UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

cudzy

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: przymiotnik


Stopień równy

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. cudzy
cudzy
cudzy
cudze
cudza
D. cudzego
cudzego
cudzego
cudzego
cudzej
C. cudzemu
cudzemu
cudzemu
cudzemu
cudzej
B. cudzego
cudzego
cudzy
cudze
cudzą
N. cudzym
cudzym
cudzym
cudzym
cudzą
Ms. cudzym
cudzym
cudzym
cudzym
cudzej
W. cudzy
cudzy
cudzy
cudze
cudza
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. cudzy
cudzy
cudze
cudze
D. cudzych
cudzych
cudzych
cudzych
C. cudzym
cudzym
cudzym
cudzym
B. cudzych
cudzych
cudzych
cudze
N. cudzymi
cudzymi
cudzymi
cudzymi
Ms. cudzych
cudzych
cudzych
cudzych
W. cudzy
cudzy
cudze
cudze

Pochodzenie

psł. *ťuďь

1. dom

Definicja

nienależący do osoby, o której mowa, tylko do kogoś innego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Finanse własność

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  czyjś

Połączenia

  • cudzy dom, samochód; cudza książka, własność; cudze mienie, mieszkanie;
  • cudzy lub własny

Cytaty

Do późnej starości prała cudzą bieliznę i szorowała cudze podłogi, choć reumatyzm skręcał jej ręce, plecy i nogi.

źródło: NKJP: Henryk Grynberg tytuł Życie ideologiczne, osobiste, codzienne i artystyczne, 1998

[...] dla dziecka przywłaszczenie cudzej własności nie jest czymś złym i prawie nigdy nie kojarzy się mu z przestępstwem.

źródło: NKJP: Romuald Piela: Ukradli dwa bataliony, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2007-08-11

2. mąż

Definicja

niepowiązany określoną relacją z osobą, o której mowa, tylko z kimś innym

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Połączenia

  • cudzy mąż; cudza żona; cudze dziecko

Cytaty

- Być nazywanym łajdakiem tylko z tego powodu, że sypia się z cudzą żoną, to niemal piękne, to brzmi jak rozgrzeszenie.

źródło: NKJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997

(...) w powodzi rozwodowych spraw tylko znikomy procent ojców chce mieć dzieci w swoich domach. Boją się obowiązków, są już w innych związkach, a nowe partnerki nie tolerują cudzych dzieci.

źródło: NKJP: Halina Stęplówna: Zagadki kryminalne Marsz weselny i..., Express Ilustrowany2002-03-08

3. pomysł

Definicja

niezwiązany z działaniem lub niebędący cechą osoby, o której mowa, lecz kogoś innego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Połączenia

  • cudzy błąd, pomysł; dług, koszt, rachunek; cudza bieda, korzyść; zaleta, wada; prywatność, przeszłość; praca; cudze cierpienie, nieszczęście; cudze sprawy

Cytaty

Czy nie po to jest się na Ziemi mężczyzną, by samemu rozstrzygać takie sprawy? By w sobie samym znaleźć tężyznę i wytrwałość, która pozwala obejść się bez cudzej pomocy?

źródło: NKJP: Bronisław Świderski: Słowa obcego, 1998

Łatwiej dostrzec cudzą głupotę niźli swoją, ale jak już się ją raz dostrzeże, to wie się na pewno, że nienawiść jest słabością tego, kto nienawidzi.

źródło: NKJP: Andrzej Mularczyk: Sami swoi, 1967

Frazeologizmy

amator cudzej własności
ktoś bawi się czyimś kosztem
ktoś bawi się cudzym kosztem
ktoś bije się w cudze piersi
ktoś wali się w cudze piersi
ktoś wsadza nos w nie swoje sprawy
ktoś pcha nos w cudze sprawy
ktoś wściubia nos w cudze sprawy
ktoś wścibia nos w cudze sprawy
ktoś sięga po cudze
ktoś sięgnął po cudze
ktoś stroi się w piórka kogoś
ktoś stroi się w cudze piórka
ktoś wsadza nos w nie swoje sprawy
ktoś pcha nos w cudze sprawy
ktoś wściubia nos w cudze sprawy
ktoś wścibia nos w cudze sprawy
ktoś wyciera cudze kąty
ktoś zabawił się czyimś kosztem
ktoś zabawił się cudzym kosztem
ktoś zagląda w garnki komuś
ktoś zagląda do cudzego garnka
w obce ręce
w cudze ręce

Przysłowia

Nie śmiej się dziadku z czyjegoś wypadku. Dziadek się śmiał i to samo miał
Nie śmiej się dziadku z cudzego wypadku
Nie śmiej się dziadku z cudzego przypadku
Nie wsadzaj nosa do cudzego prosa
Obyś / bodajbyś cudze dzieci uczył!
Nie śmiej się bratku z cudzego upadku
Data ostatniej modyfikacji: 30.06.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json