Chronologizacja
1534, Bańk
Pochodzenie
psł. *kokotъ 'kogut'
Wyraz pochodzenia dźwiękonaśladowczego.
1.a w kurniku
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt ptaki
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane
Połączenia
- młody, stary kogut
- kogut i gęś, kogut i kaczka, kogut i krowa, kogut i kura, kogut i lis, kogut i paw, kogut i pies
- dziób, grzebień, ogon, pióro koguta; walki kogutów
- kogut pieje, zapiał
Cytaty
|
Wstaje, gdy kogut zapieje. Karmi dwa psy, kury, gęsi, krowy i siedem świń. Prace gospodarcze zajmują mu resztę godzin. źródło: NKJP: Jarosław Sulikowski: Samotnik z wyboru, Gazeta Wrocławska, 2001-11-05 |
|
|
Dropiatej udało się wydłubać z ziemi glistę. Uciekała przed gromadką towarzyszek z wijącym się różowym robalem w dziobie. Kogut o połyskujących zielenią piórach rozgonił kokoszki i sam pożarł zdobycz. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
koguty |
|
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
koguty |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
koguty |
1.b na talerzu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | potrawa |
Połączenia
- zjeść koguta
Cytaty
|
Kura jaka jest, każdy wie, a i wszyscy znają na pamięć smak koguta. Lecz zjeść rosół to nie sztuka, trudniej ptaka zamordować... źródło: NKJP: Małgorzata Rahnenfeld: Jak mieszkać z..., Gazeta Wyborcza, 1993-04-09 |
|
|
Pierwszy dochodzi do siebie Dyrygent. Dyrygent pyta Wdowę, czy ma ochotę na polską zupę, na polski rosół, z koguta, jak już nie ma kury, bo z kury lepszy, wiadomo, bo nie tak tłusty, a z koguta, wiadomo, tłusty, ale lepszy taki niż w ogóle żaden. źródło: NKJP: Janusz Rudnicki: Chodźcie, idziemy, 2007 |
|
|
We Francji nie spróbowały ani pieczonego jagnięcia, ani koguta na winie, że już o słynnych gęsich wątróbkach foie gras nie wspomnę. źródło: NKJP: Krzysztof Kucharski: Szwedzki weekend, Gazeta Wrocławska, 2002-09-13 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
koguty |
|
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
koguty |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
koguty |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. na polowaniu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt ptaki
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | samiec |
Cytaty
|
Głuszyca ma upierzenie ciemnobrunatne z rdzawopłowymi, poprzecznymi pręgami i białymi plamami. Dziób ma słabszy i korale mniejsze. Różnica w upierzeniu koguta i kury pozwala na łatwe rozróżnienie płci tego ptaka. źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vademecum myśliwego, 1996 |
|
|
Gdy tylko robi się jasno i mogę bez obaw strzelać, kogut oddala się na jakieś 100 metrów. Jednak wcale szczególnie nie zależy mi na strzeleniu tego przepięknego ptaka. Tokowisko się rozkręca! Dookoła szałasu gra już sześć cietrzewi, które widzimy, są jednak za daleko na strzał. źródło: Internet |
|
|
Wypadało na każdego myśliwego mniej więcej po trzy koguty. Dozwolone było gościom nadal jeździć do lasu, podchodzić do głuszca, przysłuchiwać się jego grze, lecz strzał do czwartego był niedopuszczalny. źródło: NKJP: Irena Domańska-Kubiak: Zakątek pamięci: życie w XIX-wiecznych dworkach kresowych, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
koguty |
|
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
koguty |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
koguty |
3. fryzura
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | fryzura |
Cytaty
|
Nagle czuję się za wszystko odpowiedzialny. Za koguta sterczącego na czubku głowy Leonka Planety Małp, za pot pani Ines, tablicę startą do żywego drzewa, za plamę na suficie, nieprzystojne ryciny na blatach stoliczków. źródło: NKJP: Tadeusz Zimecki: Ja, Franek..., 2001 |
|
|
Punk najczęściej kojarzył się uczniom z kogutem, szczotą na głowie, agrafką w uchu, Indianinem, maniakiem, brudasem, trepem. Ale też z kolorowym światem, muzyką, buntem na świat burżuazji, człowiekiem troszkę odmiennym. źródło: NKJP: Beata Pawlak: Montekich zagrają punki, Kapuletów - skini, Gazeta Wyborcza, 1992-01-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
koguty |
|
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
koguty |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
koguty |
4. policyjny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa policja i inne służby mundurowe
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | sygnalizacja |
Połączenia
- niebieski; migający; policyjny kogut
- kogut na dachu
- kogut i syrena
- błysk, światło koguta
- samochód z kogutem
- kogut błyska
- włączyć koguta
Cytaty
|
Agnieszka pokręciła głową, a sekundę potem jej twarz oświetlił błysk niebieskiego koguta. Od Radziszewskiego nadjechał radiowóz z napisem „patrol uniwersytecki”. źródło: NKJP: Marcin Wroński: Officium Secretum: pies pański, 2010 |
|
|
Autokar rusza. Przed nami radiowóz z włączonym kogutem. Żadne czerwone światła nas nie dotyczą. Wszystkie samochody zjeżdżają z drogi. źródło: NKJP: Paweł Kwaśniewski: Ce, Ce , CeWu CeWuKaaaaaeeeeeeS, Gazeta Wyborcza, 1993-10-05 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
koguty |
|
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
koguty |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
koguty |
5. uwodziciel
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
Cytaty
|
- Ma całkiem rozsądne spojrzenie, jest dość miły, chyba inteligentny. [...] Ale musi być kogut, bo nawet w czasie fotografowania nie zdjął ręki z biustu pańskiej córki. źródło: NKJP: Kazimierz Moczarski: Rozmowy z katem, 1996 |
|
|
No, niezły był z niego kogut... [...] Potrafił rozmawiać z kobietami, rozumiesz?! Uwodził je słowem. Do kobiety wystarczy mówić dużo i czule, a jej wyobraźnia rozpali ją szybciej niż twoje techniczne doświadczenie. źródło: NKJP: Dariusz Banek: Samo życie, odc. 292, 2002-2010 |
|
|
Spróbuję wziąć Ewę i Maszę i... - I? - zaszydziła. - Trójkącik? Aż taki kogut jesteś? źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Kisuny, 2008 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
kogutowie |
ndepr |
| koguty |
depr | ||
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
kogutów |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
kogutowie |
ndepr |
| koguty |
depr |
6. awanturnik
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka określenia człowieka ze względu na jego usposobienie
Cytaty
|
Azjata był najbardziej drapieżnym kogutem ze wszystkich wiceprezesów. Kościsty, łeb wysoko podgolony jak u Sarmaty, z przyciętym wąsem. źródło: NKJP: Józef Łoziński: Holding i reszta albo Jak zostać bogatym w biednym państwie, 2006 |
|
|
Zmiennik Fernanda patrzy za nimi krzywo, bez sympatii, chciałby wreszcie oddalić się stąd. Szczupły, nieduży kogut z cienkim wąsikiem. Kopnął wielkie koło, potem zrezygnowany opiera się o blachę wozu, pogwizdując coś sycząco. źródło: WSJP: Aleksander Ziemny, Opowiadania dawne i nowe , 1984 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | kogut |
kogutowie |
ndepr |
| koguty |
depr | ||
| D. | koguta |
kogutów |
|
| C. | kogutowi |
kogutom |
|
| B. | koguta |
kogutów |
|
| N. | kogutem |
kogutami |
|
| Ms. | kogucie |
kogutach |
|
| W. | kogucie |
kogutowie |
ndepr |
| koguty |
depr |