UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

popęd

Chronologizacja

XVI w., Bańk

Pochodzenie

Rzeczownik odczasownikowy od przedrostkowego popędzić; zob. pędzić

1. instynkt

Definicja

uwarunkowana biologicznie silna chęć zrobienia czegoś, co zaspokoi nasze potrzeby lub pozwoli przetrwać w sytuacji zagrożenia

Noty o użyciu

Wyraz używany jako składnik terminów psychologicznych, np.: popęd agresywny, popęd płciowy.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Połączenia

  • biologiczne, naturalne, wrodzone popędy; popęd agresywny
  • popęd człowieka; agresji, niszczenia, śmierci; popędy natury
  • popęd do agresji, do kradzieży, do podpalania
  • sublimacja; kontrola, opanowanie; zaburzenia; psychologia, teoria popędów

Cytaty

Freud w sprawie niszczenia i poniżania człowieka przez człowieka nie pozostawia nam żadnych złudzeń. Zawsze będą istniały jednostki lub grupy, które nie będą w stanie poskromić swojego popędu niszczenia.

źródło: NKJP: Dawid Bieńkowski: Szaleństwo jest w nas, Polityka, 2009-04-11

Na skutek tego powstaje konflikt, w którym ścierają się popędowe dążenia seksualne z nieseksualnymi popędami i sumieniem.

źródło: NKJP: Marek Jarosz: Wspomnienia psychiatry, 2001

Dążenia dziecka stymulowane temperamentem realizują się w działalności estetycznej, która sublimuje popędy, łagodzi atawizmy, właściwie ukierunkowuje pierwotne siły organizmu dziecka, motywuje do działań sensownych i wartościowych.

źródło: NKJP: Katarzyna Nowak: Wpływ muzyki na rozwój dziecka, Wychowawca, 2004-01

Istnieje zaburzenie popędu polegające na tym, że człowiek przywłaszcza sobie rozmaite [...] przedmioty pod wpływem przymusu i napięcia, nie troszcząc się nawet, że jest widziany. Psychiatrzy nazywają to kleptomanią.

źródło: NKJP: (HSZ): Plama na generalskim mundurze, Gazeta Krakowska, 2006-02-01

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. popęd
 popędy
D. popędu
 popędów
C. popędowi
 popędom
B. popęd
 popędy
N. popędem
 popędami
Ms. popędzie
 popędach
W. popędzie
 popędy

Składnia

bez ograniczeń + popęd +
do CZEGO

2. pożądanie seksualne

Definicja

silna chęć zaspokojenia potrzeb seksualnych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność

Połączenia

  • silny, wzmożony popęd; popęd płciowy, seksualny
  • popęd do dzieci, do kobiet, do mężczyzn, do płci przeciwnej
  • brak, zanik popędu
  • popęd spada u kogoś
  • odczuwać, czuć; mieć; hamować; zwiększać popęd; obniżenie, osłabienie; rozładowanie, zaspakajanie; zaburzenia popędu
  • panować, zapanować nad popędem

Cytaty

Należy jednak pamiętać, że alkohol w nadmiarze, zamiast pobudzać, osłabia popęd i sprawność: u mężczyzn wywołuje kłopoty z erekcją, u kobiet kłopoty z nawilżeniem pochwy.

źródło: NKJP: Ksawery Knotz: Seks, jakiego nie znacie. Dla małżonków kochających Boga, 2009

Zaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych przynosi przejściową poprawę nastroju. Nasycenie głodu, pragnienia, popędu seksualnego daje uczucie radości życia.

źródło: NKJP: Antoni Kępiński: Melancholia, 1996

Przy wszystkich formach antykoncepcji podkreślano, że są one na ogół łatwe w stosowaniu i nie wymagają panowania nad popędem.

źródło: NKJP: Marek Dziewiecki: Miłość przemienia: przezwyciężanie trudności w małżeństwie i rodzinie, 2007

Pedofilia to bolesna mieszanina impulsywności, strachu i pożądania [...].Tych skłonności nie można wyleczyć, można jednak nad nimi zapanować, tak jak w celibacie można panować nad popędem do kobiet.

źródło: NKJP: Barbara Pietkiewicz: Ci mili panowie, Polityka, 2005-05-28

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. popęd
 popędy
D. popędu
 popędów
C. popędowi
 popędom
B. popęd
 popędy
N. popędem
 popędami
Ms. popędzie
 popędach
W. popędzie
 popędy

Składnia

bez ograniczeń + popęd +
do KOGO

3. skłonność

Definicja

trudna do opanowania skłonność i potrzeba zachowywania się w określony sposób, zrobienia lub posiadania czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

  • niepohamowany; silny popęd do czegoś; niskie popędy
  • popęd do objadania się, do słodyczy; do sławy, do władzy; do malarstwa, do naśladowania, do tworzenia czegoś, do wiedzy

Cytaty

Teraz łatwo powiedzieć, że przeszył mnie lodowaty grot tajemnicy [...]. Dziś łatwo, niezmiernie łatwo, a przy moich popędach stylistycznych wstrząsająco łatwo tak powiedzieć. Wtedy jednak daleko idące metafory nie przychodziły mi do głowy.

źródło: NKJP: Jerzy Pilch: Moje pierwsze samobójstwo i dziewięć innych opowieści, 2006

Dwa wieki minęły jak przyszło mu to do głowy, a nastroje polskich piłkarzy wciąż kształtuje niepohamowany popęd do pomnażania gotówki za pracę względnie mierną.

źródło: NKJP: Radosław Patroniak: Wielcy pechowcy?, Gazeta Poznańska, 2002-04-27

- Czyli kompleks dziadka pozostał? Pechowe więzy krwi?
- Dlaczego pechowe, może to moje szczęście? Może dzięki temu okiełznuję niskie popędy, żądzę zaszczytów?

źródło: NKJP: Anna Żebrowska: Wnuk Stalina, Gazeta Wyborcza, 1996-03-29

Wydaje się, że mieli rację ci wszyscy badacze, którzy nawiązując do Arystotelesa, stwierdzili, że jedną z konstytutywnych właściwości człowieka jest popęd do naśladowania rzeczywistości.

źródło: NKJP: Zofia Mitosek (red.): Mimesis w literaturze, kulturze i sztuce, 1992

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. popęd
 popędy
D. popędu
 popędów
C. popędowi
 popędom
B. popęd
 popędy
N. popędem
 popędami
Ms. popędzie
 popędach
W. popędzie
 popędy

Składnia

bez ograniczeń + popęd +
do CZEGO
Data ostatniej modyfikacji: 10.06.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN