UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

naczelny

Chronologizacja

1522, SPXVI

Pochodzenie

Od wyrażenia przyimkowego na czele; zob. czoło

1. dowódca

Definicja

taki, który ma władzę zwierzchnią

Noty o użyciu

Używane często w znaczeniu 'osoba sprawująca władzę zwierzchnią'.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

zwierzchni

Połączenia

naczelny architekt, dowódca, lekarz, prokurator, rabin, wódz; dyrektor; redaktor; komitet, organ, sztab naczelny; naczelna kucharka; kadra kierownicza, zarządzająca; rada lekarska, ubezpieczeniowa; dyrekcja, komisja; naczelne dowództwo, kierownictwo
naczelny i artystyczny

Cytaty

	Jako dyrektor naczelny zajmowałem się dziesiątkami spraw dotyczących administrowania teatrem. Jednocześnie miałem na głowie sprawy artystyczne, rozmowy z reżyserami, sam reżyserowałem, czasem również grałem. źródło: NKJP: Wanda Then: Sześć tłustych sezonów, Dziennik Zachodni, 2006-03-28
	W poznańskim oddziale PKP nikt nie potrafił nam odpowiedzieć na to pytanie. Dyrektorzy naczelni byli nieuchwytni. źródło: NKJP: PM: Tory zablokowane, Gazeta Poznańska, 2004-09-02
	Gdy monsignor Roncalli (późniejszy papież Jan XXIII) był nuncjuszem we Francji, na publicznym bankiecie przedstawiono mu naczelnego rabina Paryża, z którym podjął rozmowę. źródło: NKJP: Romana Brzezińska: Wspominki, Gazeta Poznańska, 2003-03-01
	Komitet przekazał wszystkie swoje pełnomocnictwa jednoosobowo Pawło Szandrukowi, jako przewodniczącemu Komitetu i naczelnemu dowódcy Ukraińskiej Armii Narodowej. źródło: NKJP: PG: Ukraiński Komitet Narodowy, www.wikipedia.pl, 2009-05-06
	Po śmierci Józefa Piłsudskiego w naczelnych organach Wojska Polskiego nastąpiły poważne zmiany personalne. źródło: NKJP: Internet: Benio101: Historia wojska polskiego, www.wikipedia.pl, 2009-04-24

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna
D.	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnej
C.	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnej
B.	naczelnego	naczelnego	naczelny	naczelne	naczelną
N.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelną
Ms.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnej
W.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	naczelni	naczelni	naczelne	naczelne
D.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
C.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym
B.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelne
N.	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi
Ms.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
W.	naczelni	naczelni	naczelne	naczelne

Składnia

Rz	+	naczelny	+
szyk: neutralny

2. motyw

Definicja

taki, który zajmuje najwyższe miejsce w jakiejś hierarchii lub klasyfikacji

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

główny

Połączenia

naczelny motyw; naczelna idea, teza, zasada; naczelne miejsce, zadanie;

Cytaty

	Do nich wszystkich kierowana jest naczelna idea Festiwalu – dialog, prowadzący do wzajemnego szacunku. źródło: NKJP: Magda Huzarska-Szumiec: Koncerty, wystawy, warsztaty, Nasze Miasto Kraków, 2005-06-23
	Sprzeniewierzył się bowiem naczelnej zasadzie wszelkiej polityki: nie okazywać w ogóle wrogości, nie pokazywać, że przeciwnik cię drażni. źródło: NKJP: Aleksander Sołżenicyn: Krąg Pierwszy Tom 1, 1996
	Oczywiście księgarnia austriacka ma swoją specyfikę, na naczelnych miejscach widnieją wydawnictwa dotyczące np. dziejów monarchii habsburskiej. źródło: NKJP: Krzysztof Kuczyński: Mamy w Austrii wielu oddanych przyjaciół - „Polski” Wiedeń, KRONIKA - pismo Uniwersytetu Łódzkiego, 2007-01
	Początki krokodylowej dynastii sięgają okresu jury (około 140 mln lat temu) ery mezozoicznej. Zwierzęta te należą do podgromady gadów naczelnych. źródło: NKJP: Kazimierz Netka: Zębate kłody, Dziennik Bałtycki, 1999-07-09
	Wiele czasu poświęcali, aby osiągnąć biegłość w przedstawianiu ludzkiej postaci, bo też na przestrzeni wieków była ona naczelnym motywem malarstwa. źródło: NKJP: Notatki z podróży, Dziennik Polski, 2004-04-21

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna
D.	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnej
C.	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnej
B.	naczelnego	naczelnego	naczelny	naczelne	naczelną
N.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelną
Ms.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnej
W.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	naczelni	naczelni	naczelne	naczelne
D.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
C.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym
B.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelne
N.	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi
Ms.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
W.	naczelni	naczelni	naczelne	naczelne

Składnia

Rz	+	naczelny	+
szyk: neutralny

3. ssak

Definicja

zool.

należący do rodziny istot Primates, o silnie rozwiniętym mózgu i układzie nerwowym oraz o przynajmniej jednej parze kończyn chwytnych (do której zalicza się także człowieka)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Połączenia

małpy, ssaki naczelne

Cytaty

Skoro do dziś dotrwały nie tylko ssaki bezdyskusyjnie wyżej od człowieka uorganizowane (np. przeżuwacze), ale i stosunkowo liczne ssaki naczelne bliskie człowiekowi, to musiały to zawdzięczać jakimś innym swoim zaletom.

źródło: NKJP: Jerzy Dzik: Dzieje życia na ziemi. Wprowadzenie do paleobiologii, 2003

Zresztą, jakbym miał wybór, to osobiście wolałbym pochodzić od lemura. Albo rudawki. Podobno okazało się, że to żaden nietoperz, a też naczelny.

źródło: Internet: fahrenheit.net.pl/archiwum/f30/10.html

Wygląda na to, że coraz mniej różni nas od zwierząt. Wiemy już, że inni przedstawiciele naczelnych używają narzędzi, stosują rośliny jako środki lecznicze i prawdopodobnie posługują się jakąś formą języka.

źródło: NKJP: Marzenna Nowakowska: Małpa potrafi, Wiedza i Życie nr 11/1997

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna
D.	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnego	naczelnej
C.	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnemu	naczelnej
B.	naczelnego	naczelnego	naczelny	naczelne	naczelną
N.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelną
Ms.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnej
W.	naczelny	naczelny	naczelny	naczelne	naczelna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	naczelne	naczelne
D.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
C.	naczelnym	naczelnym	naczelnym	naczelnym
B.	naczelne
N.	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi	naczelnymi
Ms.	naczelnych	naczelnych	naczelnych	naczelnych
W.	naczelne	naczelne

Data ostatniej modyfikacji: 11.07.2025