Chronologizacja
Pochodzenie
fr. toilette
Ciekawie przedstawia się rozwój semantyczny leksemu: "Pod koniec XVI w. (...) 'tkanina rozkładana na stole, na której rozstawia się przybory toaletowe', skąd przez metonimię 'przybory toaletowe', a także 'strojenie się przed pojawieniem się w towarzystwie' (II poł. XVII w.) oraz 'ozdobne stroje kobiece' i po prostu 'ubiór' (II poł. XVIII w.). Pod koniec XVII w. również na określenie mebla zawierającego wszystko, co niezbędne do wystrojenia się (coffre de toilette), a potem (XVIII-XIX w.) także umycia się (cabinet de toilette). W I poł. XIX w. w znacz, 'mycie się' oraz 'czyszczenie, ozdabianie czegoś'." (Bochnakowa)
1. pomieszczenie
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie
Relacje znaczeniowe
Połączenia
- damska, męska, wspólna, żeńska; koedukacyjna; miejska, publiczna, służbowa; dworcowa, hotelowa, szkolna, szpitalna toaleta; ekologiczne, przenośne; wyremontowane toalety
- toaleta kawiarni, klubu; pociągu
- toaleta dla klientów, dla personelu, dla turystów; dla pań
- toaleta na korytarzu; na parterze; na dworcu; toaleta w centrum
- toaleta i natrysk; kuchnia i toaleta, łazienka i toaleta; szatnia i toaleta
- drzwi toalety; brak; remont, stan toalet
- drzwi, wejście; dostęp; kolejka do toalety
- pobyt, wizyta; drzwi, okno w toalecie
- odwiedzić toaletę
- pójść, wejść; chcieć, musieć, pobiec do toalety; korzystać; wrócić, wychodzić z toalety
- chować się, palić, zamknąć się; siedzieć w toalecie
Cytaty
|
W czasie lekcji jeden z uczniów pierwszej klasy wyszedł do szkolnej toalety. źródło: NKJP: Michał Gigołła: Promile na lekcji, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2006-04-24 |
|
|
Dziewczyna wróciła z toalety odświeżona, wargi umalowane jaskrawą szminką, włosy nad czołem zwilżone, lśniące. źródło: NKJP: Marek Nowakowski: Gdzie jest droga na walne?, 2007 |
|
|
W tego typu obiektach jak nasz przepisy nie wymagają budowy toalet dla klientów. źródło: NKJP: Elżbieta Machoczek: Na zapleczu i pod nadzorem, Gazeta Krakowska, 2005-07-14 |
|
|
Do połowy grudnia musieliśmy korzystać z toalety u sąsiadów - narzeka starsza kobieta. źródło: NKJP: (Adk): Remont niezgody, Nowiny Raciborskie, 2005-01-04 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |
2. sedes
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku
Relacje znaczeniowe
Połączenia
- toaleta i natrysk; toaleta i prysznic
- łazienka z toaletą
- woda, spłuczka w toalecie
- czyścić, sprzątać toaletę
- spuszczać wodę w toalecie
Cytaty
|
Natomiast w części dziobowej znajdują się dwie oddzielne kabiny sypialne oraz obszerna łazienka z toaletą i prysznicem. źródło: NKJP: Ryszarda Socha: Bogatemu wiatr w żagle, Polityka, 2002-08-17 |
|
|
Nakazał mi czyścić toalety piaskiem. Jak to piaskiem? No więc on przyszedł do łazienki, wziął na rękę piasku, zanurzył w muszli i pokazał, jak się to robi. źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: O bogatym młodzieńcu, który nie odszedł zasmucony, 2007 |
|
|
Warto również sprawdzać, jakie jest ciśnienie wody w kranie, czy spłukuje się woda w toalecie. źródło: NKJP: Sabina Kubiciel: Uważaj, co kupujesz!, Nowa Trybuna Opolska, 2006 |
|
|
Jeżeli rączka przy spłuczce w toalecie się zacina, wymień ją lub wyreguluj. źródło: NKJP: Monika Kaczyńska: Zużywaj wodę, ale „z głową”, Dziennik Zachodni, 2010-04-27 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |
3. dla psów
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt
Połączenia
- psia toaleta
- toaleta dla psów; toalety dla zwierząt
Cytaty
|
Gimnazjaliści chcą też postawienia psich toalet lub specjalnych koszy. źródło: NKJP: Konrad Przezdzięk: Sprzątają po psach, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2005-11-03 |
|
|
Radni uważają, że w mieście, na każdym osiedlu powinno się utworzyć dodatkowe toalety dla psów. źródło: NKJP: Sebastian Dadaczyński, (KAP): Radni zabierają się za właścicieli psów, Dziennik Bałtycki, 2009-02-09 |
|
|
[...] Osiedlowe piaskownice nie zawsze są bezpieczne. [...] Przez niektórych właścicieli czworonogów wykorzystywane są jako toalety dla zwierząt. źródło: NKJP: (MAD): Ostrożnie z piaskiem, Dziennik Łódzki, 2001-09-22 |
|
|
Wychodzę na pokład, z którego już z daleka wita mnie radosnym miauczeniem Myszołów. Woda jest świeżo nalana, miseczka pełna frytek, toaleta kocia lśni czystością. źródło: NKJP: Andrzej Urbańczyk: Dziękuję ci, Pacyfiku, 1985 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |
4. higiena
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała
Połączenia
- codzienna; poranna, wieczorna toaleta
- robienie toalety
Cytaty
|
Mechanizmem stymulującym działanie witamin w kosmetykach jest woda, z którą nasz organizm ma kontakt kilka razy dziennie, podczas mycia rąk i codziennej toalety. źródło: NKJP: SA: Mydło z witaminami, Trybuna Śląska, 2001-04-10 |
|
|
Mają za mało czasu na robienie toalety pacjentom, personelu jest dostatecznie dużo, ale przecież nie od tego. źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Fausta, 2010 |
|
|
Po porannej toalecie (mycie, czesanie, skromny makijaż) wychodziła z domu po „sprawunki” (nie mylić z zakupami żywnościowymi, bo te robiła służąca) lub na spacer. źródło: NKJP: Jeremi Przybora: Przymknięte oko opaczności, 1994 |
|
|
Dziewczynka miała obie ręce straszliwie sparaliżowane. A nogi i kręgosłup zdrowe. [...] Myła się. Bez niczyjej pomocy. [...] Nogami pomagała sobie w porannej toalecie . Grzebień brała między palce nóg i wolniutko szczotkowała długie włosy. źródło: NKJP: Czesław Mirosław Szczepaniak: Kaczuszka, Wychowawca, 2008-10 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |
Inne uwagi
Zwykle lp
5. mebel
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka meble i wystrój wnętrz
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała przedmioty związane z pielęgnacją ciała
Połączenia
- rokokowa toaleta
- toaleta z lustrem
- lustro toalety
Cytaty
|
Lustro toalety odbijało wiszący naprzeciw portret mieszkanki tego pokoju jako młodziutkiej dziewczyny; uśmiechniętej, w sukni modnej jeszcze w poprzednim wieku. źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska-Dembińska: Był pałac, 2008 |
|
|
Za salonem jest sypialny rodziców z dwoma mahoniowymi łóżkami, piękną rokokową toaletą i stylową szafką nocną. źródło: NKJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, 1997 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |
6. suknia
Definicja
Wymowa
[toaleta]
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | kreacja |
Połączenia
- balowa; strojna; wieczorowa; wytworna; cudowna, zjawiskowa; paryska toaleta
- toalety pań
- włożyć toaletę
Cytaty
|
Pani Jadzia jakby z góry przeczuła, jak skończy się dzień, przywiozła ze sobą również balową toaletę. Jej suknia miała głęboko wycięte plecy, a przód ozdabiały pióra. źródło: NKJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996 |
|
|
Widywało się wspaniałe, paryskie toalety pań z dyplomacji, eleganckie, czarne garnitury ministrów sudańskich, generalskie mundury, wytworne kolorowe galabije bogatych kupców. źródło: NKJP: Marian Brandys: Śladami Stasia i Nel, 1974 |
|
|
Dziewczęta miały strojne toalety – jedne typowo balowe, inne trochę skromniejsze. źródło: NKJP: Ewa Borodycz: Na wieczorowo, Gazeta Wrocławska, 2003-06-13 |
|
|
Niestety, z braku wiatru żeglowaliśmy o 3 godziny dłużej, niż było w planie, i na zabawę u ułanów zrobiło się za późno. Zwłaszcza że toalety wieczorowe, wyciągnięte z plecaków, nie najlepiej się prezentowały. Nocować w klubie oficerskim nie było wolno paniom, więc zdecydowałyśmy z Haluszką dojechać do hotelu do Suwałk. źródło: NKJP: Aniela Kowalska: Niczego nie żałuję, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | toaleta |
toalety |
|
| D. | toalety |
toalet |
|
| C. | toalecie |
toaletom |
|
| B. | toaletę |
toalety |
|
| N. | toaletą |
toaletami |
|
| Ms. | toalecie |
toaletach |
|
| W. | toaleto |
toalety |