UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

koziołek

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp
W postaci: koziełek/koziełk

Pochodzenie

Zob. kozioł

1. zwierzę

Definicja

młody kozioł - samiec kozy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  kozioł

Cytaty

Na parkingu obok klasztoru można będzie zobaczyć drewnianą stajenkę, krytą strzechą, z żywymi zwierzętami - osiołkiem, owieczkami, koziołkiem i kozą w środku, wypożyczonymi przez dyrektora JDK Karola Głowę.

źródło: NKJP: Żywa szopka, Dziennik Polski, 2001-12-24

Od okolicznych hodowców wypożyczono oswojone zwierzęta, koziołki, cielątko i ptactwo.

źródło: NKJP: Agnieszka Zielińska: Czas kolędowania, Dziennik Zachodni, 2001-12-27

W innych rejonach Polski do wróżb używano wiązek zboża, którymi częstowano byczka lub koziołka.

źródło: NKJP: Monika Kaczyńska: Pies wybiera pannę młodą, Gazeta Poznańska, 2002-11-29

W planach są wyprawy: do rezerwatu ,,Uroczysko Jary’’ i do gospodarstwa agroturystycznego państwa Łazińskich, gdzie urodziły się niedawno dwa małe koziołki.

źródło: NKJP: AW: Urodziny Koziołka Matołka, Gazeta Poznańska, 2003-05-21

Nic dziwnego, że po ostatnim gwizdku sędziego gospodarze podskakiwali z radości jak koziołki.

źródło: NKJP: Jarosław Galusek: Jak derby, to nerwy, Dziennik Zachodni, 2004-04-05

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koziołek
koziołki
D. koziołka
koziołków
C. koziołkowi
koziołkom
B. koziołka
koziołki
N. koziołkiem
koziołkami
Ms. koziołku
koziołkach
W. koziołku
koziołki

2. w łowiectwie

Definicja

młody kozioł - samiec sarny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta leśne i polne

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  kozioł

Cytaty

Na koziołka nie polowało się, jeżeli jego rogi były jeszcze zbyt skromne, a on sam zbyt młody. Przyzwolenie dotyczyło dopiero szóstaka, czyli takiego, który miał po trzy odnogi na każdym z rogów.

źródło: NKJP: Zdzisław Morawski: Gdzie ten dom, gdzie ten świat, 1997

Czas nakarmić młodego koziołka - mówi, kiedy zbyt długo zasiedzieliśmy się w kancelarii. Karmi go z butelki. Młoda sarna pije łapczywie, opróżniając w mig jej zawartość.

źródło: NKJP: Szymon Wójcik, Tomasz Dębiec: Las Polski, 2009-01-01

Dwuletni koziołek sarny, który niefortunnie wbiegł przed jadące auto, zginął.

źródło: NKJP: MP: Sarna pod kołami trabanta, Trybuna Śląska, 2001-08-22

W sobotę rano znalazł rannego koziołka w lasku Wolskim. Przez kilka godzin usiłował zainteresować jego losem zoo i Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami. W końcu maluch trafił do leśniczówki w Niepołomicach.

źródło: NKJP: Konrad Pawłowski: Azyl w puszczy, Gazeta Krakowska, 2004-03-29

Przed wsiadaniem do pociągu przypomniał sobie o upolowanym niedawno przez siebie białym koziołku.

źródło: NKJP: Leszek Mazan: Dwie kule Gawriły Principa, Polityka, 2004

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koziołek
koziołki
D. koziołka
koziołków
C. koziołkowi
koziołkom
B. koziołka
koziołki
N. koziołkiem
koziołkami
Ms. koziołku
koziołkach
W. koziołku
koziołki

3. podpora

Definicja

konstrukcja służąca do podpierania czegoś, składająca się z drewnianych belek lub metalowych prętów, złączonych na krzyż w kształcie litery X lub w formie piramidy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kozioł
hiperonimy:  podpora

Cytaty

Wideorejestrator wygląda niepozornie - mała skrzynka z obiektywem, przewożona w radiowozie lub wystawiana na specjalnym koziołku.

źródło: NKJP: GOK: Kamery na wypadkowych ulicach, Gazeta Poznańska, 2003-09-05

Dwóch wyrostków piłowało wzdłuż deskę ułożoną na koziołkach, a trzeci siedział na pieńku i oskubywał z pierza martwą kurę.

źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Naznaczeni błękitem Kamień na szczycie Kroniki Drugiego Kręgu Księga I cz 1, 2005

Pergamin leży na stole zrobionym z koziołków i kilku desek.

źródło: NKJP: Radosław Figura: Teraz albo nigdy! Odcinek 09, 2008

Wszystko przez wandali, którzy pokradli metalowe koziołki. Stojaki, w których można było zostawić rowery znajdowały się na terenie Szuwarka, czyli widokowego placyku położonego nad samym brzegiem Zatoki Puckiej.

źródło: NKJP: (PEN): Niszczą co popadnie, Dziennik Bałtycki, 2007-07-06

Gdy urządza przyjęcie, na jednym z 84 obrusów, rozstawia porcelanową zastawę, kryształowe karafki, koziołki do sztućców.

źródło: NKJP: Irena Łaszyn: Najcenniejsza filiżanka, Dziennik Bałtycki, 2003-04-05

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koziołek
koziołki
D. koziołka
koziołków
C. koziołkowi
koziołkom
B. koziołek
koziołki
N. koziołkiem
koziołkami
Ms. koziołku
koziołkach
W. koziołku
koziołki

4. wywinąć

Definicja

obrót ciała wokół do przodu lub do tyłu, dokonujący się w sposób mimowolny lub zaplanowany

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport czynności związane ze sportem

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kozioł

Połączenia

  • fiknąć, wywinąć, zrobić koziołka; fikać koziołki

Cytaty

Stracił równowagę i fiknąwszy koziołka, sturlał się po zboczu wydmy.

źródło: NKJP: Mariusz Kaszyński: Rytuał, 2008

To był porażający widok, jak zaraz po wyjściu z progu, 17-letni, wielce utalentowany Austriak Thomas Morgenstern, nie tylko nie zdołał utrzymać równowagi, ale odpięła mu się narta i zaczął wywijać koziołki w powietrzu. Upadł na plecy.

źródło: NKJP: (M. ST.): Mogło dojść do wielkiej tragedii, Express Ilustrowany, 2003-12-01

Typ trafił mnie w nos i było po wszystkim. Reszty nie pamiętam. Poczułem, jak świat nagle staje dęba, i straciłem przyczepność. Fiknąłem koziołka i odpłynąłem w nieznane.

źródło: NKJP: Waldemar Borzestowski: Bulterier Samson i ja, 2008

Przez te parę sekund przypomniało mi się wszystko, czego uczyli na szkoleniu: biec zygzakiem, paść, zrobić koziołka...

źródło: NKJP: Olgier Domino: Błękitne hełmy i psy wojny, Super Express, 1998

– No to lecimy! – zawołał Wart i popędzili do ptaszarni, co pewien czas fikając koziołki w pozycji wyprostowanej, zwane gwiazdą.

źródło: NKJP: T.H.White: Miecz dla króla, Esencja, 2008-04

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koziołek
koziołki
D. koziołka
koziołków
C. koziołkowi
koziołkom
B. koziołka
koziołki
N. koziołkiem
koziołkami
Ms. koziołku
koziołkach
W. koziołku
koziołki

Frazeologizmy

koziołek matołek
Data ostatniej modyfikacji: 09.06.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj