UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

koźlak

Chronologizacja

1808, SL

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koźlak
koźlaki
D. koźlaka
koźlaków
C. koźlakowi
koźlakom
B. koźlaka
koźlaki
N. koźlakiem
koźlakami
Ms. koźlaku
koźlakach
W. koźlaku
koźlaki

Pochodzenie

Od: koza, kozioł

1. grzyb

Definicja

jadalny grzyb leśny o czerwonym, pomarańczowym lub brązowym kapeluszu i wysokiej nóżce

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny leśne i łąkowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kozak I, koźlarz
hiperonimy:  grzyb

Połączenia

  • dorodny koźlak
  • koźlaki na zupę
  • koźlaki w marynacie
  • koźlaki i borowiki, koźlaki i kurki, koźlaki i maślaki, koźlaki i opieńki, koźlaki i podgrzybki
  • kosz koźlaków
  • zbierać, znajdować koźlaki

Cytaty

Koźlaka można spotkać w różnych częściach kraju, ale pod innymi nazwami — kozak, brzeziak, brzeźniak lub koźlarka. Owocuje od czerwca do połowy października. Grzyb smaczny, aromatyczny, ale mało odporny na transport, podatny na zaczerwienie.

źródło: NKJP: (xx): Leśne grzyba podchody, Dziennik Zachodni, 2001-08-18

Znaleźliśmy tylko trochę kurek, parę koźlaków i jednego rydza.

źródło: NKJP: Ryszard Sługocki: Na przekór i na bakier, 2008

Tam rosły niebywałe grzyby (prawdziwki, koźlaki i kurki), poziomki i jeżyny.

źródło: NKJP: Maria Iwaszkiewicz: Z pamięci, 2006

2. zwierzę

Definicja

młode kozy lub sarny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta domowe i hodowlane

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta leśne i polne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  koźlątko, koźlę
hiperonimy:  młode

Połączenia

  • koza z koźlakami
  • koźlak beczy, skacze
  • karmić, wypasać koźlaki

Cytaty

W kwietniu rudle rozpadają się, gdyż ciężarne kozy oddalają się, aby znaleźć spokojne miejsce do okocenia się. Przebywają tam z koźlakiem przez kilka tygodni.

źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vademecum myśliwego, 1955

Psy pogryzły wszystkie koźlaki. Nie ruszyły tylko dorosłego kozła, który wbił się w kąt zagrody i osłonił długimi rogami.

źródło: NKJP: Beata Jackowska: Rzeź niewiniątek, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2004-07-13

Kilkutygodniowe koźlaki na widok człowieka nie uciekają, ale płasko przywierają do ziemi.

źródło: NKJP: Pogotowie dla dzikich, Dziennik Polski, 2001-06-08

3. wiatrak

Definicja

drewniany wiatrak obracany wokół słupa stojącego na drewnianej podstawie, z zewnątrz najczęściej pokryty gontem, budowany już od XIV wieku w Polsce

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo rodzaje budowli i ich cechy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  koźlarz
hiperonimy:  wiatrak

Połączenia

  • wiatrak koźlak

Cytaty

Walerian Mikołajczak, który od 1949 roku jako pracownik Gospodarstwa Rolnego w Tarchalinie opiekował się wiatrakiem, nie może spokojnie patrzeć, jak marnieją resztki koźlaka. Nie ma się kto nimi zaopiekować. - Szkoda wiatraka. Służył ludziom przed wojną, podczas okupacji i po wojnie. Mełł mąkę, kaszę i otręby.

źródło: NKJP: Stanisław Kośmider: Bezpańskie resztki wiatraka, Gazeta Poznańska, 2003-09-13

Na skraju miasta dwa zrekonstruowane wiatraki koźlaki.

źródło: NKJP: Krystyna Malik, Raciborska Maria (red.), Przewodnik po Polsce, 1996

W skansenie nad jeziorem Lednica stoją obok siebie wiatraki reprezentujące wszystkie trzy podstawowe typy konstrukcyjne, jakie występowały w Polsce. Najpopularniejsze były koźlaki - ich nazwa pochodzi od kozła, czyli specjalnej podstawy, na której spoczywał cały korpus budowli.

źródło: NKJP: W pogoni za wiatrakami, Dziennik Polski, 2001-08-18

Data ostatniej modyfikacji: 18.07.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj