Chronologizacja
Pochodzenie
niem. Zug 'ciąg, zaprzęg, pociąg, przeciąg'
1. w piecu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn
Cytaty
|
Przychodzili kominiarze, wyjmowali rurę z komina, przytykali zapaloną zapałkę patrząc, czy jest cug. źródło: NKJP: Wojciech Chmura: Uciekłem w slipach, Dziennik Polski, 2006-02-17 |
|
|
Od jego wprawy zależy również, czy piec będzie miał cug, czyli nie będzie dymił i zawsze dobrze się rozpali. źródło: NKJP: REG: Ciepło z kafli, Trybuna Śląska, 2002-04-17 |
|
|
[...] Spod kredensu wyciągnął równo ułożony stos pożółkłej „Völkischer Beobachter”, połamał sosnowe trzaski i podpalił. Huczało, ogień miał dobry cug. źródło: NKJP: Stefan Chwin: Hanemann, 1995 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. przeciąg
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Pogoda zjawiska atmosferyczne
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | przeciąg |
Cytaty
|
Mieszczuch, skądinąd uprawiający kult świeżego powietrza, jednocześnie nade wszystko obawiał się przeciągów czyli cugów, zamykał więc szczelnie okna, a dla większego bezpieczeństwa w środek, pomiędzy dwie ich płaszczyzny, wkładał specjalny wałek. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Zapomniany Kraków, 2007 |
|
|
– Panie, ja mam 71 lat i chore kości. Postoję w cugu 10 minut i jutro z łóżka nie wstanę – odpowiada mężczyzna. źródło: NKJP: (masz): Upał jak w Meksyku, Dziennik Łódzki, 2005-07-13 |
|
|
Słyszałem kiedyś w tramwaju taki urywek rozmowy: „U Kolasińskich nie bywam, bo tam cugi”. Mówiła to starsza jejmość tonem bardzo zagniewanym. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Domowe zapachy, Dziennik Polski, 2008-05-31 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
3. do używek
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie uzależnienia
Cytaty
|
Tutaj powinienem dodać, że jestem alkoholikiem z kilkuletnim stażem bądź też wyszedłem z klaustrofobicznego świata wyzwolonego przez narkotykowy cug, przyznać się do innej orientacji seksualnej, napisać political fiction czy dalej udać się wesołą drogą popularnych pisarzy. źródło: NKJP: Jacek Skrzypacz: Instrukcja obsługi pralki mechanicznej, 2008 |
|
|
Jeśli ktoś jest w ciągu lub w cugu, narkotyzuje się codziennie. źródło: NKJP: Paweł Wodniak: Może twoje dziecko też tak mówi?, Gazeta Krakowska, 2005-07-29 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. do działania
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia
Cytaty
|
Wiesz, ja na przykład nie napisałem zupełnie nic przez trzy lata, a w tej chwili mam cug... źródło: NKJP: Wacław Krupiński: Życie utkane z marzeń, Dziennik Polski, 2005-04-30 |
|
|
[...] przedwczesny cug do przesadnych profitów prowadzi ku upadkom. źródło: Przekrój, 1964 (books.google.pl) |
|
|
Przebudzanie (mecz rozpoczął się o 9) trwało dwie tercje. W trzeciej jak złapali cug, to gospodarze nie mogli nadążyć z wyjmowaniem piłeczki z bramki. źródło: NKJP: Stefan Leśniowski: Udany rewanż górali, Gazeta Krakowska, 2007-01-30 |
|
|
[...] kiedy już tam przyjechaliśmy pojawił się podskórny cug do nowego, nieobłaskawionego świata. Pewnie chodziło o konfrontację siebie ze wsią, górą, wielką przestrzenią [...]. źródło: Nowa okolica poetów, Wydania 16-19, 2005 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | cug | + |
(do CZEGO)
|
5. pociąg
Definicja
Noty o użyciu
Używane głównie na Śląsku i na innych terenach, będących dawniej pod wpływem języka niemieckiego.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Cytaty
|
- Skąd Pan ma „ Gigantów” ? - pytam. - Francik mi prziwióz. Bo on jeździ cugami, znaczy pociągami, wte i wewte po Polsce. źródło: NKJP: Barbara Jaworska: Żeby nie wysyłać Francika, Gazeta Wyborcza, 1997-07-09 |
|
|
[...] jej kawaler w 1936 roku odkludzoł ją na cug do Katowic, bo se mono myśloł, że sie jeszcze rozmyśli. Potym cołkie życie była fest szczynśliwo w tym klosztorze. źródło: Marek Szołtysek: Ślązoczki piykne są!, 2005 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
6. zaprzęg
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | zaprzęg |
Cytaty
|
Paradny cug koni musiał się składać z sześciu koni jednakowej maści, wzrostu, budowy. źródło: Zuzanna Sawicka: Koń w życiu szlachty w XVI-XVIII w., 2002 (books.google.pl) |
|
|
Do kieratu zaprzęgano jeden lub dwa cugi koni. Cug liczył 4 konie, czyli kierat obracały 4 pojedyncze lub 4 pary koni w zależności od podnoszonego ciężaru albo od głębokości szybu. źródło: Kwartalnik historii kultury materialnej, Tom 3, 1955 (books.google.pl) |
|
|
- Są - zameldował wysłany na zwiad Hubercik, opanowując tańczącego konia. - Są, panie Buko. Jadą cugiem, wolno, gościńcem w kierunku Barda. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002 |
|
|
źródło: NKJP: |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |
7. pluton
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna armia
Cytaty
|
Szwadron Kawalerii Narodowej dzieli się na 4 cugi : 1-y z 32 towarzyszy i 3 po 32 pocztowych (razem 32 towarzyszy i 96 pocztowych), zaś szwadron straży przedniej składa się z 2 cugów towarzyskich po 29 koni i 2 cugów pocztowych po 29 koni [...]. źródło: NKJP: Internet |
|
|
Dla czterech takich cugów jako skombinowanego szwadronu pułk lub brygada wyznaczały odpowiednią ilość oficerów i podoficerów. źródło: Bronisław Pawłowski: Od konfederacji barskiej do powstania styczniowego studia z historii wojskowości, 1962 |
|
|
Pod Mścibowem szedł z jednym cugiem w ariergardzie swego pułku; pod uderzeniem jazdy rosyjskiej cug rozproszył się, ale Pągowski nie ustąpił z placu. źródło: Krzysztof Bauer: Wojsko koronne powstania kościuszkowskiego, 1981 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | cug |
cugi |
|
| D. | cugu |
cugów |
|
| C. | cugowi |
cugom |
|
| B. | cug |
cugi |
|
| N. | cugiem |
cugami |
|
| Ms. | cugu |
cugach |
|
| W. | cugu |
cugi |