UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

wół

Chronologizacja

1 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. wół
woły
D. wołu
pot. woła
wołów
C. wołowi
wołom
B. wołu
pot. woła
woły
N. wołem
wołami
Ms. wole
wołach
W. wole
woły

Pochodzenie

psł. *volъ, *volu (pierwotny temat na *-ŭ-)

Definicja

dorosły samiec krowy, który został wykastrowany, hodowany dla mięsa lub ze względu na swoją siłę fizyczną

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  samiec

Połączenia

  • wół i cielę, wół i osioł, wół i świnia; woły i krowy; konie i woły, owce i woły
  • stado; zaprzęg wołów
  • wół ryczy; orze; woły ciągną coś
  • zarzynać woły
  • orać wołami
  • harować, tyrać jak wół
  • wóz zaprzężony w woły

Cytaty

Zamiast Zawiszy w chybotliwym świetle żagwic rozpoznałem stado wołów. Parły rozjeżdżonym traktem w tumanie kurzu.

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995

Do pracy w polu używano wtedy powszechnie wołów. Ich siła i wytrzymałość równoważyły skutecznie dwie inne cechy: powolność i upór - nie mniejszy niż ośli, choć do porzekadła nie trafił.

źródło: NKJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, Twój Styl, 1997

Pędząc na złamanie karku, mijał po drodze zaprzężone w woły wozy o drewnianych kołach, karawany wielbłądów i osiołków.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2000

Felek Chmura harował jak wół, żeby uruchomić fabrykę Neumanna.

źródło: NKJP: Magdalena Tulli: W czerwieni, 1998

Białe powolne woły ciągnęły kolorowe sanie, których płozy ślizgały się po równie białych obłych kamyczkach, wciśniętych w ziemię na sztorc i wyślizganych od wieków.

źródło: NKJP: Monika Żeromska: Wspomnienia, 2007

Frazeologizmy

coś pasuje jak pięść do nosa
coś pasuje jak wół do karety
coś ma się do czegoś jak wół do karety
jak byk
jak wół
ktoś gapi się jak cielę na malowane wrota
ktoś gapi się jak wół na malowane wrota
ktoś patrzy jak wół na malowane wrota
ktoś gapi się jak cielę na malowane wrota
ktoś gapi się jak wół na malowane wrota
ktoś patrzy jak wół na malowane wrota
ktoś wołami ciągnie kogoś
wół piżmowy
wół roboczy

Przysłowia


Nie pamięta wół, jak cielęciem był
Słowo wróblem wyleci, a powróci wołem
Zapomniał wół, jak cielęciem był
Nie pamięta wół, jak cielęciem był
Data ostatniej modyfikacji: 15.02.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json