Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *koza 'koza'
1. zwierzę
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane
Połączenia
- biała, czarna; brodata; chuda; młoda, stara; żywa koza; dzikie kozy
- koza na pastwisku
- kozy i gęsi, kozy i kury, kozy i króliki, kozy i owce, kozy i świnie; barany i kozy, konie i kozy, krowy i kozy
- hodowca, pasterz; hodowla; stado kóz
- mleko od kozy; zagroda dla kóz
- koza skacze; beczy
- kupić; wyprowadzić kozę; hodować, trzymać; pasać, paść, wypasać; karmić; doić, wydoić kozy
Cytaty
|
Nie doję na co dzień krów. Ostatni raz robiłem to 5 lat temu. Ale dwa lata temu doiłem kozę – mówił Roman Wodzyński. To właśnie on uzyskał dyplom dojarza z wynikiem 2 tys. 900 ml. Mimo to w konkursie o tytuł Chłopa Roku zajął II miejsce. źródło: NKJP: Magdalena Uchto: Siadali na miotle, Gazeta Krakowska, 2007-05-02 |
|
|
Na trawiastych zboczach pasano kozy. źródło: NKJP: Marek Nowakowski: Powidoki, 2006 |
|
|
Na zewnątrz chaty przeraźliwie beczała koza. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004 |
|
|
Będziesz tam za godzinę? Bo muszę jeszcze iść do pani Szymańskiej po mleko od kozy, które chcę dać dzieciakom po kolacji. One tak to lubią! źródło: NKJP: Marcin Pałasz: Dziwne przypadki Ferdynanda Szkodnika, 2010 |
|
|
Choć nie ma na razie dowodów, by owce i kozy zostały zarażone BSE, naukowcy przypomnieli, że eksperymenty wskazują, iż jest to możliwe. źródło: NKJP: (PAP): Komisja obserwuje stada owiec i kóz, Metropol, 15/02, 2001 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
2. dziewczyna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | kózka | |
| hiperonimy: | dziewczyna |
Połączenia
- młoda; głupia koza
Cytaty
|
Ekspedientki były pesząco ładne, a syn szefowej wcale im się podobał, więc próbowały z nim gawędzić, żartować i jak to młode kozy - bez przerwy wybuchały śmiechem. źródło: NKJP: Jasiu, śmielej!, Dziennik Polskich, 1998-11-27 |
|
|
Przyznam się, że dopiero w trakcie drugiej ciąży obłożyłam się specjalistyczną literaturą. Z tej racji, że właśnie w pierwszej ciąży miałam trochę kłopotów i byłam głupia koza. źródło: NKJP: Czy to rozpoczęło u mam poród?, Usenet -- pl.soc.dzieci, 2003-06-13 |
|
|
Ufałaś im, szesnastolatkom! Toż to jeszcze głupie kozy... Zostawiałaś je same na całe tygodnie, to teraz masz! źródło: NKJP: Maria Nurowska: Sprawa Niny S., 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
3. piecyk
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku
Połączenia
- żelazna, żeliwna koza
- grzać, ogrzewać się kozą
- napalić, rozpalić w kozie
Cytaty
|
Przy piecu schły sosnowe polana, w izbie obok kuchni trzaskało drewno palone w żeliwnej kozie. źródło: NKJP: Wit Szostak: Oberki do końca świata, 2007 |
|
|
Zimą ogrzewały się kozą na węgiel, która stoi w kącie w pokoju. źródło: NKJP: Izabela Kacprzak: Komornik zlicytuje dom, Dziennik Zachodni, 2006-04-22 |
|
|
Po plecach Darka przebiegły ciarki. Nie wiedział, czy zawdzięcza je opowieści, czy w pomieszczeniu zrobiło się zimno. Zerknął na starą żelazną kozę. Była rozgrzana do czerwoności. źródło: NKJP: Mariusz Kaszyński: Skarb w glinianym naczyniu, 2008 |
|
|
Zamknij go w tej piwnicy, rzuć mu trochę drewna i węgla, niech pali w kozie i ciepło spędza święta - wyjął z kieszeni pognieciony banknot. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Koniec świata w Breslau, 2003 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
4. areszt
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa więzienie i kara
Połączenia
- wsadzić, zamknąć kogoś; pójść do kozy
- siedzieć w kozie
Cytaty
|
Zamożni kredytobiorcy - królowie i magnaci - nierzadko też uważali, że nie muszą spłacać zaciągniętych pożyczek, i po prostu zamykali żydowskiego bankiera w kozie. źródło: NKJP: Dariusz Łukasiewicz: Przeklęta lichwa, Polityka, 2008-12-20 |
|
|
Siedzę w kozie skazany na śmierć i czytam Pana Wołodyjowskiego, wchodzi naczelnik i chce mnie zdzielić harapem przez plecy, ale był uczony, widzi Sienkiewicza i mówi, że pan Wołodyjowski bił Turków, aby ratować Rosję, otworzył bramę, powiedział: – Paszoł won! źródło: NKJP: Henryk Rozpędowski: Charleston, 2002 |
|
|
[...] on może przeforsować uchwałę, na mocy której pójdę do kozy i wyjmę sobie ileś lat z życiorysu. źródło: NKJP: Cosmopolitan, nr 6, 2000 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
5. kara szkolna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata szkoła
Połączenia
- zostać w kozie
Cytaty
|
Lecz ja tego dnia zostałem karnie w kozie po lekcjach, bo czegoś tam nie wiedziałem o Żydzie Putramencie [...]. źródło: NKJP: Internet |
|
|
Jakub! Zostajesz w kozie, dopóki pięćset razy nie przepiszesz pierwszej zasady dynamiki Newtona! źródło: NKJP: Internet |
|
|
W szkole stosowano kary - bicie rzemieniem lub za zaniedbania w nauce - siedzenie w kozie po lekcjach. źródło: NKJP: Tomasz A. Nowak: Przedobrska oświata (2), Gazeta Radomszczańska, 2009-07-01 |
|
|
Synek mojej bliskiej znajomej (ma 7 lat) już trzeci raz od początku roku został zamknięty w kozie na 3 godziny po lekcjach!!! źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
Inne uwagi
Zwykle lp
6. w nosie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne
Cytaty
|
Nie przylepiłem gumy pod stolik czy krzesło. Nie zostawiłem kozy z nosa na cudzej sofie. źródło: NKJP: Dawid Kornaga: Gangrena, 2005 |
|
|
Rzadko nie, po prostu należy regularnie wyciągać kozy z nosa. Grucha u nas była do bani, najlepiej sprawdziły się patyczki z wacikami, solidnie potraktowane solą fizjologiczną. źródło: NKJP: Zapchany nosek u niemowlaka, Usenet -- pl.soc.dzieci, 2004-05-06 |
|
|
Mały Cyganek z radości zjada kozę z nosa i leci w podskokach werbować następnych. źródło: NKJP: Michał Witkowski: Margot, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
7. instrument muzyczny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka muzyka
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | dudy |
Połączenia
- grać na kozie
Cytaty
|
W programie imprezy także: „Siedem grzechów głównych” według księdza profesora Tischnera w rysunkach Zygmunta Pytlika, [...] muzyka Szymona Bafii „na kozę, gęśle i złóbcoki” oraz występ kabaretu „Truteń”. źródło: NKJP: (ASz): Trzy święta, Gazeta Krakowska, 2002-07-17 |
|
|
Podobnie żywiołowo przyjęte zostało pojawienie się na scenie Sebastiana Karpiela-Bułecki, który śpiewał i grał na skrzypkach, a w piosence „Kac” także na kozie, czyli polskiej odmianie szkockich dud. źródło: NKJP: (mz): Góralska muzyka z powerem, Sztafeta, 46/2006 |
|
|
Później, dzięki żmudnej pracy poznał niemal wszystkie tajniki, jakie kryją w sobie dudy. Teraz sam uczy młodych zakopiańczyków gry na kozie. źródło: NKJP: Jolanta Flach: Koza swoje humory ma, Tygodnik Podhalański, nr 6, 1999 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | koza |
kozy |
|
| D. | kozy |
kóz |
|
| C. | kozie |
kozom |
|
| B. | kozę |
kozy |
|
| N. | kozą |
kozami |
|
| Ms. | kozie |
kozach |
|
| W. | kozo |
kozy |
Inne uwagi
Zwykle lp