Chronologizacja
1. człowiek
Definicja
Pochodzenie
st.pol. obrzym
Forma staropolska z prapostaci *ob(ъ)rinъ z przyrostkiem *-inъ, dawnej słowiańskiej nazwy plemienia Awarów; przejście -n > -m może przez analogię do ojczym (Bor); w późniejszej postaci olbrzym -l- być może poprzez stadium pośrednie: obrzym > *orbrzym (upodabniające na odległość wstawienie r) > olbrzym (rozpodobnienie na odległość)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka sprawność i wydolność organizmu
Połączenia
- brodaty, brzuchaty; dwumetrowy; groźny olbrzym
- postać, postura, stopa olbrzyma
Cytaty
|
Nagle w przedniej szybie ujrzała potworną twarz ogromnego mężczyzny, który wpadł na jej samochód. Na masce pojawiła się ciemna smuga. Olbrzym trzymał w dłoni rewolwer. źródło: NKJP: Ariadna Lewańska: Sonata dla Natalii, 1996 |
|
|
Rysunek był misterny i wypukły, wyglądał jak haft, jakby pod skórę wprowadzono granatową wstążkę. - Najnowszy krzyk mody - zachwalał upalony haszyszem łysy olbrzym, do którego należała nora, bardzo na wyrost nazwana studiem tatuażu. źródło: NKJP: Zbigniew Górniak: Siostra i byk, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr | ||
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr |
2. zwierzę
Definicja
Pochodzenie
st.pol. obrzym
Forma staropolska z prapostaci *ob(ъ)rinъ z przyrostkiem *-inъ, dawnej słowiańskiej nazwy plemienia Awarów; przejście -n > -m może przez analogię do ojczym (Bor); w późniejszej postaci olbrzym -l- być może poprzez stadium pośrednie: obrzym > *orbrzym (upodabniające na odległość wstawienie r) > olbrzym (rozpodobnienie na odległość)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Połączenia
- skrzydlaty, włochaty olbrzym
Cytaty
|
Schowaj się! Szybko! Nadchodzą Pajęczaki! Od strony Wawelu cicho zbliżały się pająki olbrzymy. Było ich dużo. Poruszały się niemal błyskawicznie na swych wysokich, cienkich nogach. źródło: NKJP: Dorota Terakowska: Władca Lewawu, 1996 |
|
|
Cieszyłem się przez kilka minut urodą motylego olbrzyma. Jego skrzydła odbijały światło, jak posypane sproszkowanym srebrem. Był tak wielki, że ledwo mieścił się w skórzanym pudełku na okazy. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004 |
|
|
Takie wyjaśnienie zagadki wyginięcia mamutów jest bardzo prawdopodobne, chociaż i ono budzi pewne wątpliwości.(...) Dlaczego więc włochate olbrzymy wycofały się w skrajnie niegościnne obszary? źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1988 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymy |
|
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymy |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymy |
3. coś wielkiego
Definicja
Pochodzenie
st.pol. obrzym
Forma staropolska z prapostaci *ob(ъ)rinъ z przyrostkiem *-inъ, dawnej słowiańskiej nazwy plemienia Awarów; przejście -n > -m może przez analogię do ojczym (Bor); w późniejszej postaci olbrzym -l- być może poprzez stadium pośrednie: obrzym > *orbrzym (upodabniające na odległość wstawienie r) > olbrzym (rozpodobnienie na odległość)
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii wielkość,
Połączenia
- kamienny; wiekowy; prawdziwy olbrzym
Cytaty
|
Najnieoczekiwaniej dla samej siebie - wyciągam rękę po małe jabłko leżące na wierzchu. - Wezmę. Dziękuję. - A nie, nie to, tamto - wyrywa wybrane przeze mnie jabłko i podaje mi prawdziwego olbrzyma z wyjątkowo czerwonym rumieńcem. - Jak już kogoś częstuję, to częstuję. Ja mam gest, mała [...]. źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Może nie, może tak, 1995 |
|
|
Burza krążyła nad lasem przyciągana przez strzeliste drzewa. Słychać było trzaski walących się pni. Przewracające się olbrzymy pociągały za sobą następne. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Talizman złotego smoka, 2002 |
|
|
Konary buków przybrały tu niezwykłe kształty, lipy to prawdziwe olbrzymy. źródło: NKJP: FILIPOWICZ OSKAR, Śląsk w pigułce, Trybuna Śląska, 2001-06-22 |
|
|
Statki zmieniły się co prawda nie mniej niż maszyny planetarne i był wobec nich trochę jak marynarz z epoki żaglowców w erze pasażerskich olbrzymów oceanu. źródło: NKJP: Stanisław Lem: Fiasko, 1987 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymy |
|
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymy |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymy |
4. baśniowa postać
Definicja
Pochodzenie
st.pol. obrzym
Forma staropolska z prapostaci *ob(ъ)rinъ z przyrostkiem *-inъ, dawnej słowiańskiej nazwy plemienia Awarów; przejście -n > -m może przez analogię do ojczym (Bor); w późniejszej postaci olbrzym -l- być może poprzez stadium pośrednie: obrzym > *orbrzym (upodabniające na odległość wstawienie r) > olbrzym (rozpodobnienie na odległość)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy
Połączenia
- metalowy; zły olbrzym
- walka olbrzymów
Cytaty
|
[...] choć ludzie z gór gorliwie zapewniali Oblicza Boże o swej ufności, to jednocześnie wierzyli w czyhające w jarach olbrzymy o kamiennych skórach, baldwiny wabiące nieostrożnych wędrowców ku przepaściom i skrzaty. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005 |
|
|
Kaszubska legenda o olbrzymach [...] zamieszkujących pomorską ziemię od rzeki Parsęty po Zalew Wiślany, znana jest od setek lat. Te olbrzymy żyły obok ludzi. źródło: NKJP: Dorota Abramowicz, Zaginiona cywilizacja, Dziennik Bałtycki , 2006-10-28 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr | ||
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr |
5. gwiazda
Definicja
Pochodzenie
Kalka ang. (red) giant
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat gwiazdy i planety
Cytaty
|
No więc my znajdujemy się na Morrisonie, to jest księżyc Hendriksa, gazowego olbrzyma, krążącego wokół Joplin, która właśnie tak nas spieka. Przedwczesne stadium czerwonego olbrzyma, rzecz jasna [...]. źródło: NKJP: Jacek Dukaj: W kraju niewiernych, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymy |
|
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymy |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymy |
6. ktoś wybitny
Definicja
Pochodzenie
st.pol. obrzym
Forma staropolska z prapostaci *ob(ъ)rinъ z przyrostkiem *-inъ, dawnej słowiańskiej nazwy plemienia Awarów; przejście -n > -m może przez analogię do ojczym (Bor); w późniejszej postaci olbrzym -l- być może poprzez stadium pośrednie: obrzym > *orbrzym (upodabniające na odległość wstawienie r) > olbrzym (rozpodobnienie na odległość)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające
Połączenia
- olbrzym poezji, literatury
- być olbrzymem
Cytaty
|
To właśnie Cyceron jest olbrzymem łaciny i rzymskiej filozofii państwa. źródło: NKJP: Agnieszka Krzemińska, Adam Krzemiński, ERUDITULI OMNIUM TERRARUM, CONIUNGIMINI!, Polityka, 2008-01-05 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | olbrzym |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr | ||
| D. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| C. | olbrzymowi |
olbrzymom |
|
| B. | olbrzyma |
olbrzymów |
|
| N. | olbrzymem |
olbrzymami |
|
| Ms. | olbrzymie |
olbrzymach |
|
| W. | olbrzymie |
olbrzymi |
ndepr |
| olbrzymy |
depr |
Składnia
|
+ | olbrzym | + |
CZEGO
|