UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

uchylić się

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Pochodzenie

Zob. chylić

1. o drzwiach

Definicja

otworzyć się częściowo

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie

Połączenia

  • okno uchyliło się; drzwi uchyliły się
  • uchylić się do środka
  • uchylić się na zewnątrz
  • uchylić się lekko, nieco, powoli

Cytaty

Wreszcie, po długim czasie okno uchyliło się, pojawiła się w nim na mgnienie dłoń Róży.

źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004

Korytarz był pusty. Nie uchyliły się żadne drzwi, znikąd nie dobiegało skrzypienie podłogi ani nawet szelest poruszanej przez wiatr firanki.

źródło: NKJP: Marek Ławrynowicz: Diabeł na dzwonnicy, 1996

Okienko uchyliło się i znajomy głos spytał: - Tam kto znowu?

źródło: NKJP: Maria Nurowska: Panny i wdowy: czyściec, 1992

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylę się
 uchylimy się
2 os. uchylisz się
 uchylicie się
3 os. uchyli się
 uchylą się

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłem się
+(e)m się uchylił
 uchyliłam się
+(e)m się uchyliła
 uchyliłom się
+(e)m się uchyliło
 uchyliliśmy się
+(e)śmy się uchylili
 uchyliłyśmy się
+(e)śmy się uchyliły
2 os. uchyliłeś się
+(e)ś się uchylił
 uchyliłaś się
+(e)ś się uchyliła
 uchyliłoś się
+(e)ś się uchyliło
 uchyliliście się
+(e)ście się uchylili
 uchyliłyście się
+(e)ście się uchyliły
3 os. uchylił się
 uchyliła się
 uchyliło się
 uchylili się
 uchyliły się

bezosobnik: uchylono się

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylmy się
2 os. uchyl się
 uchylcie się

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłbym się
bym się uchylił
 uchyliłabym się
bym się uchyliła
 uchyliłobym się
bym się uchyliło
 uchylilibyśmy się
byśmy się uchylili
 uchyliłybyśmy się
byśmy się uchyliły
2 os. uchyliłbyś się
byś się uchylił
 uchyliłabyś się
byś się uchyliła
 uchyliłobyś się
byś się uchyliło
 uchylilibyście się
byście się uchylili
 uchyliłybyście się
byście się uchyliły
3 os. uchyliłby się
by się uchylił
 uchyliłaby się
by się uchyliła
 uchyliłoby się
by się uchyliło
 uchyliliby się
by się uchylili
 uchyliłyby się
by się uchyliły

bezosobnik: uchylono by się

bezokolicznik: uchylić się

imiesłów przysłówkowy uprzedni: uchyliwszy się

gerundium: uchylenie się

odpowiednik aspektowy: uchylać się

Składnia

Rznieżywotny + uchylić się + bez ograniczeń

2. przed ciosem

Definicja

wykonać ruch ciałem, aby nie zostać uderzonym lub dotkniętym

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Połączenia

  • uchylić się przed ciosem, przed uderzeniem

Cytaty

Napastnik uchylił się, a pięść profesora trafiła w dach samochodu.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Głowa Minotaura, 2009

Marian uchylił się przed pierwszym ciosem, ale już w następnej chwili padł na ziemię.

źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1961

Trafiony zapaśnik uważany był za pokonanego. Była to gra zręczności - uskoczyć w porę czy uchylić się przed lecącym oszczepem, a samemu ugodzić przeciwnika.

źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartakusa, 1951

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylę się
 uchylimy się
2 os. uchylisz się
 uchylicie się
3 os. uchyli się
 uchylą się

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłem się
+(e)m się uchylił
 uchyliłam się
+(e)m się uchyliła
 uchyliłom się
+(e)m się uchyliło
 uchyliliśmy się
+(e)śmy się uchylili
 uchyliłyśmy się
+(e)śmy się uchyliły
2 os. uchyliłeś się
+(e)ś się uchylił
 uchyliłaś się
+(e)ś się uchyliła
 uchyliłoś się
+(e)ś się uchyliło
 uchyliliście się
+(e)ście się uchylili
 uchyliłyście się
+(e)ście się uchyliły
3 os. uchylił się
 uchyliła się
 uchyliło się
 uchylili się
 uchyliły się

bezosobnik: uchylono się

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylmy się
2 os. uchyl się
 uchylcie się

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłbym się
bym się uchylił
 uchyliłabym się
bym się uchyliła
 uchyliłobym się
bym się uchyliło
 uchylilibyśmy się
byśmy się uchylili
 uchyliłybyśmy się
byśmy się uchyliły
2 os. uchyliłbyś się
byś się uchylił
 uchyliłabyś się
byś się uchyliła
 uchyliłobyś się
byś się uchyliło
 uchylilibyście się
byście się uchylili
 uchyliłybyście się
byście się uchyliły
3 os. uchyliłby się
by się uchylił
 uchyliłaby się
by się uchyliła
 uchyliłoby się
by się uchyliło
 uchyliliby się
by się uchylili
 uchyliłyby się
by się uchyliły

bezosobnik: uchylono by się

bezokolicznik: uchylić się

imiesłów przysłówkowy uprzedni: uchyliwszy się

gerundium: uchylenie się

odpowiednik aspektowy: uchylać się

Składnia

Rzosobowy + uchylić się +
(przed CZYM)

3. od obowiązków

Definicja

nie zgodzić się na zrobienie czegoś pod jakimś pretekstem

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Połączenia

  • uchylić się od komentarza, od obowiązków, od odpowiedzi, od odpowiedzialności, od płacenia, od podania, od podjęcia, od wykonania... czegoś, od pracy, od służby (wojskowej), od wypłaty, od zeznań

Cytaty

Urzędnik Białego Domu uchylił się od odpowiedzi na pytanie „Gazety” , jak ocenia skład 29-osobowej delegacji polskiej, w której jest tylko pięcioro prywatnych przedsiębiorców, choć głównym celem konferencji ma być popieranie prywatnych inwestycji.

źródło: NKJP: Jacek Kalabiński: Konferencja w USA o pomocy dla sektora prywatnego w Europie Wschodniej, Gazeta Wyborcza, 1995-01-11

Wszyscy mężczyźni natychmiast przerywają wszelkie zajęcia,
by wziąć udział w poszukiwaniach. Żaden mieszkaniec Australii nie uchyliłby się od udzielenia pomocy sąsiadowi w takiej sytuacji.

źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek w krainie kangurów, 1957

Jednym z motywów uchylenia się Becka od przyjęcia czterostronnej deklaracji była obawa, że podpisanie jej spowoduje napaść Niemiec na Polskę.

źródło: NKJP: Waldemar Michowicz: Historia dyplomacji polskiej, 1995

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylę się
 uchylimy się
2 os. uchylisz się
 uchylicie się
3 os. uchyli się
 uchylą się

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłem się
+(e)m się uchylił
 uchyliłam się
+(e)m się uchyliła
 uchyliłom się
+(e)m się uchyliło
 uchyliliśmy się
+(e)śmy się uchylili
 uchyliłyśmy się
+(e)śmy się uchyliły
2 os. uchyliłeś się
+(e)ś się uchylił
 uchyliłaś się
+(e)ś się uchyliła
 uchyliłoś się
+(e)ś się uchyliło
 uchyliliście się
+(e)ście się uchylili
 uchyliłyście się
+(e)ście się uchyliły
3 os. uchylił się
 uchyliła się
 uchyliło się
 uchylili się
 uchyliły się

bezosobnik: uchylono się

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uchylmy się
2 os. uchyl się
 uchylcie się

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uchyliłbym się
bym się uchylił
 uchyliłabym się
bym się uchyliła
 uchyliłobym się
bym się uchyliło
 uchylilibyśmy się
byśmy się uchylili
 uchyliłybyśmy się
byśmy się uchyliły
2 os. uchyliłbyś się
byś się uchylił
 uchyliłabyś się
byś się uchyliła
 uchyliłobyś się
byś się uchyliło
 uchylilibyście się
byście się uchylili
 uchyliłybyście się
byście się uchyliły
3 os. uchyliłby się
by się uchylił
 uchyliłaby się
by się uchyliła
 uchyliłoby się
by się uchyliło
 uchyliliby się
by się uchylili
 uchyliłyby się
by się uchyliły

bezosobnik: uchylono by się

bezokolicznik: uchylić się

imiesłów przysłówkowy uprzedni: uchyliwszy się

gerundium: uchylenie się

odpowiednik aspektowy: uchylać się

Składnia

Rzosobowy + uchylić się +
(od CZEGO)
Data ostatniej modyfikacji: 24.06.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN