Chronologizacja
W postaci: zufały
Inne znaczenie: 'zrozpaczony, pozbawiony nadziei'
Odmiana
część mowy: przymiotnik
Stopień równy
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | zuchwały |
zuchwały |
zuchwały |
zuchwałe |
zuchwała |
| D. | zuchwałego |
zuchwałego |
zuchwałego |
zuchwałego |
zuchwałej |
| C. | zuchwałemu |
zuchwałemu |
zuchwałemu |
zuchwałemu |
zuchwałej |
| B. | zuchwałego |
zuchwałego |
zuchwały |
zuchwałe |
zuchwałą |
| N. | zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałą |
| Ms. | zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałej |
| W. | zuchwały |
zuchwały |
zuchwały |
zuchwałe |
zuchwała |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | zuchwali |
zuchwali |
zuchwałe |
zuchwałe |
| D. | zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałych |
| C. | zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
zuchwałym |
| B. | zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałe |
| N. | zuchwałymi |
zuchwałymi |
zuchwałymi |
zuchwałymi |
| Ms. | zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałych |
zuchwałych |
| W. | zuchwali |
zuchwali |
zuchwałe |
zuchwałe |
Stopień wyższy
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | zuchwalszy |
zuchwalszy |
zuchwalszy |
zuchwalsze |
zuchwalsza |
| D. | zuchwalszego |
zuchwalszego |
zuchwalszego |
zuchwalszego |
zuchwalszej |
| C. | zuchwalszemu |
zuchwalszemu |
zuchwalszemu |
zuchwalszemu |
zuchwalszej |
| B. | zuchwalszego |
zuchwalszego |
zuchwalszy |
zuchwalsze |
zuchwalszą |
| N. | zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszą |
| Ms. | zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | zuchwalsi |
zuchwalsi |
zuchwalsze |
zuchwalsze |
| D. | zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalszych |
| C. | zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
zuchwalszym |
| B. | zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalsze |
| N. | zuchwalszymi |
zuchwalszymi |
zuchwalszymi |
zuchwalszymi |
| Ms. | zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalszych |
zuchwalszych |
Inne uwagi
Zwykle stopniuje się opisowo
Pochodzenie
St.pol. też zufały - z wcześniejszej postaci *zupwały 'pełen nadziei' > 'pewny siebie, butny, bezczelny' (imiesłów czasu przeszłego od przedrostkowego czasownika *z-upwać; od *u-pwać > ufać 'mieć nadzieję, być przekonanym, że na kimś można polegać'). Forma zuchwały posiada hiperpoprawne -chw- na miejscu etymologicznie uzasadnionego f (< *pv < *pъv-). Por. ufać. (Bor)
1.a bezczelny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
Połączenia
- zuchwały bandyta, złodziej
Cytaty
|
Powaga i nastrój pierwszych listopadowych dni nie powstrzymują bynajmniej włamywaczy, złodziei czy zuchwałych kieszonkowców od łamania prawa. źródło: NKJP: Nie kuśmy złodziei, Dziennik Polski, 2002-10-31 |
|
|
Zuchwały dryblas, co ją gonił dzisiejszego ranka jak ogar zająca, miał w tej chwili minę nieśmiałej panienki. źródło: NKJP: Kornel Makuszyński: Szaleństwa Panny Ewy, 1985 |
|
|
Masza była zuchwała i pyskata, całkiem różna od cichej Natalii [...]. źródło: NKJP: Ida Fink: Ślady, 1996 |
1.b świadczący o bezczelności
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
Połączenia
- zuchwały czyn, napad, rabunek, rozbój; zuchwała mina; kradzież; zuchwałe spojrzenie; przestępstwo, włamanie
- bardzo, niezwykle, szczególnie, wyjątkowo zuchwały
Cytaty
|
Przypominał sobie każdy jej ruch, gest, słowo. Jej pewne siebie, wręcz zuchwałe spojrzenie. źródło: NKJP: Jacek Rębacz: Zakopane: sezon na samobójców, 2006 |
|
|
[...] dwaj sprawcy dokonali zuchwałej kradzieży w sklepie jubilerskim [...]. Złodzieje oglądali paletę ze złotymi łańcuszkami. Nagle wybiegli z nią ze sklepu i uciekli w nieznanym kierunku. źródło: NKJP: (ST): Zuchwali złodzieje, Nakielski Czas, 2002-09-04 |
|
|
Złodzieje wykorzystują każdą okazję. Kradną w miejscach, gdzie panuje tłok, a ich niejednokrotnie zuchwałe zachowanie nie budzi podejrzeń. źródło: NKJP: Kieszonkowcy nie śpią, Dziennik Polski, 2002-01-12 |
|
|
Dokument został sfałszowany w gmachu sądu, gdzie się znajdował. Było więc to wyjątkowo zuchwałe przestępstwo. źródło: NKJP: Marek Szenborn: Sporty samolotowe. Prokuratura oskarża szefów aeroklubu, Gazeta Wyborcza, 1995-09-07 |
2.a śmiały
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
Połączenia
- zuchwały podróżnik
Cytaty
|
Leon Diakon, którego z pewnością nie można zaliczyć do wielbicieli Bułgarów, napisał, iż Symeon był mężem odważnym i zuchwałym w walce [...]. źródło: NKJP: Mirosław J. Leszka: Wizerunek władców pierwszego państwa bułgarskiego w bizantyńskich źródłach pisanych VIII- I połowa XII w, 2003 |
|
|
Siostra Zygmunta Lucie była najwytrwalszym myśliwym i najzuchwalszym jeźdźcem wśród amazonek. źródło: NKJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, 1997 |
|
|
Sindbad, słynny i zuchwały podróżnik, pływający po wielu morzach, zostaje oskarżony o kradzież. źródło: Internet |
2.b świadczący o śmiałości
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
Połączenia
- zuchwały atak; pomysł, projekt, zamiar; zuchwała akcja, ucieczka; myśl
Cytaty
|
Wajda zawsze był ryzykantem pełnym zuchwałych pomysłów [...]. źródło: NKJP: Nurzanie się w polszczyźnie, Dziennik Polski, 1999-10-15 |
|
|
Przeciwieństwem pokory był atak za wszelką cenę. Zuchwały, brawurowy, z podniesioną przyłbicą. źródło: NKJP: Antoni Libera: Madame, 2003 |
|
|
Plan był zuchwały, a jego wykonanie ryzykowne, w pierwszej chwili jednak Dąbrowski pozyskał dla niego większość Komitetu Centralnego. źródło: NKJP: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795-1918, 1996 |