UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

azyl

Chronologizacja

1625, Kart XVII-XVIII

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	azyl	azyle
D.	azylu	azyli azylów
C.	azylowi	azylom
B.	azyl	azyle
N.	azylem	azylami
Ms.	azylu	azylach
W.	azylu	azyle

Pochodzenie

łac. asȳlum 'przytułek'

z gr. ásylon 'schronienie, sanktuarium, z którego nie wolno wydać ściganego przestępcy'

1. polityczny

Definicja

schronienie udzielane przez państwo cudzoziemcowi ściganemu lub prześladowanemu we własnym kraju z powodów politycznych, rasowych, religijnych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa stosunki międzynarodowe

Połączenia

tymczasowy azyl; azyl dyplomatyczny, polityczny
azyl cudzoziemców, imigracji; Polaków, Żydów
azyl dla cudzoziemców, dla prześladowanych, dla uciekinierów; dla Polaków, dla Żydów
schronienie i azyl
poszukiwacz; miejsce; prawo azylu
prawo do azylu
poszukiwać, pozbawić, szukać; odmówić/odmawiać, udzielić/udzielać azylu
dostać, otrzymać, przyznać/przyznawać, uzyskać, znaleźć/znajdować azyl
korzystać, skorzystać z azylu
poprosić, prosić, wystąpić o azyl

Cytaty

	Risto Hyvarinen, przewodniczący Związku Weteranów, szefował komisji rozpatrującej prośby uchodźców o azyl polityczny. Przyznawał azyl uciekinierom z Urugwaju, z Chile, z Salwadoru. źródło: NKJP: Paweł Smoleński: Świat, Gazeta Wyborcza, 1994-07-22
	[...] unijne prawo, które przewiduje przyznanie tymczasowego azylu osobom dorosłym, pochodzącym z krajów dotkniętych klęskami żywiołowymi, można by rozszerzyć także o dzieci. źródło: NKJP: (PAP): Pomagać skuteczniej, Rockowo, folkowo i chóralnie, 2005-01-08
	Nie prosił o azyl, stworzyłoby to bowiem groźne komplikacje w stosunkach między aliantami, ale publikując swe wspomnienia na łamach „New York Timesa”, oddał się pod opiekę amerykańskiej opinii publicznej. źródło: NKJP: Michał Komar: O obrotach losów i ciał, 1998
	Opinia publiczna jest zdecydowanie za ograniczeniem ilości przyjmowanych podań i przyznawanych azyli. źródło: NKJP: Azyl dla porywaczy?, Dziennik Polski - Magazyn, 2000-02-18

Składnia

	+	azyl	+	(KOGO)
	+	azyl	+	(dla KOGO)

2. zaciszne schronienie

Definicja

książk.

bezpieczne, wygodne i zaciszne miejsce

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

port, przystań, schronienie, zacisze

Połączenia

bezpieczny, doskonały, prawdziwy; prywatny azyl
azyl artystów
azyl dla artystów
azyl przed skwarem, przed światem
stanowić; znaleźć azyl
być, stać się azylem dla kogoś

Cytaty

	W krakowskim mieszkaniu też go nie trzymałem, ale w podkarpackiej wsi, gdzie mam chałupę, prywatny azyl w lesie. źródło: NKJP: Jolanta Ciosek: Nauczyłem się skakać, Dziennik Polski, 2005-01-15
	Rodzina stanowi azyl i pozostaje w opozycji wobec świata kalkulującej postawy nastawionej na zysk i „brutalnej ulicy”. źródło: NKJP: Małgorzata Jacyno: Kultura indywidualizmu, 2007
	Po latach spędzonych w trasach koncertowych biały dom ukryty w zieleni nieopodal Krakowa stanowił bezpieczny azyl dla niego i jego rodziny. Czas płynął wolniej i łagodniej przy starych filmach [...]. źródło: NKJP: Katarzyna Janowska: Niedotykalny, Polityka, 2006-10-21
	[...] że skoro Kościół mógł być w dawnych czasach azylem dla zbrodniarzy, dziś tym bardziej winien być otwarty na dobro. źródło: NKJP: Paweł Smoleński: Uczynił mnie Pan ludu swego sługą, Gazeta Wyborcza, 1997-10-10
	Trzeba mieć swoje azyle, ukochane miejsca, do których człowiek chce wracać. źródło: NKJP: Świeżość uczuć, Dziennik Polski - Pejzaż, 2001-11-23

3. dla zwierząt

Definicja

miejsce stworzone w celu opieki nad zwierzętami porzuconymi, chorymi lub potrzebującymi pomocy z innych powodów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Relacje znaczeniowe

synonimy:

schronisko

Połączenia

koci, ptasi; prywatny; krakowski, tarnowski, warszawski azyl
azyl dla psów, dla ptaków, dla zwierząt
kierownik, pracownik; podopieczny azylu
czworonóg, kot, pies z azylu
azyl powstał gdzieś
prowadzić, stworzyć azyl
oddać/oddawać, przywieźć, zabrać kota/psa do azylu; przygarnąć, wziąć, zabrać kota/psa z azylu

Cytaty

	Strażnicy zawiadomili pracowników azylu, którzy zabrali psa do schroniska dla zwierząt. źródło: NKJP: Dziennik Polski, 2000-06-03
	Ptasi azyl będzie się mieścił w jednym z budynków nowej ptaszarni w stołecznym ogrodzie zoologicznym. źródło: NKJP: Małgorzata Rahnenfeld: Jak kwiczoła ocalił socjalizm, Gazeta Wyborcza, 1994-06-16
	Osoby chcące przygarnąć bezdomnego czworonoga mogą przychodzić do schroniska codziennie (także w dni świąteczne). Kolejna aukcja kotów z azylu odbędzie się w Kawiarni Sara 13 lutego w godz. 11 - 14. źródło: NKJP: (PSZ): Pięć znalazło dom, Zabawa z Tytanem w tle, 2005-01-17
	Na razie koty znajdują schronienie wyłącznie w najbliższych azylach w Krakowie i Bielsku. źródło: NKJP: AGATA PARUCH: Dożywocie dla mruczka, Dziennik Polski - Oświęcim, 2002-05-09

Składnia

azyl

(dla CZEGO)

4. zastępczy dom

Definicja

zastępcze miejsce zamieszkania przeznaczone dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, nie mają własnego domu lub nie mogą w nim mieszkać

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata organizacje/placówki opiekuńcze i kulturalne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

schronienie, schronisko

Połączenia

krakowski, warszawski azyl
azyl dla bezdomnych, dla kobiet, dla obłąkanych, dla ofiar przemocy, dla rannych
kierownik azylu
korzystać z azylu
przebywać w azylu

Cytaty

	To pomieszczenie to [...] azyl dla ofiar przemocy domowej czy zgwałconych kobiet. źródło: NKJP: (LIZ): Niebieski pokój dla ofiar, Dziennik Polski, 2005-11-04
	„Pralnie Magdaleny” to nazwa azylów dla kobiet, powstałych na początku XIX wieku z myślą o umieszczaniu w nich prostytutek, których ekspansja w miastach groziła epidemią syfilisu. źródło: Internet
	Po przeciwnej stronie, w dawnym azylu dla bezdomnych, znajdował się obóz zbiorczy. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Festung Breslau, 2006
	W szpitalach i azylach psychiatrycznych stosowano brutalne metody ograniczania swobody. źródło: NKJP: Antoni Kępiński: Melancholia, 1996

Składnia

azyl

dla KOGO

5. dla pieszych

Definicja

niewielka wysepka na środku jezdni ułatwiająca pieszym bezpieczne przechodzenie przez ulicę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy

Połączenia

azyl bezpieczeństwa
azyl dla pieszych
azyl na jezdni, na przejściu dla pieszych, na jakiejś ulicy
przejścia dla pieszych i azyle
wysepka, wyspa; lokalizacja azylu
budować azyl

Cytaty

[...] dla poprawy bezpieczeństwa pieszych gmina wykona również dwie wyspy azylu na ulicy Długiej w Trzebini [...].

źródło: NKJP: Drogowe inwestycje i remonty, Dziennik Polski, 2003-09-26

Na ul. Przestrzennej budowane są wyniesione przejścia, azyle, nowe parkingi.

źródło: NKJP: (PP): Kolejne utrudnienia, Gazeta Goleniowska, 2008-09-26

[...] mieszkańcy Wrocławia aż trzy lata musieli czekać na budowę azylu dla pieszych wraz z oznakowaniem poziomym i pionowym w rejonie ulic Kozanowska - Szczecińska.

źródło: NKJP: Robert Kucharski, Grażyna Saniewska, Jan Tumidajewicz: Drogowcy nie prowadzili ewidencji wypadków. Zarządcy zawodzą, Gazeta Wrocławska, 2000

6. w starożytności

Definicja

w starożytności i w średniowieczu schronienie w miejscach kultu religijnego, zapewniające bezpieczeństwo osobom ściganym

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół miejsca i instytucje związane z religią i kościołem

Połączenia

azyl w świątyni
prawo azylu
prawo do azylu

Cytaty

Chłopiec poprosił o azyl w świątyni Posejdona na przylądku Tajnaron (nawiasem mówiąc w miejscu, w którym miało znajdować się wejście do Hadesu).

źródło: NKJP: Jan Długosz: Ambicja ukarana, Polityka, 2006-07-22

Prawo azylu znane było starożytnym Żydom, Grekom i Rzymianom. W starotestamentowym Izraelu azylem był ołtarz, zapewniał jednak tylko ochronę nieumyślnemu zabójcy [...].

źródło: NKJP: O prawie azylu, Dziennik Polski, 2002-09-28

MOSSAKOWSKI Wiesław, Z badań nad prawem azylu w starożytności chrześcijańskiej, „PrawoKan.” 39, 1996, nr 1-2, s. 199-204. Przedstawia główne problemy badawcze nad prawem azyli w okresie od 313 r. do końca panowania Justyniana I [...].

źródło: NKJP: WALDEMAR CERAN: HISTORIA I BIBLIOGRAFIA ROZUMOWANA BIZANTYNOLOGII POLSKIEJ (1800-1998), 1999

Data ostatniej modyfikacji: 07.03.2025