UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

oswoić

Chronologizacja

SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. swój

1. zwierzę

Definicja

przyzwyczaić zwierzę do przebywania wśród ludzi i słuchania ich

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Świat zwierząt ➔ hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Relacje znaczeniowe

synonimy:  obłaskawić, przyłaskawić

Połączenia

  • oswoić drapieżnika, dzikie zwierzę, lwa, ptaka
  • łatwo, trudno oswoić
  • oswoić i wytresować

Cytaty

Srokę dość łatwo oswoić i nauczyć kilku sztuczek.

źródło: NKJP: Anna Gabińska: Dama rozbójniczka, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2007-02-03

Pewnie pracowali tu kiedyś ludzie, biegały dzieci i oswojone zwierzęta. Ale teraz wszystko zagarnęła puszcza.

źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Naznaczeni błękitem. Kamień na szczycie. Kroniki Drugiego Kręgu. Księga I cz 1, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswoję
 oswoimy
2 os. oswoisz
 oswoicie
3 os. oswoi
 oswoją

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłem
+(e)m oswoił
 oswoiłam
+(e)m oswoiła
 oswoiłom
+(e)m oswoiło
 oswoiliśmy
+(e)śmy oswoili
 oswoiłyśmy
+(e)śmy oswoiły
2 os. oswoiłeś
+(e)ś oswoił
 oswoiłaś
+(e)ś oswoiła
 oswoiłoś
+(e)ś oswoiło
 oswoiliście
+(e)ście oswoili
 oswoiłyście
+(e)ście oswoiły
3 os. oswoił
 oswoiła
 oswoiło
 oswoili
 oswoiły

bezosobnik: oswojono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswójmy
2 os. oswój
 oswójcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłbym
bym oswoił
 oswoiłabym
bym oswoiła
 oswoiłobym
bym oswoiło
 oswoilibyśmy
byśmy oswoili
 oswoiłybyśmy
byśmy oswoiły
2 os. oswoiłbyś
byś oswoił
 oswoiłabyś
byś oswoiła
 oswoiłobyś
byś oswoiło
 oswoilibyście
byście oswoili
 oswoiłybyście
byście oswoiły
3 os. oswoiłby
by oswoił
 oswoiłaby
by oswoiła
 oswoiłoby
by oswoiło
 oswoiliby
by oswoili
 oswoiłyby
by oswoiły

bezosobnik: oswojono by

bezokolicznik: oswoić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: oswoiwszy

gerundium: oswojenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: oswojony

odpowiednik aspektowy: oswajać

Składnia

Rzosobowy + oswoić +
KOGO/CO

2. rzeczywistość

Definicja

poznać coś nowego lub niebezpiecznego i przyzwyczaić się do tego, zapanować nad tym lub przestać się tego obawiać

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność intelektualna człowieka ➔ nazwy działań intelektualnych człowieka

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Stany psychiczne człowieka ➔ zachowania emocjonalne

Połączenia

  • oswoić groźną rzeczywistość, miasto; lęk, śmierć, tremę
  • oswoić i zaakceptować, oswoić i zracjonalizować

Cytaty

[...] boimy się śmierci i na tysiące sposobów próbujemy ten lęk oswoić. Stąd religia, filozofia, a może i cała cywilizacja.

źródło: NKJP: Kinga Dunin: Tabu, 1998

Nowa wiara nakładała się na dawne wierzenia, splatając z magią. Zarówno jedna, jak i druga konstruowały obraz świata niepojętego i groźnego, który starano się zrozumieć i różnymi zabiegami oswoić.

źródło: NKJP: Aleksander Jackowski: Polska sztuka ludowa, 1974

Ból ten towarzyszył mu niemal stale od miesięcy. Przyzwyczaił się do niego, oswoił go, ale nie zdołał się z nim pogodzić.

źródło: NKJP: Czesław Karkowski: Kamienna drabina, 2008

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswoję
 oswoimy
2 os. oswoisz
 oswoicie
3 os. oswoi
 oswoją

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłem
+(e)m oswoił
 oswoiłam
+(e)m oswoiła
 oswoiłom
+(e)m oswoiło
 oswoiliśmy
+(e)śmy oswoili
 oswoiłyśmy
+(e)śmy oswoiły
2 os. oswoiłeś
+(e)ś oswoił
 oswoiłaś
+(e)ś oswoiła
 oswoiłoś
+(e)ś oswoiło
 oswoiliście
+(e)ście oswoili
 oswoiłyście
+(e)ście oswoiły
3 os. oswoił
 oswoiła
 oswoiło
 oswoili
 oswoiły

bezosobnik: oswojono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswójmy
2 os. oswój
 oswójcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłbym
bym oswoił
 oswoiłabym
bym oswoiła
 oswoiłobym
bym oswoiło
 oswoilibyśmy
byśmy oswoili
 oswoiłybyśmy
byśmy oswoiły
2 os. oswoiłbyś
byś oswoił
 oswoiłabyś
byś oswoiła
 oswoiłobyś
byś oswoiło
 oswoilibyście
byście oswoili
 oswoiłybyście
byście oswoiły
3 os. oswoiłby
by oswoił
 oswoiłaby
by oswoiła
 oswoiłoby
by oswoiło
 oswoiliby
by oswoili
 oswoiłyby
by oswoiły

bezosobnik: oswojono by

bezokolicznik: oswoić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: oswoiwszy

gerundium: oswojenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: oswojony

odpowiednik aspektowy: oswajać

Składnia

Rzosobowy + oswoić +
CO

3. dziecko z czymś

Definicja

zapoznać kogoś z czymś nowym i przyzwyczaić do tego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność intelektualna człowieka ➔ nazwy działań intelektualnych człowieka

Połączenia

  • oswoić dziecko, publiczność, społeczeństwo; oczy, wzrok z czymś
  • oswoić kogoś z nową sytuacją, z otoczeniem, z występami przed publicznością, ze sztuką

Cytaty

[...] chcemy oswoić dzieci z mundurem. Pokazać, że policjant, strażak czy strażnik miejski to przyjaciele, do których mogą i powinny zwrócić się w sytuacjach, gdy czują się zagrożone - wyjaśnia ideę widowiska jego autor.

źródło: NKJP: (rek): Bezpieczne podwórko, Gazeta Krakowska, 2002-03-12

[...] nadawał on rozgłos swym planom, aby oswoić z nimi opinię publiczną i pozyskać sprzymierzeńców dla ich realizacji.

źródło: NKJP: Jerzy Łukaszewski: Cel: Europa. Dziewięć esejów o budowniczych jedności europejskiej, 2002

Powtarzanie do znudzenia tego samego argumentu, choć niczego do sporu nie wnosi, może jednak oswoić adwersarza z poglądem, który wcześniej wydawał mu się nie do przyjęcia.

źródło: NKJP: Jacek Kwosek, Agnieszka Budzyńska-Daca: Erystyka, czyli o sztuce prowadzenia sporów, 2009

[...] na miejsca ostrych starć z bandytami wysyłano lepiej przygotowanych do walki i oswojonych z widokiem krwi karabinierów.

źródło: NKJP: Adam Wiśniewski-Snerg: Według łotra, 1978

Teraz dopiero, oswoiwszy oczy z jasnym światłem, Rinah popatrzył dokoła i ze zdumieniem stwierdził, że wszystkie ściany jego pokoju [...] są kryształowo przejrzyste.

źródło: NKJP: Janusz A. Zajdel: Paradyzja, 2004

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswoję
 oswoimy
2 os. oswoisz
 oswoicie
3 os. oswoi
 oswoją

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłem
+(e)m oswoił
 oswoiłam
+(e)m oswoiła
 oswoiłom
+(e)m oswoiło
 oswoiliśmy
+(e)śmy oswoili
 oswoiłyśmy
+(e)śmy oswoiły
2 os. oswoiłeś
+(e)ś oswoił
 oswoiłaś
+(e)ś oswoiła
 oswoiłoś
+(e)ś oswoiło
 oswoiliście
+(e)ście oswoili
 oswoiłyście
+(e)ście oswoiły
3 os. oswoił
 oswoiła
 oswoiło
 oswoili
 oswoiły

bezosobnik: oswojono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. oswójmy
2 os. oswój
 oswójcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. oswoiłbym
bym oswoił
 oswoiłabym
bym oswoiła
 oswoiłobym
bym oswoiło
 oswoilibyśmy
byśmy oswoili
 oswoiłybyśmy
byśmy oswoiły
2 os. oswoiłbyś
byś oswoił
 oswoiłabyś
byś oswoiła
 oswoiłobyś
byś oswoiło
 oswoilibyście
byście oswoili
 oswoiłybyście
byście oswoiły
3 os. oswoiłby
by oswoił
 oswoiłaby
by oswoiła
 oswoiłoby
by oswoiło
 oswoiliby
by oswoili
 oswoiłyby
by oswoiły

bezosobnik: oswojono by

bezokolicznik: oswoić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: oswoiwszy

gerundium: oswojenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: oswojony

odpowiednik aspektowy: oswajać

Składnia

Rzosobowy + oswoić +
KOGO/CO + z CZYM
Data ostatniej modyfikacji: 20.07.2012
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN