Chronologizacja
Pochodzenie
Zob. chylić
1. o drzwiach
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie
Połączenia
- okno uchyla się; drzwi uchylają się
- uchylać się do środka
- uchylać się na zewnątrz
- uchylać się lekko, nieco, powoli
Cytaty
|
Chłopiec naciska furtkę, która uchyla się ze zgrzytem. źródło: NKJP: Stanisław Mrożek: Jak zostałem filmowcem, 1975 |
|
|
Za ścianą rozległ się szmer i lekko zaskrzypiały uchylające się drzwi. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Głowa Minotaura, 2009 |
|
|
Zobaczyły, jak stalowa płyta uchyla się, a czyjeś ręce wpychają do pomieszczenia bezwładne ciało. źródło: NKJP: Joanna Szymczyk: Ewa i złoty kot, 2004 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
uchylam się |
uchylamy się |
|||
| 2 os. |
uchylasz się |
uchylacie się |
|||
| 3 os. |
uchyla się |
uchylają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałem się +(e)m się uchylał |
uchylałam się +(e)m się uchylała |
uchylałom się +(e)m się uchylało |
uchylaliśmy się +(e)śmy się uchylali |
uchylałyśmy się +(e)śmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałeś się +(e)ś się uchylał |
uchylałaś się +(e)ś się uchylała |
uchylałoś się +(e)ś się uchylało |
uchylaliście się +(e)ście się uchylali |
uchylałyście się +(e)ście się uchylały |
| 3 os. |
uchylał się |
uchylała się |
uchylało się |
uchylali się |
uchylały się |
bezosobnik: uchylano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się uchylał będę się uchylać |
będę się uchylała będę się uchylać |
będę się uchylało będę się uchylać |
będziemy się uchylali będziemy się uchylać |
będziemy się uchylały będziemy się uchylać |
| 2 os. |
będziesz się uchylał będziesz się uchylać |
będziesz się uchylała będziesz się uchylać |
będziesz się uchylało będziesz się uchylać |
będziecie się uchylali będziecie się uchylać |
będziecie się uchylały będziecie się uchylać |
| 3 os. |
będzie się uchylał będzie się uchylać |
będzie się uchylała będzie się uchylać |
będzie się uchylało będzie się uchylać |
będą się uchylali będą się uchylać |
będą się uchylały będą się uchylać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
uchylajmy się |
|
| 2 os. |
uchylaj się |
uchylajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałbym się bym się uchylał |
uchylałabym się bym się uchylała |
uchylałobym się bym się uchylało |
uchylalibyśmy się byśmy się uchylali |
uchylałybyśmy się byśmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałbyś się byś się uchylał |
uchylałabyś się byś się uchylała |
uchylałobyś się byś się uchylało |
uchylalibyście się byście się uchylali |
uchylałybyście się byście się uchylały |
| 3 os. |
uchylałby się by się uchylał |
uchylałaby się by się uchylała |
uchylałoby się by się uchylało |
uchylaliby się by się uchylali |
uchylałyby się by się uchylały |
bezosobnik: uchylano by się
bezokolicznik: uchylać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
uchylając się
gerundium: uchylanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | uchylanie się |
uchylania się |
| D. | uchylania się |
uchylań się |
| C. | uchylaniu się |
uchylaniom się |
| B. | uchylanie się |
uchylania się |
| N. | uchylaniem się |
uchylaniami się |
| Ms. | uchylaniu się |
uchylaniach się |
| W. | uchylanie się |
uchylania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: uchylający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylająca się |
| D. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającej się |
| C. | uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającej się |
| B. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylającą się |
| N. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającą się |
| Ms. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylające się |
| D. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
| C. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
| B. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylające się |
| N. | uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
| Ms. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
odpowiednik aspektowy: uchylić się
Składnia
| Rznieżywotny | + | uchylać się | + |
|
2. przed ciosem
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy
Połączenia
- uchylać się przed ciosem, przed uderzeniem
Cytaty
|
Ryba bierze zamach, Kiler uchyla się i prawy sierp Ryby trafia prawego Strażnika w szczękę. źródło: NKJP: Juliusz Machulski, Piotr Wereśniak, Ryszard Zatorski: Kiler, 1997 |
|
|
Mężczyzna zareagował odruchowo: ciął z całej siły w poprzek, na wysokości żołądka, jednocześnie uchylając się przed ciosem spadającego ostrza. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Naznaczeni błękitem, 2005 |
|
|
Niejednokrotnie nawet alarmowy start na przechwycenie późno wykrytego i szybkiego zwiadowcy nie zapewniał terminowego przechwycenia [...], a przecież dysponując możliwościami wykrywania w powietrzu myśliwców przeciwnika, załogi samolotów rozpoznawczych mogły swobodnie uchylać się przed ich atakami. źródło: NKJP: Jerzy Gotowała: Najkrócej żyją motyle: lotnictwo rozpoznawcze wciąż niezbędne, 1996 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
uchylam się |
uchylamy się |
|||
| 2 os. |
uchylasz się |
uchylacie się |
|||
| 3 os. |
uchyla się |
uchylają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałem się +(e)m się uchylał |
uchylałam się +(e)m się uchylała |
uchylałom się +(e)m się uchylało |
uchylaliśmy się +(e)śmy się uchylali |
uchylałyśmy się +(e)śmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałeś się +(e)ś się uchylał |
uchylałaś się +(e)ś się uchylała |
uchylałoś się +(e)ś się uchylało |
uchylaliście się +(e)ście się uchylali |
uchylałyście się +(e)ście się uchylały |
| 3 os. |
uchylał się |
uchylała się |
uchylało się |
uchylali się |
uchylały się |
bezosobnik: uchylano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się uchylał będę się uchylać |
będę się uchylała będę się uchylać |
będę się uchylało będę się uchylać |
będziemy się uchylali będziemy się uchylać |
będziemy się uchylały będziemy się uchylać |
| 2 os. |
będziesz się uchylał będziesz się uchylać |
będziesz się uchylała będziesz się uchylać |
będziesz się uchylało będziesz się uchylać |
będziecie się uchylali będziecie się uchylać |
będziecie się uchylały będziecie się uchylać |
| 3 os. |
będzie się uchylał będzie się uchylać |
będzie się uchylała będzie się uchylać |
będzie się uchylało będzie się uchylać |
będą się uchylali będą się uchylać |
będą się uchylały będą się uchylać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
uchylajmy się |
|
| 2 os. |
uchylaj się |
uchylajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałbym się bym się uchylał |
uchylałabym się bym się uchylała |
uchylałobym się bym się uchylało |
uchylalibyśmy się byśmy się uchylali |
uchylałybyśmy się byśmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałbyś się byś się uchylał |
uchylałabyś się byś się uchylała |
uchylałobyś się byś się uchylało |
uchylalibyście się byście się uchylali |
uchylałybyście się byście się uchylały |
| 3 os. |
uchylałby się by się uchylał |
uchylałaby się by się uchylała |
uchylałoby się by się uchylało |
uchylaliby się by się uchylali |
uchylałyby się by się uchylały |
bezosobnik: uchylano by się
bezokolicznik: uchylać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
uchylając się
gerundium: uchylanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | uchylanie się |
uchylania się |
| D. | uchylania się |
uchylań się |
| C. | uchylaniu się |
uchylaniom się |
| B. | uchylanie się |
uchylania się |
| N. | uchylaniem się |
uchylaniami się |
| Ms. | uchylaniu się |
uchylaniach się |
| W. | uchylanie się |
uchylania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: uchylający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylająca się |
| D. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającej się |
| C. | uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającej się |
| B. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylającą się |
| N. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającą się |
| Ms. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylające się |
| D. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
| C. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
| B. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylające się |
| N. | uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
| Ms. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
odpowiednik aspektowy: uchylić się
Składnia
| Rzosobowy | + | uchylać się | + |
(przed CZYM)
|
3. od obowiązków
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | wymijać się |
Połączenia
- uchylać się od komentarza, od obowiązków, od odpowiedzi, od odpowiedzialności, od płacenia, od podania, od podjęcia, od wykonania... czegoś, od pracy, od służby (wojskowej), od wypłaty, od zeznań
Cytaty
|
Pozostała ludność polska Górnego Śląska zmuszana była do wpisywania się na niemiecką listę narodowościową tzw. Volkslistę. [...] Polacy uchylali się od podpisywania jej, mimo groźby wysiedleń, wywłaszczeń czy zesłania do obozu koncentracyjnego. źródło: NKJP: Lech Szaraniec: Górny Śląsk, 1997 |
|
|
Jak to? Uchylacie się od pracy społecznej, kolego? źródło: NKJP: Henryk Grynberg: Życie ideologiczne, osobiste, codzienne i artystyczne, 1998 |
|
|
Żyłam podwójnym życiem. Co wcale nie przeszkadzało mi uchylać się od najprostszych czynności w domu. źródło: NKJP: Ewa Berberyusz: Moja teczka, 2006 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
uchylam się |
uchylamy się |
|||
| 2 os. |
uchylasz się |
uchylacie się |
|||
| 3 os. |
uchyla się |
uchylają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałem się +(e)m się uchylał |
uchylałam się +(e)m się uchylała |
uchylałom się +(e)m się uchylało |
uchylaliśmy się +(e)śmy się uchylali |
uchylałyśmy się +(e)śmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałeś się +(e)ś się uchylał |
uchylałaś się +(e)ś się uchylała |
uchylałoś się +(e)ś się uchylało |
uchylaliście się +(e)ście się uchylali |
uchylałyście się +(e)ście się uchylały |
| 3 os. |
uchylał się |
uchylała się |
uchylało się |
uchylali się |
uchylały się |
bezosobnik: uchylano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się uchylał będę się uchylać |
będę się uchylała będę się uchylać |
będę się uchylało będę się uchylać |
będziemy się uchylali będziemy się uchylać |
będziemy się uchylały będziemy się uchylać |
| 2 os. |
będziesz się uchylał będziesz się uchylać |
będziesz się uchylała będziesz się uchylać |
będziesz się uchylało będziesz się uchylać |
będziecie się uchylali będziecie się uchylać |
będziecie się uchylały będziecie się uchylać |
| 3 os. |
będzie się uchylał będzie się uchylać |
będzie się uchylała będzie się uchylać |
będzie się uchylało będzie się uchylać |
będą się uchylali będą się uchylać |
będą się uchylały będą się uchylać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
uchylajmy się |
|
| 2 os. |
uchylaj się |
uchylajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
uchylałbym się bym się uchylał |
uchylałabym się bym się uchylała |
uchylałobym się bym się uchylało |
uchylalibyśmy się byśmy się uchylali |
uchylałybyśmy się byśmy się uchylały |
| 2 os. |
uchylałbyś się byś się uchylał |
uchylałabyś się byś się uchylała |
uchylałobyś się byś się uchylało |
uchylalibyście się byście się uchylali |
uchylałybyście się byście się uchylały |
| 3 os. |
uchylałby się by się uchylał |
uchylałaby się by się uchylała |
uchylałoby się by się uchylało |
uchylaliby się by się uchylali |
uchylałyby się by się uchylały |
bezosobnik: uchylano by się
bezokolicznik: uchylać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
uchylając się
gerundium: uchylanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | uchylanie się |
uchylania się |
| D. | uchylania się |
uchylań się |
| C. | uchylaniu się |
uchylaniom się |
| B. | uchylanie się |
uchylania się |
| N. | uchylaniem się |
uchylaniami się |
| Ms. | uchylaniu się |
uchylaniach się |
| W. | uchylanie się |
uchylania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: uchylający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylająca się |
| D. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającego się |
uchylającej się |
| C. | uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającemu się |
uchylającej się |
| B. | uchylającego się |
uchylającego się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylającą się |
| N. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającą się |
| Ms. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | uchylający się |
uchylający się |
uchylające się |
uchylające się |
| D. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
| C. | uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
uchylającym się |
| B. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylające się |
| N. | uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
uchylającymi się |
| Ms. | uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
uchylających się |
odpowiednik aspektowy: uchylić się
Składnia
| Rzosobowy | + | uchylać się | + |
(od CZEGO)
|