UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

uciszyć

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uciszę
 uciszymy
2 os. uciszysz
 uciszycie
3 os. uciszy
 uciszą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uciszyłem
+(e)m uciszył
 uciszyłam
+(e)m uciszyła
 uciszyłom
+(e)m uciszyło
 uciszyliśmy
+(e)śmy uciszyli
 uciszyłyśmy
+(e)śmy uciszyły
2 os. uciszyłeś
+(e)ś uciszył
 uciszyłaś
+(e)ś uciszyła
 uciszyłoś
+(e)ś uciszyło
 uciszyliście
+(e)ście uciszyli
 uciszyłyście
+(e)ście uciszyły
3 os. uciszył
 uciszyła
 uciszyło
 uciszyli
 uciszyły

bezosobnik: uciszono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uciszmy
2 os. ucisz
 uciszcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uciszyłbym
bym uciszył
 uciszyłabym
bym uciszyła
 uciszyłobym
bym uciszyło
 uciszylibyśmy
byśmy uciszyli
 uciszyłybyśmy
byśmy uciszyły
2 os. uciszyłbyś
byś uciszył
 uciszyłabyś
byś uciszyła
 uciszyłobyś
byś uciszyło
 uciszylibyście
byście uciszyli
 uciszyłybyście
byście uciszyły
3 os. uciszyłby
by uciszył
 uciszyłaby
by uciszyła
 uciszyłoby
by uciszyło
 uciszyliby
by uciszyli
 uciszyłyby
by uciszyły

bezosobnik: uciszono by

bezokolicznik: uciszyć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: uciszywszy

gerundium: uciszenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: uciszony

odpowiednik aspektowy: uciszać

Pochodzenie

Z przedrostkiem u- od daw. ciszyć 'uciszać' < psł. *tišiti 'uspokajać, czynić cichym'; zob. cichy

1. tłum

Definicja

sprawić, że ktoś przestaje mówić lub zachowywać się głośno i hałaśliwie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Połączenia

  • uciszyć dzieci, klasę, salę, tłum
  • uciszyć gestem, machnięciem ręki, skinieniem dłoni

Cytaty

W stosownej chwili uciszę salę łagodnym gestem. I rzeknę: „Nic, co ludzkie, nie było mi obojętne...” A potem uświadomię słuchaczom, jakie dźwigałem brzemię na swoich barkach, czerpiąc siłę z mocy narodu.

źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Obłęd, 1980

Elżbieta Krukowska uniosła ręce, starając się uciszyć tłum. Na próżno, mało kto zwrócił na nią uwagę.

źródło: NKJP: Mariusz Kaszyński: Skarb w glinianym naczyniu, 2008

Policjanci przyjadą na miejsce, uciszą głośne towarzystwo i spiszą protokół.

źródło: NKJP: Aurelia Pawlak: Zapisz lub zapamiętaj, Polska Głos Wielkopolski, 2004-12-09

Piotr chciał o coś zapytać, ale mężczyzna uciszył go ruchem dłoni.

źródło: NKJP: Mariusz Kaszyński: Martwe światło, Martwe światło, 2009

Składnia

bez ograniczeń + uciszyć +
KOGO/CO

2. zgiełk

Definicja

sprawić, że jakiś hałas zmniejszy się lub przestanie istnieć

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Połączenia

  • uciszyć rozmowy, rwetes, szepty, wrzawę, zgiełk

Cytaty

Na sali zaczęła się wrzawa, którą na chwilę uciszyły słowa prezesa [...] o planach zorganizowania w Wieleniu finału Pucharu Polski na szczeblu okręgu, a nawet na szczeblu Wielkopolski.

źródło: NKJP: ŻYR: Piłka dla Zarządu, Gazeta Poznańska, 2003-01-31

Nie sposób było uciszyć szeptów ani stłumić rozruchu. Zbierało się na ferment.

źródło: NKJP: Igor Newerly: Pamiątka z Celulozy, 1952

Składnia

bez ograniczeń + uciszyć +
CO

3. emocje

Definicja

sprawić, że jakieś uczucia lub myśli stają się mniej intensywne bądź rzadziej obecne

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia

Połączenia

  • uciszyć ból, emocje, gniew, serce

Cytaty

Każda medytacja wymaga uciszenia myśli.

źródło: NKJP: Edward Rozumowski: Reiki: naturalna metoda uzdrawiania przez nakładanie rąk, 2008

Wprawdzie zmiana zarządu w PZU SA pozwoliła nieco uciszyć emocje, złe wrażenie jednak pozostało.

źródło: NKJP: Artur Makowiecki: Poszukiwany prezes i wiceprezes PIU, Gazeta Ubezpieczeniowa, 2008-06-03

Słuchaj swego serca. - Po co? Żeby znów zdradziło? - Marta, Marta źle mówisz. Nigdy nie uciszysz bicia serca, nawet gdy będziesz udawała, że nie słyszysz, co do ciebie mówi.

źródło: NKJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001

Natalia uciszyła głos swego sumienia, ale ono nie chciało być cicho.

źródło: NKJP: Dariusz Chętkowski: Ostatni weekend, 2007

Składnia

bez ograniczeń + uciszyć +
CO

4. opozycję

Definicja

sprawić, że osoby, których informacje można uznać za szkodliwe, przestaną być zagrożeniem, a niepożądane działania i wypowiedzi skończą się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie

Połączenia

  • uciszyć głosy (krytyków, sprzeciwu, wzburzenia),opozycję, sprawę

Cytaty

- Oni zawsze wymieniali te same nazwiska księży [...]. Chcieli, żebyśmy ich uciszyli.

źródło: NKJP: Ewa Milewicz, Mikołaj Lizut: Ci zbóje, z którymi się spotykałem, Gazeta Wyborcza, 1999-03-02

Miasteczko namiotowe szybko zniknęło, a Łukaszenko właściwymi sobie sposobami uciszył opozycję.

źródło: NKJP: Ludzie i wydarzenia 2006. Świat, Polityka, 2006-12-23

W okolicy zorganizowano manewry wojskowe, co miało uciszyć głosy sprzeciwu.

źródło: NKJP: Robert Stefanicki: Mnisi z Tybetu stawiają opór chińskim najeźdźcom, Dziennik Zachodni, 2008-01-22

[...] Hu składał ogólnikowe deklaracje, które [...] nie uciszą głosów w Kongresie na rzecz wprowadzenia protekcjonistycznych posunięć wobec towarów chińskich.

źródło: NKJP: (PAP): Bez przełomu, Dziennik Polski, 2006-04-21

Składnia

bez ograniczeń + uciszyć +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 20.01.2016
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN