Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *plaščь < *plaskjь 'wierzchnie okrycie ochronne, rodzaj peleryny'
Forma prasłowiańska od przymiotnika *plaskъ 'płaski' z przyrostkiem *-jь; nowsze znaczenia, zwłaszcza terminologiczne, są być może kalkami z języków zachodnioeuropejskich lub z łaciny, np. płaszcz 'część mięczaka' to kalka n.-łac. pallium; zob. płaski
1. ubranie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań
Połączenia
- damski, męski; admiralski, milicyjny, strzelecki, wojskowy, żołnierski; podróżny, sportowy; flauszowy, gabardynowy, gumowy, foliowy, futrzany, karakułowy, kaszmirowy, ortalionowy, samodziałowy, skórzany, sukienny, wełniany; brązowy, ciemny, granatowy..., kraciasty, pasiasty; długi, krótki; cienki,gruby, obszerny; lekki; ciepły; elegancki dwurzędowy, fałdzisty, pikowany, watowany; podarty, podniszczony, sfatygowany, wytarty, zakurzony, szeleszczący; deszczowy, nieprzemakalny, ochronny, przeciwdeszczowy; jesienny, zimowy, wiosenny; podszyty wiatrem; rozpięty, rozwiany płaszcz
- płaszcz bez dystynkcji, od deszczu, ze skóry, z wełny, z popeliny; płaszcz do kostek, do ziemi
- płaszcz na zimę; po kostki; w jodełkę
- płaszcz z kapturem, z (podniesionym, wykładanym, futrzanym...) kołnierzem, z paskiem, z peleryną
- płaszcz w jakimś kolorze
- płaszcz i beret, płaszcz i buty, płaszcz i czapka, płaszcz i kapelusz, płaszcz i kaptur, płaszcz i marynarka, płaszcz i rękawiczki;
- płaszcze i kurtki;
- garnitur i płaszcz, żakiety i płaszcze
- brzeg, guzik, kieszeń, klapy, kołnierz, kraj, podszewka, poła, rękaw, róg, skraj;
- krój płaszcza
- mężczyzna w płaszczu
- płaszcz wisi (na wieszaku, w szafie)
- mieć na sobie, nosić;
- nałożyć/nakładać,narzucić na siebie, włożyć/wkładać, !?założyć/!?zakładać;
- zdjąć/zdejmować, zrzucić/zrzucać, ściągnąć/ściągać;
- dopiąć/dopinać, rozpiąć/rozpinać, rozchylić, zapiąć/zapinać, zarzucić na ramię;
- przewiesić przez ramię, wieszać, powiesić płaszcz (na wieszaku);
- brać, chwycić, odebrać z szatni, oddać do pralni płaszcz
- okryty, opatulony, otulony, owinięty, przykryty płaszczem
- odziany, otulony, ubrany, zawinięty w płaszcz;
- chować, schować coś pod płaszcz
- chodzić w płaszczu
Cytaty
|
Postać obleczona była w długi płaszcz z ciemnogranatowego ortalionu, szczelnie zapięty, choć deszcz nie padał od dobrych paru godzin. źródło: Piotr Zaremba: Plama na suficie |
|
|
Jest reżyser. Dzwoni jak na alarm, a gdy otwieram, bez rozbierania się z długiego płaszcza wpada do pokoju. źródło: Krystyna Kofta: Złodziejka pamięci |
|
|
Wiele pań mierzyło płaszcze i kurtki. Za pikowaną, czarną przejściową kurteczkę trzeba było zapłacić 60 złotych, panie przymierzały też grafitowy płaszcz z kapturem, wyceniony na 100 złotych. źródło: Dziennik Polski - 2003-08-25 - Kraków - Coś dla małego pana |
|
|
Nie ubrała się na czarno: jasny, krótki płaszcz, białe koronkowe pończochy, nawet podeszwy jej mlecznych lakierków były białe. źródło: Manuela Gretkowska: Podręcznik do ludzi |
|
|
Sierżant Charles Schiller z rękami w kieszeniach płaszcza przeciwdeszczowego szedł przez trzeszczące, jeszcze tlące się popioły Dębów. źródło: Graham Masterton: Zaklęci |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | płaszcz |
płaszcze |
|
| D. | płaszcza |
płaszczy |
|
| C. | płaszczowi |
płaszczom |
|
| B. | płaszcz |
płaszcze |
|
| N. | płaszczem |
płaszczami |
|
| Ms. | płaszczu |
płaszczach |
|
| W. | płaszczu |
płaszcze |
Informacja normatywna
Uznawane za niepoprawne w połączeniu: założyć/zakładać płaszcz
2. szata
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań
Połączenia
- królewski, koronacyjny, krzyżacki, zakonny; gronostajowy, jedwabny;
- biały, bladoniebieski, błękitny, karmazynowy, purpurowy, szkarłatny, śnieżnobiały; szeroki płaszcz
- płaszcz magika, rycerza, świętego
- płaszcz z gronostajów
- płaszcz i korona, płaszcz i szpada
- rycerz w płaszczu
- okryć kogoś płaszczem
Cytaty
|
Przedstawienie Maryi w płaszczu opiekuńczym, rozpostartym nad zgromadzonymi adorantami, było jednym z bardziej cenionych tematów maryjnych w dawnej sztuce Kościoła. Wizerunki takie nosiły nazwy Matki Miłosierdzia lub Matki Bożej Opiekunki. źródło: Stanisław Makarewicz: Maryja - Matka życia |
|
|
Znane z filmów, szerokie płaszcze średniowieczne muszą być wycięte z trzymetrowego kawałka wełny. Wycina się półkole o średnicy półtora metra. źródło: Iwona Ogrodowska-Ogórek: „Dębowa Brać” ze Starachowic, Echo Dnia, 2005-08-11 (echodnia.eu) |
|
|
Zaczął ich też król, który na Gwiazdkę dostał płaszcz gronostajowy, miecz pozłacany, brylant wielkości dyni [...], wypytywać, jakie też prezenty dostali od świętego Mikołaja źródło: NKJP: O sprawiedliwym podziale prezentów, Dziennik Polski, 1999-12-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | płaszcz |
płaszcze |
|
| D. | płaszcza |
płaszczy |
|
| C. | płaszczowi |
płaszczom |
|
| B. | płaszcz |
płaszcze |
|
| N. | płaszczem |
płaszczami |
|
| Ms. | płaszczu |
płaszczach |
|
| W. | płaszczu |
płaszcze |
3. warstwa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | powłoka |
Połączenia
- płaszcz ochronny, osłonowy; białkowy, lipidowy
- okryty płaszczem
Cytaty
|
Inną przyczyną może być niedoskonałość ochronnego płaszcza lipidowego skóry, będącego produktem gruczołów łojowych i potowych. źródło: Danuta Myłek: Alergie |
|
|
Typowy jednożyłowy przewód grzewczy składa się z drutu grzejnego, izolacji, ekranu wykonanego z miedzianej siatki i płaszcza ochronnego. źródło: Zbigniew Szpil: ABC ogrzewania, Dziennik Polski 2001-06-06 |
|
|
Gdy ten płaszcz morenowy, odkładany na chłodnym lodzie czoła osiągnie odpowiednią grubość, ciepłe powietrze i promienie słoneczne tracą dostęp do lodu. Morena chroni jądro lodowe przed roztopieniem źródło: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce |
|
|
Robiłem doświadczenia. Za pomocą diamentowych wierteł odkruszyłem od kuli opiłek nie większy niż ziarnko maku. Wywierał takie samo działanie przyciągające jak cała kula. Odkryłem też, że jeśli ją otoczyć grubym płaszczem ołowianym, działanie jej ustaje. źródło: Stanisław Lem: Fiasko |
|
|
„Przykryte betonowym płaszczem, tzw. sarkofagiem, ruiny czwartego reaktora są stale kontrolowane przez ukraińskich specjalistów” oświadczyła w czwartek dyrekcja nie działającej już elektrowni jądrowej w Czarnobylu. źródło: Dziennik Polski - 2003-04-26 - Świat - Czarnobyl wciąż groźny |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | płaszcz |
płaszcze |
|
| D. | płaszcza |
płaszczy płaszczów |
|
| C. | płaszczowi |
płaszczom |
|
| B. | płaszcz |
płaszcze |
|
| N. | płaszczem |
płaszczami |
|
| Ms. | płaszczu |
płaszczach |
|
| W. | płaszczu |
płaszcze |
Składnia
|
+ | płaszcz | + |
JAKI
|
4. część mięczaka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Cytaty
|
Sprzedaje się żywe przegrzebki w muszlach [...]. Po umyciu muszli pod bieżącą zimną wodą mięso wyjmuje się, podważając wieczko czubkiem noża [...]. Następnie usuwa się galaretowaty płaszcz, ponieważ do jedzenia nadaje się tylko mięso i jajeczka, choć niektórzy je wyrzucają [...]. źródło: Magdalena Walisiak: Specjały |
|
|
Mięczaki i czułkowce mają ponadto kutykularny pancerz wydzielany przez grzbietowy płaszcz. źródło: Jerzy Dzik: Dzieje życia na ziemi |
|
|
Płaszcz ostrygi we wczesnych stadiach jej wzrostu przylega ściśle do podłoża, pokrywając je wapienną lewą skorupą. źródło: Jerzy Dzik: Dzieje życia na ziemi |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | płaszcz |
płaszcze |
|
| D. | płaszcza |
płaszczy |
|
| C. | płaszczowi |
płaszczom |
|
| B. | płaszcz |
płaszcze |
|
| N. | płaszczem |
płaszczami |
|
| Ms. | płaszczu |
płaszczach |
|
| W. | płaszczu |
płaszcze |
5. przykrywka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | płaszczyk, pokrywka, przykrywka |
Cytaty
|
W latach 70. zdawało się, że moda na Zachód pozwoli pod płaszczem lepszego zarządzania przeforsować nieco racjonalności w gospodarce polskiej. źródło: NKJP: Stefan Bratkowski: Z boku, Gazeta Wyborcza, 1994-07-23 |
|
|
Oto, do czego prowadzi przymus, szantaż, terror, okryty czcigodnym płaszczem dydaktyki! źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Obłęd, 1983 |
|
|
Spadał płaszcz wieloletniego kłamstwa i stałem przed siwym mędrcem – jako ten, kim byłem od dawna – siwy oszust – idiota. źródło: NKJP: Krystian Lupa: Podglądania, 2003 |
|
|
To dopiero wiek XIX, i to tylko w Europie, starał się tę sferę ludzkiego życia zdezawuować, uczynić z niej antywartość i narzucić na nią obłudny płaszcz milczenia. źródło: NKJP: Jerzy Adamski: Świat jako niespełnienie albo Samobójstwo Don Juana, 2000 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | płaszcz |
płaszcze |
|
| D. | płaszcza |
płaszczy płaszczów |
|
| C. | płaszczowi |
płaszczom |
|
| B. | płaszcz |
płaszcze |
|
| N. | płaszczem |
płaszczami |
|
| Ms. | płaszczu |
płaszczach |
|
| W. | płaszczu |
płaszcze |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | płaszcz | + |
CZEGO
|