UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

pozwolić

Chronologizacja

XV w., SStp

Pochodzenie

st.pol. zwolić 'wyratować, ocalić; wyrazić zgodę, przystać na coś'

z psł. *sъ-voliti 'wyrazić swą wolę, pozwolić, zezwolić'

We współczesnym języku pol. zachowane tylko formy prefigowane od st.pol. zwolić (do-, po-, przy-, zez-, wy-zwolić), to zaś od psł. czasownika prefigowanego *sъvoliti < *voliti 'wyrażać swoją wolę, wybierać'.

1. dziecku na spacer

Definicja

zgodzić się na coś lub nie próbować temu przeciwdziałać

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Relacje międzyludzkie ➔ określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  dać
antonimy:  zabronić, zakazać

Połączenia

  • ojciec (nie) pozwolił; matka (nie) pozwoliła; rodzice (nie) pozwolili
  • pozwolić córce, dziecku, synowi

Cytaty

Czy książę pozwoli mi uruchomić place w Podkowie?

źródło: KWSJP: Jarosław Iwaszkiewicz: Sława i chwała, 1962

Mubarak nie pozwolił na obecność obserwatorów, nie zniósł stanu wyjątkowego, wybory były pełne nieprawidłowości i wolne tylko na tyle, by nie zagroziły jego rządom.

źródło: KWSJP: Robert Stefanicki: Nowe szaty faraona, Ozon, 2005, nr 23

Jest moim jedynym dzieckiem i nie pozwolę jej zejść na złą drogę.

źródło: KWSJP: Matka i córka: dlaczego już się nie rozumiemy?, Naj, 2003, nr 31

Mama naprawdę wyzdrowiała. Nawet nie pozwoliła, żeby ojciec tknął się czegoś przy robieniu kolacji.

źródło: KWSJP: Lucyna Legut: Piotrek zgubił dziadka oko, a Jasiek chce dożyć spokojnej starości, 1983

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwolę
 pozwolimy
2 os. pozwolisz
 pozwolicie
3 os. pozwoli
 pozwolą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłem
+(e)m pozwolił
 pozwoliłam
+(e)m pozwoliła
 pozwoliłom
+(e)m pozwoliło
 pozwoliliśmy
+(e)śmy pozwolili
 pozwoliłyśmy
+(e)śmy pozwoliły
2 os. pozwoliłeś
+(e)ś pozwolił
 pozwoliłaś
+(e)ś pozwoliła
 pozwoliłoś
+(e)ś pozwoliło
 pozwoliliście
+(e)ście pozwolili
 pozwoliłyście
+(e)ście pozwoliły
3 os. pozwolił
 pozwoliła
 pozwoliło
 pozwolili
 pozwoliły

bezosobnik: pozwolono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwólmy
2 os. pozwól
 pozwólcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłbym
bym pozwolił
 pozwoliłabym
bym pozwoliła
 pozwoliłobym
bym pozwoliło
 pozwolilibyśmy
byśmy pozwolili
 pozwoliłybyśmy
byśmy pozwoliły
2 os. pozwoliłbyś
byś pozwolił
 pozwoliłabyś
byś pozwoliła
 pozwoliłobyś
byś pozwoliło
 pozwolilibyście
byście pozwolili
 pozwoliłybyście
byście pozwoliły
3 os. pozwoliłby
by pozwolił
 pozwoliłaby
by pozwoliła
 pozwoliłoby
by pozwoliło
 pozwoliliby
by pozwolili
 pozwoliłyby
by pozwoliły

bezosobnik: pozwolono by

bezokolicznik: pozwolić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: pozwoliwszy

gerundium: pozwolenie

odpowiednik aspektowy: pozwalać

Składnia

Rzosobowy + pozwolić +
(KOMU) + na CO
Rzosobowy + pozwolić +
(KOMU) + żeby ZDANIE
Rzosobowy + pozwolić +
BEZOKOLICZNIK

2. ustawa pozwoliła na coś

Definicja

spowodować, że coś stało się dopuszczalne z puntu widzenia prawa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Prawo i łamanie prawa ➔ regulacje prawne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  dozwolić, zezwolić

Połączenia

  • ustawa pozwoliła, prawo pozwoliło na coś|

Cytaty

Ustawa pozwoliła pobierać narządy od osób zmarłych, jeśli za życia nie wyraziły sprzeciwu, jednoznacznie określiła kryteria śmierci [...]

źródło: NKJP: Paweł Walewski: Z ciała do ciała, Polityka, 2002-02-16

[...] za jazdę po pijanemu został skazany na 4 miesiące więzienia w zawieszeniu na 2 lata. Stracił stanowisko, ale prawo pozwoliło mu wystartować w wyborach ponownie.

źródło: NKJP: Państwu dziękujemy ,Polska Głos Wielkopolski, 2005-05-18

- Niestety dopiero 16 czerwca pojawiło się rozporządzenie ministra zdrowia, które pozwoliło na stworzenie tego dokumentu – wyjaśniał Moszczyński.

źródło: NKJP: Tomasz Janoś: O jeden głos!, Gazeta Wrocławska, 2003-06-28

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwolę
 pozwolimy
2 os. pozwolisz
 pozwolicie
3 os. pozwoli
 pozwolą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłem
+(e)m pozwolił
 pozwoliłam
+(e)m pozwoliła
 pozwoliłom
+(e)m pozwoliło
 pozwoliliśmy
+(e)śmy pozwolili
 pozwoliłyśmy
+(e)śmy pozwoliły
2 os. pozwoliłeś
+(e)ś pozwolił
 pozwoliłaś
+(e)ś pozwoliła
 pozwoliłoś
+(e)ś pozwoliło
 pozwoliliście
+(e)ście pozwolili
 pozwoliłyście
+(e)ście pozwoliły
3 os. pozwolił
 pozwoliła
 pozwoliło
 pozwolili
 pozwoliły

bezosobnik: pozwolono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwólmy
2 os. pozwól
 pozwólcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłbym
bym pozwolił
 pozwoliłabym
bym pozwoliła
 pozwoliłobym
bym pozwoliło
 pozwolilibyśmy
byśmy pozwolili
 pozwoliłybyśmy
byśmy pozwoliły
2 os. pozwoliłbyś
byś pozwolił
 pozwoliłabyś
byś pozwoliła
 pozwoliłobyś
byś pozwoliło
 pozwolilibyście
byście pozwolili
 pozwoliłybyście
byście pozwoliły
3 os. pozwoliłby
by pozwolił
 pozwoliłaby
by pozwoliła
 pozwoliłoby
by pozwoliło
 pozwoliliby
by pozwolili
 pozwoliłyby
by pozwoliły

bezosobnik: pozwolono by

bezokolicznik: pozwolić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: pozwoliwszy

gerundium: pozwolenie

odpowiednik aspektowy: pozwalać

Składnia

bez ograniczeń + pozwolić +
(KOMU) + na CO
bez ograniczeń + pozwolić +
BEZOKOLICZNIK

3. uczonym dokonać obserwacji

Definicja

spowodować, że to, o czym mowa staje się możliwe do wykonania lub uzyskania

Kwalifikacja tematyczna

ATEMATYCZNY

Relacje znaczeniowe

synonimy:  umożliwić

Połączenia

  • mechanizm, potencjał pozwoli; środki finansowe, zebrane fundusze pozwoliły
  • pozwolić na dokonanie obserwacji, na kupno, na osiągnięcie czegoś, na pokonanie czegoś, na przesunięcie, na uruchomienie, na utworzenie, na wyeliminowanie jakichś zjawisk, na wykorzystanie czegoś
  • coś pozwoliło dostrzec, zaobserwować

Cytaty

Długi okres sprawności urządzeń nawigacyjnych pozwolił uczonym dokonać sensacyjnej obserwacji.

źródło: KWSJP: Jerzy Kowalski-Glikman: Zagadka Pioneerów, Polityka, 2005

Rozważania nad problemem czasu i przestrzeni w reklamie pozwoliły dostrzec przesunięcia, jakich dokonuje w tej dziedzinie przekaz reklamowy.

źródło: KWSJP: Ewa Szczęsna: Poetyka reklamy, 2001

Parę dni urlopu pozwoli zupełnie inaczej spojrzeć na świat, naładować akumulatory i wrócić z nową werwą do pracy.

źródło: KWSJP: Agnieszka Liszka: Żeby się chciało chcieć, Cosmopolitan, 1999, nr 4

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwolę
 pozwolimy
2 os. pozwolisz
 pozwolicie
3 os. pozwoli
 pozwolą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłem
+(e)m pozwolił
 pozwoliłam
+(e)m pozwoliła
 pozwoliłom
+(e)m pozwoliło
 pozwoliliśmy
+(e)śmy pozwolili
 pozwoliłyśmy
+(e)śmy pozwoliły
2 os. pozwoliłeś
+(e)ś pozwolił
 pozwoliłaś
+(e)ś pozwoliła
 pozwoliłoś
+(e)ś pozwoliło
 pozwoliliście
+(e)ście pozwolili
 pozwoliłyście
+(e)ście pozwoliły
3 os. pozwolił
 pozwoliła
 pozwoliło
 pozwolili
 pozwoliły

bezosobnik: pozwolono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. pozwólmy
2 os. pozwól
 pozwólcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. pozwoliłbym
bym pozwolił
 pozwoliłabym
bym pozwoliła
 pozwoliłobym
bym pozwoliło
 pozwolilibyśmy
byśmy pozwolili
 pozwoliłybyśmy
byśmy pozwoliły
2 os. pozwoliłbyś
byś pozwolił
 pozwoliłabyś
byś pozwoliła
 pozwoliłobyś
byś pozwoliło
 pozwolilibyście
byście pozwolili
 pozwoliłybyście
byście pozwoliły
3 os. pozwoliłby
by pozwolił
 pozwoliłaby
by pozwoliła
 pozwoliłoby
by pozwoliło
 pozwoliliby
by pozwolili
 pozwoliłyby
by pozwoliły

bezosobnik: pozwolono by

bezokolicznik: pozwolić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: pozwoliwszy

gerundium: pozwolenie

odpowiednik aspektowy: pozwalać

Składnia

Rznieżywotny + pozwolić +
na CO
Rznieżywotny + pozwolić +
BEZOKOLICZNIK

4. pan pozwoli, że się przedstawię

Definicja

książk. 
używane jako składnik złożonych formuł grzecznościowych, używanych w różnych sytuacjach

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

Skąd wiem, to wiem - mówił - to moja rzecz i pozwoli pan , że to zachowam dla siebie.

źródło: NKJP: Zbigniew Raszewski, Raptularz (1965-67)

Pozwoli pan, że się przedstawię (wymawia jakieś nazwisko na „ski”, bardzo niewyraźnie)

źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Teatr 5, 1967

No, dobrze, panie premierze, pozwoli pan , że nie będę drążył tego, tej kwestii, bo przed nami inne równie istotne.

źródło: NKJP: Stenogram z 25. posiedzenia Komisji Śledczej 20 listopada.2004 r.

Teraz pozwolą Państwo , że dam przykład zasadności mojego pytania o to, co było pierwsze: jajko czy kura, nadinterpretacja czy zamysł artysty?

źródło: NKJP: Temat i sugestia, Dziennik Polski, 2001-12-05

Mam siedzieć na górze i zwierciadeł pilnować, bo z roboty wylecę. Więc pozwól, że cię pożegnam i pójdę trwać niewzruszenie na posterunku pracy.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Pogrzeb czarownicy, 2003

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
2 os. pozwolisz
 pozwolicie
3 os. pozwoli
 pozwolą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

5. pan pozwoli ze mną

Definicja

używane jako uprzejma prośba do rozmówcy, aby poszedł w miejsce, które mu wskazuje mówiący

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

- Bardzo mi miło. Pani pozwoli - artystka wprowadziła przybyłą do saloniku, który udało jej się wygospodarować ze skromnego metrażu. - Proszę rzucić płaszcz byle gdzie.

źródło: NKJP: Błahostka, Gazeta Wyborcza, 1997-11-28

- Proszę, niech panowie pozwolą do kuchni. Opowiem wszystko.

źródło: NKJP: Jerzy Andrzejewski: Popiół i diament, 1948

Pan będzie łaskaw pojechać za naszym samochodem. A pan pozwoli z nami - zaprosili Kuryłłę do swego wozu.

źródło: NKJP: Zbigniew Nienacki: Księga strachów, 1967

Jego Cesarska Mość pozwoli za nami ! Dokąd? spytał H.S. W miejsce bezpieczne, wyjaśnił major. Jego Cesarska Mość zobaczy. Wszyscy wyszli z pałacu.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Cesarz, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
2 os. pozwolisz
3 os. pozwoli
 pozwolą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo

Składnia

bez ograniczeń + pozwolić +
(DOKĄD)
bez ograniczeń + pozwolić +
z KIM

Frazeologizmy

jak Bóg da
jak Bóg pozwoli
ktoś może sobie pozwolić
Data ostatniej modyfikacji: 04.09.2026
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN