UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

pierścień

Chronologizacja

1421, SStp
W postaci: pierzcień

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pierścień	pierścienie
D.	pierścienia	pierścieni
C.	pierścieniowi	pierścieniom
B.	pierścień	pierścienie
N.	pierścieniem	pierścieniami
Ms.	pierścieniu	pierścieniach
W.	pierścieniu	pierścienie

Pochodzenie

psł. *pŕ̥stenь

Forma prasłowiańska jest derywatem od psł. *pŕ̥stъ 'palec' z przyrostkiem *-enь

1. na palcu

Definicja

obrączka ze szlachetnego metalu i z drogim kamieniem, noszona na palcu dla ozdoby lub jako oznaka godności lub funkcji społecznej

Noty o użyciu

Występuje często w nazwach własnych różnych nagród i wyróżnień, np. Złoty Pierścień Krakowa.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie ozdoby i dodatki

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Połączenia

arcybiskupi, biskupi, kardynalski, papieski; ślubny, zaręczynowy; mistrzowski; pamiątkowy, symboliczny; cudowny, magiczny, zaczarowany; diamentowy, rubinowy, srebrny, złoty; gruby; okazały, wielki; piękny; cenny, drogocenny pierścień; pierścień oficerski
pierścień papieża, metropolity, Ojca Świętego, świętej Kingi; mistrza ligi zawodowej
pierścień ze złota
pierścień z ametystem, z brylantem, z diamentem, z kamieniem, z rubinem, z szafirem, ze szmaragdem, z turkusem; z napisem
pierścień na palcu, na ręce, pierścienie na palcach, na rękach
pierścień i pastorał; pierścienie i bransolety
całować, ucałować; mieć na palcu, nosić; nałożyć; zdjąć z palca pierścień
pocałować kogoś w pierścień

Cytaty

	Władysław Jagiełło nie zdjął po śmierci swej żony pierścienia ślubnego. Miał go na palcu podczas bitwy pod Grunwaldem. źródło: NKJP: Włodzimierz Kalicki, Gazeta Wyborcza, 1997-06-06
	Miesiąc wcześniej premier wrzucał pierścienie do Bałtyku, nawiązując do aktu zaślubin u zarania II Rzeczypospolitej dokonanego przez gen. Józefa Hallera. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 28.03.2000,
	Jak to miał ostatnio w zwyczaju, na palcach nosił mnóstwo mieniących się drogocennych pierścieni. źródło: NKJP: David Eddings: Strażnicy Zachodu, 1999
	Dzisiaj Jan Paweł II każdemu z nowo mianowanych książąt Kościoła przekaże kardynalski pierścień, symbol ich szczególnej łączności ze Stolicą Piotrową. źródło: NKJP: 44 kardynałów, Dziennik Polski, 2001-02-22

2. w maszynie

Definicja

techn.

część jakiegoś urządzenia w kształcie koła z dużym otworem pośrodku, zwykle zakładana na coś

Noty o użyciu

Występuje jako składnik terminów specjalistycznych.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

metalowy, stalowy, żelazny, żeliwny; gumowy; elastyczny, sprężysty; gruby, płaski; specjalny pierścień; pierścień nośny, tłokowy, uszczelniający, wzmacniający, zaciskowy
założyć/zakładać pierścień

Cytaty

Na spoiny nieosłonięte pierścieniami dystansowymi zakłada się dodatkowe pierścienie uszczelniające.

źródło: NKJP: Zbigniew Szpil: Gdy miejsca jest niewiele, Dziennik Polski, 2001-01-10

Wielu właścicieli zapomina też o konieczności stosowania specjalnych śrub i specjalnych pierścieni montażowych, które są niezbędne do prawidłowego zamocowania koła na piaście.

źródło: NKJP: (A): Ładne, szpanerskie i ...niebezpieczne, Dziennik Polski, 2003-03-31

Admirał jeszcze raz pociągnął za żelazną obrożę. Zadzwoniło ze dwadzieścia stóp łańcucha, pierścienie w ścianach, te, przez które akurat przechodziły ogniwa, kłódki na pierścieniach.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Smoczy pazur, 2003

Składnia

pierścień

JAKI

3. wokół czegoś

Definicja

otaczający coś ze wszystkich stron krąg przedmiotów lub ludzi

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Połączenia

ciasny, gęsty, gruby; podwójny, potrójny, ...; pierwszy, drugi, ...; wewnętrzny, zewnętrzny; szczelny, szeroki, zwarty; obronny, ochronny; policyjny; ruchliwy pierścień
pierścień funkcjonariuszy, ludzi, ochroniarzy; blokady, oblężenia, obławy, obrony, ofensywy, okrążenia, kordonu; fortów, fortyfikacji, posterunków, wojsk; budynków, murów, umocnień, wałów, zabudowań; gór, lasów, zieleni
pierścień wokół czegoś
pierścień otacza coś
przełamać, przerwać, rozerwać, zaciskać, zacisnąć, zamknąć pierścień
otoczony, ściśnięty pierścieniem kogoś/czegoś

Cytaty

	Okalający stolicę pierścień leśny zapewnia w dni wolne od pracy relaks na świeżym powietrzu około 250 tys. osób. źródło: NKJP: Irena Szaczkusowa: Zielony pierścień, prasa, 1980
	Ale pierścień niemieckiego okrążenia stawał się coraz twardszy. 19 września dowódca 8 armii niemieckiej wydał rozkaz przegrupowania wojsk z zadaniem zdobycia stolicy. źródło: NKJP: Eugeniusz Duraczyński: Rząd polski na uchodźstwie, 1993
	Dzień wcześniej, w trakcie planowanej mszy na Błoniach, miasto zostanie otoczone poczwórnym pierścieniem policyjnym; funkcjonariusze drogówki pojawią się na wszystkich drogach wjazdowych do miasta. źródło: NKJP: (MADE): Papież nie odwiedzi Wawelu?, Dziennik Polski, 2002-06-27
	Od 1967 r. cała wschodnia Jerozolima otoczona została ciasnym pierścieniem satelickich osiedli izraelskich. źródło: NKJP: Eli Barbur, Gazeta Wyborcza, 1995-05-30
	Dzieci podeszły bliżej i stanęły pierścieniem dookoła. źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Wióry, 1996

Składnia

	+	pierścień	+	KOGO/CZEGO
	+	pierścień	+	JAKI

4. kształt

Definicja

kształt obrączki lub koła z dużym otworem pośrodku, przybierany przez różne rzeczy

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Połączenia

pierścień Saturna; pierścienie dymu, włosów
pierścienie z czegoś
coś uformowane, ułożone w pierścień, w pierścienie

Cytaty

	[...] pochyla się nad kobietą i najpierw odgarnia pierścień włosów, które niczym puszysty całun zasłoniły jej twarz [...]. źródło: NJKP: Christian Skrzyposzek: Mojra, 1996
	[...] to jedna z najgroźniejszych chorób róż. Objawy widoczne są na liściach [...]. Na starszych plamach można stwierdzić jasnobrązowe przebarwienia środka, a na powierzchni rozrzucone lub ułożone w pierścienie czarne skupiska zarodników. źródło: NKJP: Roman, Co może dolegać różom, prasa, 2004
	Kosmos okazuje się wyjątkowo kolorowy! Gromady gwiazd, galaktyk i mgławic, czapy polarne na Marsie, zjawiska zaćmień w czterech najjaśniejszych księżycach Jowisza, pierścień Saturna - to wszystko zdaje się tak blisko, jak gdyby można było dotknąć ręką. źródło: NKJP: Zerknąć na Twardowskiego, Dziennik Polski, 2002-05-02
	Izolację stanowi warstwa powietrza pomiędzy rurą a pustakiem, podzielona na odrębne segmenty pierścieniami z wełny mineralnej. źródło: NKJP: Zbigniew Szpil, Kominy i kominki, Dziennik Polski, 2001-07-25
	Słońce otaczają jasne pierścienie o słabym zabarwieniu w kolorach tęczy. Wnętrze pierścienia jest czerwone. źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1996

Składnia

pierścień

CZEGO

5. część organizmu

Definicja

element budowy ciała niektórych organizmów żywych mający kształt koła lub obrączki

Noty o użyciu

Występuje jasko składnik terminów specjalistycznych anatomicznych i zoologicznych.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Połączenia

pierścień chrzęstny, naczyniowy; pierścienie włókniste

Cytaty

Pierścienie naczyniowe są to najczęściej nieprawidłowo przebiegające duże naczynia krwionośne, które uciskają na tchawicę i zwykle również na przełyk.

źródło: NKJP: Andrzej Piotrowski: Niewydolność oddechowa noworodków - zapobieganie i leczenie, 2000

U człowieka mięsień tchawicy przebiega między wolnymi końcami pierścienia chrzęstnego; u konia, przeżuwaczy i świni łączy on wewnętrzną powierzchnię wolnych końców pierścienia, u kota i psa natomiast leży na zewnątrz końców pierścieni.

źródło: NKJP: Jan Zarzycki, Jan Kuryszko: Anatomia mikroskopowa zwierząt i człowieka, 1995

W pochwie rogowej wyróżnia się podstawę, trzon i wierzchołek. W obrębie wierzchołka powierzchnia pochwy rogowej jest gładka, natomiast w obrębie trzonu u osobników żeńskich są widoczne pierścienie rogowe, oddzielone przewężeniami. Zgrubienia i przewężenia wskazują na okresowe wzmożenie lub zahamowanie procesu rogowacenia.

źródło: NKJP: Jan Zarzycki, Jan Kuryszko: Anatomia mikroskopowa zwierząt domowych i człowieka, 1995

Frazeologizmy

gonitwa do pierścienia

Data ostatniej modyfikacji: 10.01.2025