Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *vojevoda 'dowódca, wódz (< ten, kto wiedzie, prowadzi wojowników)'
Pierwotne złożenie: *vojь ‘wojsko; wojownik’ (zob. woj) + *voda (rzeczownik od psł. *vesti, z wymianą samogłoski rdzennej *e > *o) - zob. wieść (wiodę)
1. współcześnie
Definicja
Noty o użyciu
Jeżeli wyrazu wojewoda używa się w odniesieniu do kobiety, w liczbie pojedynczej zachowana zostaje odmiana charakterystyczna dla rzeczowników rodzaju m1, a formy czasownika i przymiotnika mogą być żeńskie, np. spotkanie z wojewodą podlaską, Anną Kowalską, w spotkaniu wzięła udział wojewoda podlaska Anna Kowalska lub męskie, np. spotkanie z wojewodą podlaskim, Anną Kowalską. W liczbie mnogiej zaleca się użycie form charakterystycznych dla rodzaju m1 (dwaj wojewodowie: Anna Kowalska i Maria Wiśniewska), ale spotykane też są użycia typowe dla form żeńskich: dwie nowe wojewody, dwóch nowych wojewód.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
Połączenia
- właściwy; SLD-owski wojewoda; wojewoda ciechanowski, gdański, inowrocławski, katowicki...; kujawsko-pomorski, lubuski, małopolski...
- pan, pani wojewoda
- wojewoda z PiS, z PO, z PSL, z SLD
- wojewoda i marszałek województwa, wojewoda i prezydent, wojewoda i rada wojewódzka, wojewoda i wicewojewoda; wojewodowie i ministrowie, wojewodowie i starostowie
- wojewoda Jerzy Miller, Jerzy Ziętek; Helena Pietraszkiewicz
- biurko, fotel, gabinet; funkcja, stanowisko; pełnomocnik, rzecznik; decyzja, opinia, zgoda; postanowienie, zarządzenie, zezwolenie; na wniosek, na żądanie wojewody
- kandydat; nominacja na wojewodę
- rozmowa, rozmowy, ugoda z wojewodą; nadzór nad wojewodami; narada, porozumienie, spotkanie, współpraca z wojewodami
- podległy wojewodzie
- wojewoda cofa pozwolenie, sprawuje nadzór, wzywa do (podjęcia, zaniechania czegoś)
- oddać do dyspozycji wojewody
- podlegać; wręczyć petycję wojewodzie
- uprawniać, upoważniać; odwołać, powołać, zdymisjonować wojewodę
- wystąpić do wojewody
- nakładać, nałożyć na wojewodę obowiązek
- porozumieć się, rozmawiać, spotkać się z wojewodą
- w gestii wojewody; z rąk wojewody
Cytaty
|
Zarzut, że upolityczniamy stanowiska wojewodów, jest absurdalny, ponieważ z założenia wojewoda reprezentuje obecnie urzędujący rząd i ta funkcja jest wyłączona z puli stanowisk apolitycznych. źródło: NKJP: Tomasz Patora, Piotr Wesołowski, Dominika Wielowieyska: Szef URM uważa, że łódzki wojewoda nie złamał prawa, Gazeta Wyborcza, 1996-08-01 |
|
|
Polski dokument podróży dla cudzoziemca i polski dokument tożsamości cudzoziemca wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca. źródło: NKJP: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów: Ustawa o cudzoziemcach, Dziennik Ustaw, 2003 |
|
|
Kilka miesięcy temu wojewoda mazowiecki zabronił łodziom motorowym pływania po Narwi [...]. Wprowadzony przez wojewodę zakaz oburzył znaczną część mieszkańców nadnarwiańskich gmin i władze powiatu pułtuskiego. źródło: NKJP: K. Kowalski: Motorówki znowu będą mogły pływać po Narwi, Tygodnik Ciechanowski - Pułtusk: 2003-05-12 |
|
|
Interwencje u wojewody były już niecelowe, bo od 1 stycznia sanepidowska struktura podlega nie wojewodzie, ale bezpośrednio Ministerstwu Zdrowia. źródło: NKJP: Kto obroni sanepidy, Dziennik Polski - Podhale, 2002-03-15 |
|
|
Wiadomo, że wojewodowie udzielają swoim urzędnikom pełnomocnictwa do wykonania odpowiednich funkcji. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 10.05.1995 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wojewoda |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr | ||
| D. | wojewody |
wojewodów |
|
| C. | wojewodzie |
wojewodom |
|
| B. | wojewodę |
wojewodów |
|
| N. | wojewodą |
wojewodami |
|
| Ms. | wojewodzie |
wojewodach |
|
| W. | wojewodo |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr |
2. w dawnej Polsce
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Połączenia
- wojewoda czernihowski, kamieniecki, kijowski, krakowski, podolski, poznański, ruski...
- wojewoda Stanisław Lubomirski, Sędziwój Ostroróg, Mikołaj Radziwiłł...
- mianować wojewodą
- delegacja, poselstwo z wojewodą (na czele)
Cytaty
|
W 1436 urodził się tu Jan Ostroróg, wojewoda poznański, znakomity pisarz polityczny, autor traktatu „O urządzeniu Rzeczypospolitej”, a także rozprawy na temat gry w szachy (jako pierwszy w świecie wprowadził numerację pól 1–8 i a-h). źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska : przewodnik, 1997 |
|
|
[...] hetman wielki koronny Józef Potocki, wojewoda kijowski, przeznacza na potrzeby klasztoru 10 tysięcy zł, dodając do nich w 1745 roku 500 czerwonych złotych. źródło: NKJP: Ryszard Henryk Bochenek: Twierdza Jasna Góra, 1997 |
|
|
Na malowniczej skarpie, niedaleko ujścia niewielkiej Lubanki do Pilicy, znajdowało się gospodarstwo wojewody Anzelma Gostomskiego, najmożniejszego szlachcica województwa rawskiego w XVI wieku. źródło: NKJP: Lechosław Herz: Wardęga. Opowieści z pobocza drogi, 2010 |
|
|
Osada nosząca nazwę Branice pojawiła się w przekazach pisanych już w 1250 r. Wspomina ją dokument wydany przez księcia Bolesława Wstydliwego, przyznający wojewodzie krakowskiemu Klemensowi prawo łowienia bobrów. źródło: NKJP: Ostoje tradycji, Dziennik Polski - Podróże, 2000-09-18 |
|
|
Walewscy mogą się poszczycić dwoma wojewodami łęczyckim i sieradzkim natomiast największą liczbę dzierżonych w ich rękach godności stanowiły kasztelanie [...]. źródło: NKJP: Michał Kobierecki: Walewscy herbu kolumna w XVII-XVIII wieku. Genealogia. Majętności. Działalność publiczna, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wojewoda |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr | ||
| D. | wojewody |
wojewodów |
|
| C. | wojewodzie |
wojewodom |
|
| B. | wojewodę |
wojewodów |
|
| N. | wojewodą |
wojewodami |
|
| Ms. | wojewodzie |
wojewodach |
|
| W. | wojewodo |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr |
3. Siedmiogrodu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Połączenia
- wojewoda mołdawski, siedmiogrodzki, wołoski
- wojewoda Siedmiogrodu, Wołoszczyzny
- powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich
- pakt z wojewodą
Cytaty
|
W katolikonie przeprowadzono gruntowne prace remontowe w latach 1537-1547, zaś położenie fresków zlecono wziętemu malarzowi z Krety o imieniu Tzortzis, który pracował w duchu szkoły kreteńskiej. Prace te sfinansował wojewoda mołdawski Piotr. źródło: NKJP: Jan Gać: Grecja kulturowy przewodnik po Grecji bizantyńskiej, 2007 |
|
|
Książę Władysław Opolczyk poza nieuściśloną datą urodzin nie ma ostatecznie ustalonego w biografistyce życia prywatnego. Dotychczas uważano, że pierwszą żoną księcia była Elżbieta, córka wojewody wołoskiego Mikołaja Aleksandra Besaraba. źródło: NKJP: Bogdan Snoch: Mariaże fundatora Jasnej Góry, Tygodnik Regionalny „Gazeta Częstochowska”, 2001-01-25 |
|
|
W czerwcu 1583 roku król Stefan synowicy swej Gryzeldzie, Krzysztofa Batorego wojewody siedmiogrodzkiego córce, wesele sprawował. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Na krakowskim rynku, 2007 |
|
|
Może warto sprawdzić, jak Piotr I i Roman I zostali określeni przez Jana Tęgowskiego w artykule Powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich Bogdanowiczów z domem Giedyminowiczów w XIV–XV wieku. źródło: NKJP: Ludmiła Pilecka: Dyskusja wikipedysty:Gardomir/archiwum2; Wikipedia.pl, 2007-02-13 |
|
|
[...] Stefan Batory był władcą tolerancyjnym bardziej z konieczności niż z przekonania. Jako wojewoda Siedmiogrodu dążył do restytucji katolicyzmu przy pomocy jezuitów, korespondując na ten temat z prowincjałem SJ w Wiedniu, Wawrzyńcem Maggią. źródło: NKJP: Urszula Augustyniak: Historia Polski 1572-1795, 2008 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wojewoda |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr | ||
| D. | wojewody |
wojewodów |
|
| C. | wojewodzie |
wojewodom |
|
| B. | wojewodę |
wojewodów |
|
| N. | wojewodą |
wojewodami |
|
| Ms. | wojewodzie |
wojewodach |
|
| W. | wojewodo |
wojewodowie |
ndepr |
| wojewody |
depr |
Składnia
|
+ | wojewoda | + |
JAKI
|
|
|
+ | wojewoda | + |
CZEGO
|