UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zagęścić

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł.

Pochodzenie

Zob. gęsty

1. sos

Definicja

uczynić jakąś substancję gęstszą

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z przyrządzaniem jedzenia

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zgęścić
antonimy:  rozrzedzić

Połączenia

  • zagęścić sok, sos, zupę
  • zagęścić mąką, zasmażką
  • zagęścić lekko

Cytaty

Jeżeli potrzeba, zagęścić pastę 2 łyżkami kaszy gotowanej, którą należy zmiksować razem z ziołami.

źródło: NKJP: Stanisława Olko: Makrobiotyka w polskiej kuchni, czyli powrót do dawnego naturalnego sposobu odżywiania, 1993

Dodać obrane i pokrojone na ćwiartki pomidory. Dla zagęszczenia potrawy włożyć 1 łyżkę przecieru pomidorowego i pokruszoną czuszkę.

źródło: NKJP: Tadeusz Olszański: Kącik konesera, Kuchnia, 1999, nr 1

Rozgrzać olej słonecznikowy z drobiną masła, smażyć cienkie plasterki szalotki, aż zeszklą się, dodać listki świeżej mięty [...], zagęścić mąką z wodą.

źródło: NKJP: Michał Komar: Wtajemniczenia, 2009

[...] niektórzy mówili, że świeczki sprzedawane przez cmentarników przy wejściu to zagęszczony ludzki łój.

źródło: NKJP: Daniel Odija: Kronika umarłych, 2010

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęszczę
 zagęścimy
2 os. zagęścisz
 zagęścicie
3 os. zagęści
 zagęszczą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłem
+(e)m zagęścił
 zagęściłam
+(e)m zagęściła
 zagęściłom
+(e)m zagęściło
 zagęściliśmy
+(e)śmy zagęścili
 zagęściłyśmy
+(e)śmy zagęściły
2 os. zagęściłeś
+(e)ś zagęścił
 zagęściłaś
+(e)ś zagęściła
 zagęściłoś
+(e)ś zagęściło
 zagęściliście
+(e)ście zagęścili
 zagęściłyście
+(e)ście zagęściły
3 os. zagęścił
 zagęściła
 zagęściło
 zagęścili
 zagęściły

bezosobnik: zagęszczono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęśćmy
2 os. zagęść
 zagęśćcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłbym
bym zagęścił
 zagęściłabym
bym zagęściła
 zagęściłobym
bym zagęściło
 zagęścilibyśmy
byśmy zagęścili
 zagęściłybyśmy
byśmy zagęściły
2 os. zagęściłbyś
byś zagęścił
 zagęściłabyś
byś zagęściła
 zagęściłobyś
byś zagęściło
 zagęścilibyście
byście zagęścili
 zagęściłybyście
byście zagęściły
3 os. zagęściłby
by zagęścił
 zagęściłaby
by zagęściła
 zagęściłoby
by zagęściło
 zagęściliby
by zagęścili
 zagęściłyby
by zagęściły

bezosobnik: zagęszczono by

bezokolicznik: zagęścić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zagęściwszy

gerundium: zagęszczenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zagęszczony

odpowiednik aspektowy: zagęszczać

Składnia

Rzosobowy + zagęścić +
CO + (CZYM)

2. mieszkanie

Definicja

umieścić w jakiejś przestrzeni wiele osób lub przedmiotów blisko siebie

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie

Relacje znaczeniowe

antonimy:  rozgęścić, rozrzedzić

Połączenia

  • zagęścić lokal, mieszkanie, salę
  • zagęścić nadmiernie

Cytaty

Spodziewamy się, że Ormianie będą grali w głębokiej defensywie. Zagęszczą obronę i środek boiska.

źródło: NKJP: (PAP): Dzisiejszy mecz trzeba wygrać, Metropol, 2001, nr 28/03

Wynajął całe mieszkanie za sześćset, a od nas bierze po dwieście za łóżko. I mieszka darmo. A jak zagęści, ma od każdego dodatkowego dwieście...

źródło: NKJP: Edward Redliński: Szczurojorczycy, 1994

Teraz wszyscy leżą i walą na oślep w zarośla. Janiak kazał tylko do widocznych celów, ale przyznaje, że go nie słuchają. - Sam widzisz, że tylko śmigłowce... - Kazałem zagęścić pierścień i czekać na świt - przerwał mu Bauer.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Drzymalski przeciw Rzeczpospolitej, 2004

Zaraz za zagajnikiem zaczynają się wysokie dęby, świerki i sosny poplątane i zagęszczone w zwartą ścianę.

źródło: NKJP: Jarosław Iwaszkiewicz: Brzezina i inne opowiadania. Młyn nad Lutnią, 2006

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęszczę
 zagęścimy
2 os. zagęścisz
 zagęścicie
3 os. zagęści
 zagęszczą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłem
+(e)m zagęścił
 zagęściłam
+(e)m zagęściła
 zagęściłom
+(e)m zagęściło
 zagęściliśmy
+(e)śmy zagęścili
 zagęściłyśmy
+(e)śmy zagęściły
2 os. zagęściłeś
+(e)ś zagęścił
 zagęściłaś
+(e)ś zagęściła
 zagęściłoś
+(e)ś zagęściło
 zagęściliście
+(e)ście zagęścili
 zagęściłyście
+(e)ście zagęściły
3 os. zagęścił
 zagęściła
 zagęściło
 zagęścili
 zagęściły

bezosobnik: zagęszczono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęśćmy
2 os. zagęść
 zagęśćcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłbym
bym zagęścił
 zagęściłabym
bym zagęściła
 zagęściłobym
bym zagęściło
 zagęścilibyśmy
byśmy zagęścili
 zagęściłybyśmy
byśmy zagęściły
2 os. zagęściłbyś
byś zagęścił
 zagęściłabyś
byś zagęściła
 zagęściłobyś
byś zagęściło
 zagęścilibyście
byście zagęścili
 zagęściłybyście
byście zagęściły
3 os. zagęściłby
by zagęścił
 zagęściłaby
by zagęściła
 zagęściłoby
by zagęściło
 zagęściliby
by zagęścili
 zagęściłyby
by zagęściły

bezosobnik: zagęszczono by

bezokolicznik: zagęścić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zagęściwszy

gerundium: zagęszczenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zagęszczony

odpowiednik aspektowy: zagęszczać

Składnia

Rzosobowy + zagęścić +
CO

3. akcję

Definicja

umieścić gdzieś wiele istotnych elementów dających wrażenie przesycenia tekstu formą, treścią, pojęciami itp.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

Relacje znaczeniowe

antonimy:  rozrzedzić

Połączenia

  • zagęścić akcję, dialogi

Cytaty

By zagęścić całą opowieść, [...] co chwila wprowadza do książki nową postać.

źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: Coben jak Chandler, Polityka, 2003

Było z czego wybierać. Melodyjna i łatwa ballada [...]. Urocza, nastrojowa piosenka Wodeckiego. I do tego trudna, zagęszczona, pełna wysmakowanych brzmień i niezwykłych efektów pieśń [...].

źródło: NKJP: Roman Radoszewski: Czesław Niemen: kiedy się dziwić przestanę...: monografia artystyczna, 2004

Na początek stwierdzenie istotne: Miazga nie jest powieścią o Polsce, nie jest panoramą społeczeństwa, ale zagęszczoną powieścią środowiskową.

źródło: NKJP: Irena Szymańska: Miałam dar zachwytu, 2001

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęszczę
 zagęścimy
2 os. zagęścisz
 zagęścicie
3 os. zagęści
 zagęszczą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłem
+(e)m zagęścił
 zagęściłam
+(e)m zagęściła
 zagęściłom
+(e)m zagęściło
 zagęściliśmy
+(e)śmy zagęścili
 zagęściłyśmy
+(e)śmy zagęściły
2 os. zagęściłeś
+(e)ś zagęścił
 zagęściłaś
+(e)ś zagęściła
 zagęściłoś
+(e)ś zagęściło
 zagęściliście
+(e)ście zagęścili
 zagęściłyście
+(e)ście zagęściły
3 os. zagęścił
 zagęściła
 zagęściło
 zagęścili
 zagęściły

bezosobnik: zagęszczono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zagęśćmy
2 os. zagęść
 zagęśćcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zagęściłbym
bym zagęścił
 zagęściłabym
bym zagęściła
 zagęściłobym
bym zagęściło
 zagęścilibyśmy
byśmy zagęścili
 zagęściłybyśmy
byśmy zagęściły
2 os. zagęściłbyś
byś zagęścił
 zagęściłabyś
byś zagęściła
 zagęściłobyś
byś zagęściło
 zagęścilibyście
byście zagęścili
 zagęściłybyście
byście zagęściły
3 os. zagęściłby
by zagęścił
 zagęściłaby
by zagęściła
 zagęściłoby
by zagęściło
 zagęściliby
by zagęścili
 zagęściłyby
by zagęściły

bezosobnik: zagęszczono by

bezokolicznik: zagęścić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zagęściwszy

gerundium: zagęszczenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zagęszczony

odpowiednik aspektowy: zagęszczać

Składnia

Rzosobowy + zagęścić +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 09.04.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN