Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *vъz-jьti, *jьdǫ
Zob. iść
1. słońce
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Połączenia
- księżyc wzeszedł; słońce wzeszło
Cytaty
|
Ledwo słońce wzeszło, a już taki skwar. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Bohiń, 1987 |
|
|
Miesiąc wzeszedł wysoko na niebie, stało się jaśniej. źródło: NKJP: Arkady Fiedler: Biały Jaguar, 1980 |
|
|
Wieczór już zapadł, nad górami wzeszły gwiazdy. źródło: NKJP: Jaga Rydzewska: Supernowa, 2005 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdę |
wzejdziemy |
|||
| 2 os. |
wzejdziesz |
wzejdziecie |
|||
| 3 os. |
wzejdzie |
wzejdą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłem +(e)m wzeszedł |
wzeszłam +(e)m wzeszła |
wzeszłom +(e)m wzeszło |
wzeszliśmy +(e)śmy wzeszli |
wzeszłyśmy +(e)śmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłeś +(e)ś wzeszedł |
wzeszłaś +(e)ś wzeszła |
wzeszłoś +(e)ś wzeszło |
wzeszliście +(e)ście wzeszli |
wzeszłyście +(e)ście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedł |
wzeszła |
wzeszło |
wzeszli |
wzeszły |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdźmy |
|
| 2 os. |
wzejdź |
wzejdźcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłbym bym wzeszedł |
wzeszłabym bym wzeszła |
wzeszłobym bym wzeszło |
wzeszlibyśmy byśmy wzeszli |
wzeszłybyśmy byśmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłbyś byś wzeszedł |
wzeszłabyś byś wzeszła |
wzeszłobyś byś wzeszło |
wzeszlibyście byście wzeszli |
wzeszłybyście byście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedłby by wzeszedł |
wzeszłaby by wzeszła |
wzeszłoby by wzeszło |
wzeszliby by wzeszli |
wzeszłyby by wzeszły |
bezokolicznik: wzejść
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wzeszedłszy
gerundium: wzejście
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wzejście |
wzejścia |
| D. | wzejścia |
wzejść |
| C. | wzejściu |
wzejściom |
| B. | wzejście |
wzejścia |
| N. | wzejściem |
wzejściami |
| Ms. | wzejściu |
wzejściach |
| W. | wzejście |
wzejścia |
odpowiednik aspektowy: wschodzić
Składnia
| Rznieżywotny | + | wzejść | + |
|
2. trawa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin
Połączenia
- trawa wzeszła; zboże wzeszło
Cytaty
|
Z kamienistej gleby nie sterczały co prawda żadne pędy, ale miało się wrażenie, że wraz z letnim ociepleniem ziemniaki wzejdą. źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1988 |
|
|
[...] posiały ziarno i czekały, aż wzejdzie ozimina [...]. źródło: NKJP: Kazimierz Kutz: Piąta strona świata, 2010 |
|
|
[...] latem nie wzeszły mu pomidory i ogórki [...]. źródło: NKJP: Marcin Kołodziejczyk: Eksmisja z Wichrowych Wzgórz, Polityka, 2000-06-24 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdę |
wzejdziemy |
|||
| 2 os. |
wzejdziesz |
wzejdziecie |
|||
| 3 os. |
wzejdzie |
wzejdą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłem +(e)m wzeszedł |
wzeszłam +(e)m wzeszła |
wzeszłom +(e)m wzeszło |
wzeszliśmy +(e)śmy wzeszli |
wzeszłyśmy +(e)śmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłeś +(e)ś wzeszedł |
wzeszłaś +(e)ś wzeszła |
wzeszłoś +(e)ś wzeszło |
wzeszliście +(e)ście wzeszli |
wzeszłyście +(e)ście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedł |
wzeszła |
wzeszło |
wzeszli |
wzeszły |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdźmy |
|
| 2 os. |
wzejdź |
wzejdźcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłbym bym wzeszedł |
wzeszłabym bym wzeszła |
wzeszłobym bym wzeszło |
wzeszlibyśmy byśmy wzeszli |
wzeszłybyśmy byśmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłbyś byś wzeszedł |
wzeszłabyś byś wzeszła |
wzeszłobyś byś wzeszło |
wzeszlibyście byście wzeszli |
wzeszłybyście byście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedłby by wzeszedł |
wzeszłaby by wzeszła |
wzeszłoby by wzeszło |
wzeszliby by wzeszli |
wzeszłyby by wzeszły |
bezokolicznik: wzejść
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wzeszedłszy
gerundium: wzejście
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wzejście |
wzejścia |
| D. | wzejścia |
wzejść |
| C. | wzejściu |
wzejściom |
| B. | wzejście |
wzejścia |
| N. | wzejściem |
wzejściami |
| Ms. | wzejściu |
wzejściach |
| W. | wzejście |
wzejścia |
odpowiednik aspektowy: wschodzić
Składnia
| Rznieżywotny | + | wzejść | + |
|
3. dzień
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu kalendarz i miary czasu
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Połączenia
- dzień, świt wzeszedł
Cytaty
|
Noc zaraz minie, dzień wzejdzie niedługo. źródło: NKJP: Kazimierz Wyka: Rzecz wyobraźni, 1959 |
|
|
Spraw niech wzejdzie dzień tak jasny, jakby już nie było cierpienia [...]. źródło: NKJP: Maria Grzegorska: Droga cierpienia. Scenariusz inscenizacji dla klas gimnazjalnych, Wychowawca, 2006-07 |
|
|
„[...] kiedy rano wzejdzie świt, księżycowi będzie wstyd, że on zasnął a nie ty” – zaczyna śpiewać, po kilku słowach dołącza się żona. źródło: NKJP: Beata Kosińska: Z wojny wrócił… żonaty, Gazeta Krakowska, 2007-08-31 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdę |
wzejdziemy |
|||
| 2 os. |
wzejdziesz |
wzejdziecie |
|||
| 3 os. |
wzejdzie |
wzejdą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłem +(e)m wzeszedł |
wzeszłam +(e)m wzeszła |
wzeszłom +(e)m wzeszło |
wzeszliśmy +(e)śmy wzeszli |
wzeszłyśmy +(e)śmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłeś +(e)ś wzeszedł |
wzeszłaś +(e)ś wzeszła |
wzeszłoś +(e)ś wzeszło |
wzeszliście +(e)ście wzeszli |
wzeszłyście +(e)ście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedł |
wzeszła |
wzeszło |
wzeszli |
wzeszły |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
wzejdźmy |
|
| 2 os. |
wzejdź |
wzejdźcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
wzeszedłbym bym wzeszedł |
wzeszłabym bym wzeszła |
wzeszłobym bym wzeszło |
wzeszlibyśmy byśmy wzeszli |
wzeszłybyśmy byśmy wzeszły |
| 2 os. |
wzeszedłbyś byś wzeszedł |
wzeszłabyś byś wzeszła |
wzeszłobyś byś wzeszło |
wzeszlibyście byście wzeszli |
wzeszłybyście byście wzeszły |
| 3 os. |
wzeszedłby by wzeszedł |
wzeszłaby by wzeszła |
wzeszłoby by wzeszło |
wzeszliby by wzeszli |
wzeszłyby by wzeszły |
bezokolicznik: wzejść
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
wzeszedłszy
gerundium: wzejście
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | wzejście |
wzejścia |
| D. | wzejścia |
wzejść |
| C. | wzejściu |
wzejściom |
| B. | wzejście |
wzejścia |
| N. | wzejściem |
wzejściami |
| Ms. | wzejściu |
wzejściach |
| W. | wzejście |
wzejścia |
odpowiednik aspektowy: wschodzić
Składnia
| Rznieżywotny | + | wzejść | + |
|