UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

uprzejmie

Chronologizacja

SKN, SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Od: uprzejmy

1. zachowywać się

Definicja

tak, że w określonej sytuacji ktoś zachowuje się zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami dobrego wychowania i okazuje chęć pomocy

Noty o użyciu

Używane też w kontekstach ironicznych typu uprzejmie się zainteresował, gdybyś uprzejmie zechciał, w których wskazuje się na agensa jako na tego, który robi to, o czym mowa, wbrew swojej woli lub swoim chęciom, tylko ze względu na konwencje społeczne, co jest wiadome otoczeniu.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Relacje znaczeniowe

antonimy:  nieuprzejmie

Połączenia

  • zachowywać się uprzejmie; uprzejmie podziękować, przeprosić, przywitać, zagadnąć, zapytać; skinąć głową; traktować kogoś

Cytaty

- Przepraszam, że w pierwszej chwili potraktowałam pana niezbyt uprzejmie, ale mam już naprawdę tego wszystkiego powyżej uszu - rzekła, stawiając tacę na stoliku.

źródło: NKJP: Michał Bielecki: Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego S.A., 1997

Pawełek, ujrzawszy kobietę, gdy przemierzała jezdnię, powiedział uprzejmie:
- Dobry wieczór pani!

źródło: NKJP: Andrzej Szczypiorski: Początek, 1990

Skrzypaczka sięgnęła po pugilares, wręczyła Gurwitschowi pół marki i uprzejmie mu podziękowała.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Koniec świata w Breslau, 2003

Przez dłuższą chwilę czekałem, aż powie, o co mu chodzi, a ponieważ nic nie mówił, postanowiłem rozpocząć konwersację: - Pan do kogo? - spytałem jak najuprzejmiej.

źródło: NKJP: Marek Ławrynowicz: Diabeł na dzwonnicy, 1996

- Dlaczego tak krzyczysz? Bądź łaskawa mówić do mnie uprzejmiej.

źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1990

Odmiana

część mowy: przysłówek

stopień równy uprzejmie
stopień wyższy uprzejmiej

Składnia

tylko Cz + uprzejmie + bez ograniczeń

2. dziękuję

Definicja

wyraz dodawany do czasowników takich jak „proszę”, „dziękuję”, aby nadać prośbie, podziękowaniu itp. jeszcze bardziej grzeczny, a jednocześnie formalny charakter

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Cytaty

- [...] Czy mogę pana o coś spytać? - Ależ proszę uprzejmie. - Ale jeśli to tajemnica, proszę nie odpowiadać. Pan fotograf skłonił się bez słowa.

źródło: NKJP: Antoni Kroh: Starorzecza, 2010

[...] uprzejmie przypominam, że w dniu jutrzejszym, to jest 31 marca bieżącego roku, upływa określony ustawowo termin składania oświadczeń o stanie majątkowym.

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 33. posiedzenia Senatu RP część 1, wersja robocza, 4. kadencja

[...] uprzejmie proszę o rozważenie możliwości wyznaczenia terminu dodatkowego przesłuchania.

źródło: NKJP: Stenogram z 10. posiedzenia Komisji Śledczej, 2004

- Może pan zostać u nas choćby cały tydzień. - Dziękuję najuprzejmiej, ale czekają na mnie obowiązki.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Bohiń, 1987

Odmiana

część mowy: przysłówek

Inne uwagi

Stosowane tylko formy stopnia równego i najwyższego najuprzejmiej

Data ostatniej modyfikacji: 03.12.2012
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN