UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

dzielny

Chronologizacja

1388, SStp
Inne znaczenie: 'taki, któremu wydzielono część majątku'

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dzielny	dzielny	dzielny	dzielne	dzielna
D.	dzielnego	dzielnego	dzielnego	dzielnego	dzielnej
C.	dzielnemu	dzielnemu	dzielnemu	dzielnemu	dzielnej
B.	dzielnego	dzielnego	dzielny	dzielne	dzielną
N.	dzielnym	dzielnym	dzielnym	dzielnym	dzielną
Ms.	dzielnym	dzielnym	dzielnym	dzielnym	dzielnej
W.	dzielny	dzielny	dzielny	dzielne	dzielna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dzielni	dzielni	dzielne	dzielne
D.	dzielnych	dzielnych	dzielnych	dzielnych
C.	dzielnym	dzielnym	dzielnym	dzielnym
B.	dzielnych	dzielnych	dzielnych	dzielne
N.	dzielnymi	dzielnymi	dzielnymi	dzielnymi
Ms.	dzielnych	dzielnych	dzielnych	dzielnych
W.	dzielni	dzielni	dzielne	dzielne

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	dzielniejszy	dzielniejszy	dzielniejszy	dzielniejsze	dzielniejsza
D.	dzielniejszego	dzielniejszego	dzielniejszego	dzielniejszego	dzielniejszej
C.	dzielniejszemu	dzielniejszemu	dzielniejszemu	dzielniejszemu	dzielniejszej
B.	dzielniejszego	dzielniejszego	dzielniejszy	dzielniejsze	dzielniejszą
N.	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszą
Ms.	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	dzielniejsi	dzielniejsi	dzielniejsze	dzielniejsze
D.	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejszych
C.	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym	dzielniejszym
B.	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejsze
N.	dzielniejszymi	dzielniejszymi	dzielniejszymi	dzielniejszymi
Ms.	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejszych	dzielniejszych

Pochodzenie

psł. *dělьnъ 'związany z pracą; dobrze pracujący, gorliwy, zdatny do pracy'

1.a odważny

Definicja

taki, którego nie przerażają i nie zniechęcają do działania trudności i niebezpieczeństwa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	mężny, odważny, śmiały
	antonimy:	bojaźliwy, tchórzliwy

Połączenia

dzielny chłopak, chłopiec, człowiek, mąż, mężczyzna, Polak, syn; bohater, bojownik, chwat, obrońca, oficer, policjant, ratownik, rycerz, strażak, wojak, wojownik, wódz, żołnierz; naród; koń; dzielna dziewczyna, kobieta
najdzielniejszy z dzielnych
dzielny i bohaterski, dzielny i odważny, dzielny i szlachetny

Cytaty

	- Stój! Ręce do góry! - Dwóch dzielnych policjantów z pistoletami w dłoniach wpadło do środka. źródło: NKJP: Jacek Rębacz: Zakopane: sezon na samobójców, 2006
	[...] gdy grupa wojowników czyha w zasadzce na wrogów, wówczas najłatwiej można odróżnić dzielnego żołnierza od tchórza [...]. źródło: NKJP: Mikołaj Szymański: Malkontent, tłumacz i kwakier, Magazyn nr 48 dodatek do Gazety Wyborczej, 1997-11-28
	[...] protestował przeciw uproszczonemu podziałowi społeczeństwa na tchórzy i oportunistów oraz dzielnych i odważnych opozycjonistów [...]. źródło: NKJP: Alina Brodzka, Lidia Burska (red.): Sporne sprawy polskiej literatury współczesnej, 1998
	Stereotyp dzielnego Polaka, który, prędzej niż pomyśli, chwyta za szablę, jest takim samym tworem kiepskiej literatury jak stereotyp tchórzliwego Czecha [...]. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 2001
	No, to do roboty! - rzuca hasło strażak, najdzielniejszy z dzielnych, kapitan straży pożarnej. źródło: NKJP: „Na własną rękę”, Dziennik Polski, 2002-05-10

Składnia

Rz _żywotny	+	dzielny	+
szyk: neutralny

1.b świadczący o odwadze

Definicja

świadczący o braku strachu i zniechęcenia w sytuacji, gdy pojawiają się trudności i niebezpieczeństwa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	mężny, odważny, śmiały
	antonimy:	tchórzliwy

Połączenia

dzielny czyn, opór; dzielna postawa, walka

Cytaty

Komendant ofiarował Jakubkowi szablę w nagrodę za dzielną walkę z bolszewikami.

źródło: NKJP: Tadeusz Sobolewski, Gazeta Wyborcza, 1996-04-25

Jego dzielna postawa w krzewieniu wiary chrześcijańskiej, a także przynależność do miejscowego oddziału AK, doprowadziły go do więzienia [...] i do męczeńskiej śmierci.

źródło: NKJP: Zabytki nasielskiej nekropolii, Tygodnik Ciechanowski, 2003-11-01

Rywalki ożywiły się jedynie przy kontaktowej bramce na 1:2. Poza tym dzielny opór unitkom stawiała bramkarka gości.

źródło: NKJP: (ma.w): Takich emocji nie chcemy, Nowiny Raciborskie, 2006-08-29

Składnia

Rz _nieżywotny	+	dzielny	+
szyk: neutralny

2. wytrwały

Definicja

taki, który dobrze znosi trud sytuacji, w której się znajduje

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

wytrwały

Połączenia

dzielna dziewczynka, kobieta
dzielny i twardy
bardzo, niezwykle dzielny

Cytaty

	To bardzo dzielna kobieta. Los jej nie oszczędzał, ale mimo swojej biedy nigdy się nie uskarżała, nie obnosiła ze swoim nieszczęściem. źródło: NKJP: Agata Niebudek: Aby tylko dobrze było..., Echo Dnia, 2005-12-12
	Nawet dzielne i twarde matki z pokolenia Kolumbów, wybitne osobowości, często nie wytrzymywały ciśnienia historii, nie mogły sprostać tyrtejskiej miłości. źródło: NKJP: Tadeusz Drewnowski: Próba scalenia, 1997
	Jesteś bardzo dzielna, Marysiu. Wytrzymaj jeszcze trochę. źródło: NKJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996
	Niezwykle dzielny w ciężkiej chorobie, która trawiła go w ostatnich miesiącach. źródło: NKJP: Spowiednik i przyjaciel, Dziennik Polski, 2001-11-02

Składnia

Rz _osobowy	+	dzielny	+
szyk: neutralny

3. energiczny

Definicja

taki, który umiejętnie i z dużym zaangażowaniem wykonuje jakąś czynność

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

energiczny

Połączenia

dzielne kobiety

Cytaty

	Kiedy uzbierało się wystarczająco wiele skorupek, dzielne staruszki ubijały je w moździerzu. źródło: NKJP: Cnota oszczędności, grzech skąpstwa, Dziennik Polski, 2000-03-03
	A jeszcze niedawno, w toku naturalnego procesu przemiany winogron w sok, uzyskiwało się jedynie 60 procent moszczu, i to nie bez udziału naszych dzielnych rąk. źródło: NKJP: Eugeniusz Kabatz: Vinum sacrum et profanum, 2003
	Dzielna dziewczyna zawsze sobie poradzi, rozlazła będzie siedziała w domu i tyła! źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Pudełko ze szpilkami, 2006
	Przypomnę tylko, że nasi dzielni negocjatorzy zdołali wynegocjować jedynie 25% poziomu dopłat bezpośrednich, jakimi cieszą się rolnicy Unii Europejskiej. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 13.11.2003

Składnia

	+	dzielny	+
szyk: neutralny

4. dzielny statek

Definicja

żegl.

charakteryzujący się cechami konstrukcyjnymi umożliwiającymi łatwą i szybką żeglugę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport wodny

Połączenia

dzielny okręt, statek

Cytaty

Od 1957 roku flota towarzystwa posiada duże i dzielne statki ratownicze, napędzane silnikami spalinowymi.

źródło: NKJP: Wojciech Wachniewski: Ratownictwo z tradycjami, Dziennik Baltycki, 1999-09-03

[...] na przełomie XV i XVI wieku Polska stanęła przed ogromną szansą. Europa potrzebowała drewna do budowy dzielnych statków i zboża do wyżywienia ludzi. Polska mogła to Europie dostarczyć, ale nie umiała tego zrobić.

źródło: NKJP: Leszek Waligóra: Kraj galopującej korupcji, Gazeta Poznańska, 2004-09-18

Odesłania

Zob. też:

dzielność morska

5. linia dzielna

Definicja

przest.

dzielący coś na części

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie

Cytaty

Cyrkiel krocznik o ramionach w przekroju owalnym do wysokości 5/6, zaś dalej prostokątnym z rytą linią dzielną, z motywem klucza (słabo czytelnym) i mocowanych nitem plastycznym, wypukłym i półkolistym.

źródło: Internet: wmwm.pl/eksponat/69421,cyrkiel-krocznik

Data ostatniej modyfikacji: 20.02.2026