Chronologizacja
XVI w., Bor
Pochodzenie
Od: rzecz, pospolita jako przekład łac. res publica, w znaczeniu 'państwo, organizm społeczny'. Dawniej także pospolita rzecz 'dobro publiczne, społeczne'.
Definicja
Noty o użyciu
Używane w nazwach własnych i pisane wówczas wielką literą (Rzeczpospolita Polska, Rzeczpospolita Wenecka). Poza tym używane przeważnie w odniesieniu do państw i stosunków politycznych z danych epok.
Wymowa
[rzeczpospolita] lub [rzeczpospolita]
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
Połączenia
- niezawisła, silna, wolna rzeczpospolita; rzeczpospolita demokratyczna, szlachecka
- mieszkańcy, prezydent; ustrój rzeczpospolitej
Cytaty
|
Zwycięscy Austriacy przeforsowali przyłączenie Krakowa do monarchii, co nastąpiło 16 listopada 1846 r. Kraków został zdegradowany. Przestał być niezawisłą rzeczpospolitą. źródło: NKJP: W stolicy polskiej konspiracji, Dziennik Polski - Magazyn, 2003-02-13 |
|
|
[...] z historii wiadomo, iż Polska ma wielowiekowe tradycje tolerancji, a rzeczpospolita szlachecka była państwem wielonarodowym i wielowyznaniowym. źródło: NKJP: Hej, kto Polak..., Dziennik Polski - Pejzaż, 2000-11-24 |
|
|
Podstawami ustroju Polski jako rzeczypospolitej demokratycznej będą: a) przyszła konstytucja, zapewniająca sprawne rządy, zgodne z wolą ludu, b) demokratyczne ordynacje wyborcze do ciał prawodawczych i samorządowych dające wierne odzwierciedlenie opinii społeczeństwa, c) przebudowa ustroju rolnego przez parcelację [...]. źródło: NKJP: I Opracowała Elżbieta Kotarska: Pod ostrzałem, Gazeta Wyborcza, 1993-07-31 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rzeczpospolita |
rzeczpospolite rzeczypospolite |
|
| D. | rzeczpospolitej rzeczypospolitej |
rzeczpospolitych rzeczypospolitych |
|
| C. | rzeczpospolitej rzeczypospolitej |
rzeczompospolitym rzeczpospolitym |
|
| B. | rzeczpospolitą |
rzeczpospolite rzeczypospolite |
|
| N. | rzecząpospolitą rzeczpospolitą |
rzeczamipospolitymi rzeczpospolitymi |
|
| Ms. | rzeczpospolitej rzeczypospolitej |
rzeczachpospolitych rzeczpospolitych |
|
| W. | rzeczpospolita |
rzeczpospolite rzeczypospolite |
Inne uwagi
Zwykle lp