UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

królewski

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp
W postaci: krolewski

1. związany z królem (władcą) lub królową (władczynią)

Definicja

związany z królem (władcą) lub królową (władczynią)

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Cytaty

Odmiana

część mowy: przymiotnik

1.a pałac

Definicja

należący do króla (władcy) lub królowej (władczyni)

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

królewski apartament, grób, koń, pałac, portret, skarbiec, tron, zamek; królewska kaplica, komnata, posiadłość, rezydencja, siedziba, trumna, wieś; królewskie miasto; królewskie dobra, lasy, majątki, szaty; szczątki
magnacki i królewski

Cytaty

	Bracia czescy zamieszkujący dobra królewskie zostali edyktem Ferdynanda I wygnani z kraju. źródło: NKJP: Jerzy Ziomek: Renesans, 1973
	Po pierwszym rozbiorze Polski majątki królewskie w Galicji przejął rząd austriacki i zaczął je sprzedawać. źródło: NKJP: (BH): Zaczęło się od Jakuba Iskry, Dziennik Polski - Podkarpacie, 2002-09-12
	Zamek królewski rozbudowywano i przebudowywano wielokrotnie [...]. źródło: NKJP: Królewskie wzgórze tajemnic, Dziennik Polski - Magazyn, 1998-12-23
	Pobiedziska stanowiły własność królewską i były siedzibą starosty. źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska : przewodnik, 1989
	Gdy w roku 1702 pożar zniszczył starą siedzibę królewską, kładąc kres świetności Wawelu, podniosło się istne larum w Rzeczypospolitej. źródło: NKJP: Duch Krakowa, Dziennik Polski - Pejzaż, 2000-07-28

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

1.b syn

Definicja

będący członkiem rodziny króla (władcy) lub królowej (władczyni)

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

królewski brat, bratanek, kuzyn, siostrzeniec, syn, wnuk; królewska bratanica, córka, siostra; królewskie dzieci

Cytaty

	[...] Bolesław Pobożny, odczuwając ciężary życia, zaczął usuwać się powoli w cień. Aktywny był za to Krzyżan, królewski brat, któremu nie dano zasmakować biskupiej władzy. Aktywny był też Bolesław Rudy, młodszy królewski syn, znany ze swego gwałtownego charakteru i skłonności do okrucieństwa. źródło: NKJP: Zbigniew Mikołejko: Żywoty świętych poprawione, 2004
	W tece korespondencji warszawskiego historyka Hipolita Kownackiego odnalazłem listy, z których wynika, że królewski bratanek interesował się żywo losem mieszkających w Warszawie dawnych pensjonariuszy Stanisława Augusta [...]. źródło: NKJP: Marian Brandys: Nieznany Książę Poniatowski, 1960
	W kaplicy znalazła się Figura Matki Bożej Loretańskiej. Sprowadzona do Polski przed 1640, najprawdopodobniej przez króla Władysława IV, odziana w szaty z drogich tkanin. Fundatorką była królewska siostra Anna Katarzyna [...]. źródło: NKJP: Alexbot: Kościół Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie, Wikipedia.pl, 2009-03-24
	Autor - kanonik krakowski i wychowawca synów królewskich - gromadząc dokumenty, kroniki i świadectwa bezpośrednich uczestników ważnych wydarzeń, przedstawił dzieje Polski w łańcuchu przyczyn i skutków. źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1994
	Siostra króla, starsza, bezdzietna pani (miała kiedyś syna, który jako dziecko zaginął w okrutnych okolicznościach), chce przekazać swoje królestwo w ręce tej z córek królewskich, która okaże się bardziej tego warta. źródło: NKJP: Sonia Raduńska: Białe zeszyty, 2005

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

1.c dekret

Definicja

pochodzący od króla - władcy

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

królewski dekret, dokument, edykt, glejt, list, przywilej, rozkaz; medal; królewska proklamacja; królewskie pismo, postanowienie, rozporządzenie, zarządzenie, zezwolenie; królewskie nadania
cesarski i królewski, książęcy i królewski

Cytaty

	Mamy w zbiorach dokument królewski - przywilej króla Zygmunta Augusta z 1568 roku, nadający szczególne uprawnienia bractwom cechowym w Miechowie. źródło: NKJP: Wakacje w muzeum, Dziennik Polski - Miechów, 2002-08-15
	Istotny był również dekret królewski z 30 lipca 1661 roku zwalniający dobra klasztorne od wszelkich ciężarów wojskowych. źródło: NKJP: Ryszard Henryk Bochenek: Twierdza Jasna Góra, 1997
	Chcieliśmy pokazać prezydentowi archiwum, które od 1887 do 1950 r. było archiwum miasta, a od 1950 - państwowym. W nim znajdują się takie dokumenty, jak właśnie akt lokacyjny Krakowa, przywileje królewskie dla miasta. źródło: NKJP: (MM): Budżet zatrzymał prezydenta, Dziennik Polski - Kraków, 2000-11-09
	Przedstawione poniżej edykty królewskie i instrukcje Rady Indii miały istotny wpływ na obraz Nowego Królestwa Grenady i całego Nowego Świata, zawarty w kronikach. źródło: NKJP: Adam Elbanowski: Nowe królestwo Grenady. Historia naturalna, obyczajowa i domniemana, 2006
	W Izbie Chłopskiej propozycja królewska w sprawie utrzymania dotychczasowego systemu funkcjonowania gorzelni została odrzucona stosunkiem głosów 141:16. źródło: NKJP: Zbigniew Anusik: Dyplomacja szwedzka wobec kryzysu monarchii we Francji w latach 1787-1792, 2000

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

1.d namiestnik

Definicja

pracujący dla króla - władcy

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

królewski architekt, błazen, doradca, dyplomata, kanclerz, kartograf, kaznodzieja, komisarz, kwatermistrz, lekarz, łowczy, marszałek, namiestnik, poseł, sekretarz, urzędnik; sztab; królewska armia, drużyna, flota, gwardia, kancelaria, marynarka, orszak, rada, służba, straż; królewscy dworzanie; królewskie oddziały, pułki, wojska; sądy

Cytaty

	Poseł królewski jako jedyny uczestnik sejmiku był poddawany weryfikacji, musiał bowiem przedstawić list uwierzytelniający. źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce : od średniowiecza do czasów współczesnych : praca zbiorowa, 2005
	W 1558 r. ukazał się przekład dzieła niemieckiego humanisty, Reinhardta Lorichiusa (pióra Stanisława Koszutskiego, królewskiego bibliotekarza i sekretarza), pt. Księgi o wychowaniu i o ćwiczeniu każdego przełożonego..., które Rej niewątpliwie znał i z których korzystał. źródło: NKJP: Jerzy Ziomek: Renesans, 1995
	- Przysiągłem, miła moja, przysiągłem na puckim zamku przed królewskim starostą, iż co nocy od zmroku do świtu nie opuszczę latarni, nie odstąpię ognia, choćby ziemia w posadach się trzęsła, choćby morze z brzegów wystąpiło. źródło: NKJP: Hanna Kostyrko (zebr): Klechdy domowe, 1995
	We wczesnych sejmach brali udział urzędnicy królewscy i ziemscy - z racji pełnionych przez siebie funkcji, a także w zasadzie każdy szlachcic, chcący nań przybyć. źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1996
	Ze sprzedaży orderu i dodatkowo pobieranych łapówek zasłynął królewski minister Brühl. źródło: NKJP: Marek Henzler: Najwyższe polskie odznaczenie, Polityka, 2005

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

1.e berło

Definicja

charakterystyczny dla króla (władcy) i sprawowanej przez niego władzy

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

Połączenia

królewski mariaż, ród; królewska dynastia, linia, para, rodzina; godność, korona, koronacja, pieczęć, władza; królewskie małżeństwo, pochodzenie; berło, jabłko; królewskie insygnia; prerogatywy; czasy, kroniki

Cytaty

	Wszystkie swoje klejnoty, a nawet złote insygnia królewskiej władzy ofiarowała na potrzeby Uniwersytetu Krakowskiego, co po wiekach potwierdziły wydobyte z jej grobowca drewniane kopie berła i jabłka królewskiego. źródło: NKJP: Jan Antoł: Skrzypne jak skrzypce, Tygodnik Podhalański, 1999
	Para królewska uznała Olesko za swą reprezentacyjną rezydencję, a królowa Marysieńka bardzo często tu przebywała. źródło: NKJP: Stanisław Sławomir Nicieja: Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, 2006
	W 1314 r. Łokietek, wykorzystując niezadowolenie ludności z rządów książąt głogowskich, zajął Wielkopolskę. Po opanowaniu dwóch najważniejszych dzielnic Polski mógł już podjąć starania o koronę królewską [...]. źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1996 Data publikacji: 1996
	Książę uczestniczy w koszmarnym widowisku, jakim są ostatnie królewskie audiencje publiczne. źródło: NKJP: Marian Brandys: Nieznany Książę Poniatowski, 1996
	Zauważył on przy okazji, że od Wotana wyprowadzają swój rodowód dynastie królewskie wielu krajów. źródło: NKJP: Karol Modzelewski: Barbarzyńska Europa, 2004

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

2. w szachach

Definicja

dotyczący króla - figury w szachach

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Od: król 5

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Czas wolny gry i zabawy

Połączenia

pion, skoczek królewski

Cytaty

Każdy z graczy rozpoczyna grę z dwoma gońcami. Jeden stoi pomiędzy królewskim skoczkiem i królem a drugi – pomiędzy hetmanem i hetmańskim skoczkiem.

źródło: NKJP: DumZiBoT: Goniec (szachy): Wikipedia.pl, 2009-05-14

- Wiesz, że nigdy tego nie robię - prokurator pochylił się nad szachownicą i pchnął do przodu królewskiego piona. - Ty natomiast mogłeś oszczędzić gońca.

źródło: NKJP: Aleksander Minkowski: Szaleństwo Majki Skowron, 1994

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

3. ptak

Definicja

wyróżniający się znaczeniem, rozmiarami, wspaniałością, bogactwem w jakiejś grupie podobnych rzeczy

Noty o użyciu

Wyraz używany jako składnik terminów zoologicznych i botanicznych, np. kondor królewski, łosoś królewski, begonia królewska.

Wymowa

[królefski] lub pot. [króleski]

Pochodzenie

Zob. król 1

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Połączenia

królewski ptak; dar, gest; królewska hojność, uczta; królewskie drzewo, zwierzę; danie, przyjęcie
iście królewski

Cytaty

[...] przybysze spod znaku Lecha natrafili z pewnością na niezwykłe okazy dębów - królewskich, boskich drzew, których potężne kształty przerażały i imponowały.

źródło: NKJP: Dęby - potężne i królewskie, Dziennik Polski - Dom, 2003-11-04

Żubry to królewskie zwierzęta. Pozostawały niegdyś pod wyłączną opieką króla.

źródło: NKJP: Karol Olgierd Borchardt: Szaman morski, 1985

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska
D.	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiego	królewskiej
C.	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiemu	królewskiej
B.	królewskiego	królewskiego	królewski	królewskie	królewską
N.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewską
Ms.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim	królewskiej
W.	królewski	królewski	królewski	królewskie	królewska

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie
D.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
C.	królewskim	królewskim	królewskim	królewskim
B.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskie
N.	królewskimi	królewskimi	królewskimi	królewskimi
Ms.	królewskich	królewskich	królewskich	królewskich
W.	królewscy	królewscy	królewskie	królewskie

Frazeologizmy

błękit królewski
borowik królewski
gambit hetmański
gambit królewski
karp królewski
pyton królewski
skrzydło królewskie
Wasza Królewska Mość
Jej Królewska Mość
Jego Królewska Mość

Data ostatniej modyfikacji: 01.12.2020