UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

proszę

Chronologizacja

SL, SJPDun, ISJP

Odmiana

część mowy: czasownik

Inne uwagi

Używana tylko 1 os

Pochodzenie

prosić

1. zobaczyć

Definicja

słowo wypowiadane przy podawaniu lub pokazywaniu komuś czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

O, proszę spojrzeć, nasze ślubne zdjęcie, poznaje pan chyba.

źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007

A to, proszę popatrzeć, to nasza synowa.

źródło: NKJP: Elwira Kucharska: Siła przyciągania, czyli polskie losy, 2008

- Proszę - położył na stole dwa zdjęcia wyciągnięte z książki.

źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009

2. wejść

Definicja

zachęcenie pukającego do wejścia do pokoju

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

Puk, puk. Kto tam? Proboszcz. A, proszę, proszę.

źródło: KWSJP: Przemysław Szubartowicz: Lewizna, Trybuna, 2006

- Wejdź, proszę. Przyjechałeś późno i jesteś pewno zmęczony.

źródło: KWSJP: Jan Dobraczyński: Listy Nikodema, 1951

3. siadać

Definicja

zachęcenie kogoś do wykonania określonej czynności

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

	Niechże pan siada, proszę! źródło: KWSJP: Janusz Nazajder: Telechronopator, prasa, 1966
	Panie marszałku, proszę spocząć tu obok. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 11.04.2001, 3 kadencja, 106 posiedzenie, 2 dzień, 2001-04-11
	Mogę zapalić? - Proszę bardzo. źródło: NKJP: Edward Redliński: Szczurojorczycy, 1997
	- Czy mogę odpowiedzieć? - Proszę bardzo, panie ministrze. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 12.04.1996, 2 kadencja, 77 posiedzenie, 2 dzień

4. powtórzyć

Definicja

słowo wypowiadane, gdy chcemy, bo ktoś powtórzył to, czego nie dosłyszeliśmy lub gdy nie dowierzamy temu, co ktoś powiedział

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

słucham

Cytaty

- Niech pan pomacha - rozkazał Zani. - Co proszę?

źródło: KWSJP: Grzegorz Mathea: IV Rzeczpospolita, 2005

Zmieszałam się i zapytałam: - Proszę? Co mówiłeś?

źródło: Internet

5. przez telefon

Definicja

słowo wypowiadane po odebraniu telefonu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Komunikacja na odległość telefon/telegraf

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

słucham

Cytaty

Proszę? Kto mówi?

źródło: Internet

6. pana, pani

Definicja

słowo używane w połączeniu z niektórymi wyrazami, będące konwencjonalną formą zwracania się do kogoś, z kim mówiący nie jest po imieniu

Noty o użyciu

W mowie potocznej rozpowszechnione jest połączenie proszę panią, które jest uznawane za niepoprawne.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Połączenia

proszę (szanownego) pana, pani, państwa; księdza; wysokiego sądu

Cytaty

	Ja mam poważne zamiary, proszę pani. źródło: KWSJP: Jerzy Stefan Stawiński: Smutnych losów, 1986
	Proszę pana, my nie mamy z tym nic wspólnego. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010
	Właśnie minęła północ. Mamy, proszę państwa, sobotę, 15 kwietnia. Życzę miłego dnia i wesołych świąt... źródło: NKJP: Dorota Abramowicz: Dotrwać do północy..., Dziennik Bałtycki, 2006-04-15
	[...] pokornie podeszła do konfesjonału i głosem pełnym skruchy wyszeptała formułkę spowiedzi. Recytowała swoje grzechy, myśląc o błyszczących oczach kobiety. – I byłam wścibska, proszę księdza – zakończyła. źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Wielką miłość tanio sprzedam, 2003
	Na sądowej sali toczył się taki mniej więcej dialog: - Czy oskarżony pożyczał od pani Gałuszkowej pieniądze? - Pożyczał, proszę Wysokiego Sądu. - Duże pieniądze? - Co to znaczy duże? Dla jednego duże, dla drugiego małe. - Czy za te pieniądze można było kupić kamienicę? - Kamienicę? Wysoki Sąd chce kupić kamienicę? Ja szczerze odradzam! To nie jest interes w te czasy. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Alfabet krakowski Andrzeja Kozioła, 2009

Składnia

proszę

KOGO

7. uprzejmie

Definicja

słowo wyrażające uprzejmą odpowiedź na podziękowanie lub przeprosiny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

- Tak, dziękuję ci. - Proszę bardzo!

źródło: Internet

- Ja się zastanawiam, czy to przesunięcie nie spowoduje znowu konieczności wprowadzania zmian do ustawy po uzyskaniu wyników spisu powszechnego. Dziękuję.
- Bardzo proszę, Panie Ministrze.

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 28. posiedzenia Senatu RP w dniu 21 listopada 2002 r., 5. kadencja, 2002-11-21

8. o zaskoczeniu

Definicja

pot.

słowo wyrażające zaskoczenie z jakiegoś powodu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Cytaty

Wszyscy strasznie baliśmy się rozprawki, i - proszę - była - wzdychał po wyjściu z sali egzaminacyjnej Marcin Kwiecień z opolskiego Publicznego Gimnazjum nr 4.

źródło: KWSJP: Izabela Żarczyńska; Agata JOP: Pisali o... śmiechu, prasa, 2006

Dopiero wczoraj zaczęła się u nich mobilizacja, a tu proszę - już dziś wypowiedzieli wojnę.

źródło: KWSJP: Witold Szołginia: Dom pod Żelaznym Lwem, 1989

Nie do wiary, zaprosiła go tu! A on bezczelnie przyszedł! Do jego mieszkania! I stał trzy kroki dalej, patrząc wprost na niego z tępą miną. Usta Mariana uniosły się w złym uśmiechu, gdy podchodził. - No proszę, proszę - powiedział. Musiał unieść nieco głowę, by spojrzeć mu w oczy. - Czujesz się tu jak u siebie, co?

źródło: NKJP: Ewa Siarkiewicz: Kuźnia głupców, 2009

Data ostatniej modyfikacji: 11.08.2013