postępowania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa policja i inne służby mundurowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa sąd

Połączenia

  • okazanie podejrzanego; zwłok
  • przeprowadzić, zorganizować okazanie
  • protokół okazania; pokój okazań

Cytaty

W celu potwierdzenia informacji o popełnieniu przez nich przestępstwa, na miejscu zdarzenia policjanci okazali ich świadkowi S. W., który rozpoznał oskarżonych jako sprawców przestępstwa usiłowania kradzieży z włamaniem.

źródło: NKJP: Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Karna, 2004-02-19

Kiedy okazano podejrzanych Jerzemu P., ten nie miał wątpliwości, że są to ci sami mężczyźni, którzy w marcową noc wdarli się do jego domu

źródło: NKJP: Halina Stęplówna: Bandyci mieli broń, Express Ilustrowany, 2001-12-14

Syn b. premiera przyznał, że wśród okazanych mu noży jeden tylko wyróżniał się charakterystycznym zakończeniem rękojeści. [...] Tak przeprowadzać okazania nie wolno. Nie pierwszy to i nie ostatni błąd organów ścigania w tej sprawie.

źródło: NKJP: Bogdan Wróblewski: Proces o zabójstwo Jaroszewiczów, Gazeta Wyborcza, 1997-05-14

Zorganizowano okazanie. Do żulika dobrano kilku podobnych fizycznie typów, większość ze szkoły na Skorupki, i pokazano dziewczynie w komendzie na Wilczej.

źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Domofon, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażę
 okażemy
2 os. okażesz
 okażecie
3 os. okaże
 okażą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałem
+(e)m okazał
 okazałam
+(e)m okazała
 okazałom
+(e)m okazało
 okazaliśmy
+(e)śmy okazali
 okazałyśmy
+(e)śmy okazały
2 os. okazałeś
+(e)ś okazał
 okazałaś
+(e)ś okazała
 okazałoś
+(e)ś okazało
 okazaliście
+(e)ście okazali
 okazałyście
+(e)ście okazały
3 os. okazał
 okazała
 okazało
 okazali
 okazały

bezosobnik: okazano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. okażmy
2 os. okaż
 okażcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. okazałbym
bym okazał
 okazałabym
bym okazała
 okazałobym
bym okazało
 okazalibyśmy
byśmy okazali
 okazałybyśmy
byśmy okazały
2 os. okazałbyś
byś okazał
 okazałabyś
byś okazała
 okazałobyś
byś okazało
 okazalibyście
byście okazali
 okazałybyście
byście okazały
3 os. okazałby
by okazał
 okazałaby
by okazała
 okazałoby
by okazało
 okazaliby
by okazali
 okazałyby
by okazały

bezosobnik: okazano by

bezokolicznik: okazać

imiesłów przysłówkowy uprzedni: okazawszy

gerundium: okazanie

imiesłów przymiotnikowy bierny: okazany

odpowiednik aspektowy: okazywać

Inne uwagi

Zwykle ger

Składnia

bez ograniczeń + okazać +
KOGO/CO + (KOMU)
Data ostatniej modyfikacji: 19.08.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN