Chronologizacja
Pochodzenie
st.czes. lán 'miara powierzchni pola, włóka, łan'
z śr.-w.-niem. lehen, lein 'miara powierzchni ziemi (nadawana przez pana wasalowi)'
1. pole
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo
Połączenia
- łany kapuściane
- łany pod lasem
- obszar łanu
- obkosić łan
Cytaty
|
Pewnie nasi oponenci byliby zadowoleni, gdyby na deptaku połacie kwietników zamieniono na łany kapuściane. źródło: NKJP: Kapusta na deptaku?, Dziennik Polski - Nowy Sącz, 2000-09-06 |
|
|
Pod koniec marca udało mi się w pobliskiej rzeźni sprzedać bekony, a pszenica, zwłaszcza ta w ogrodach, zapowiadała się nad podziw. Również łan pod lasem był niczego sobie. źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: A jak królem, a jak katem będziesz, 1993 |
|
|
Tu, po drugiej stronie Nogatu i Wisły, leżą ziemie błogosławione, uprawne, osiadłe, podobne do złotych łanów pod Gniewem. Na tych oto łanach powinny powstać siedziby ludzi teutońskich, przybyszów z krain Zachodu. źródło: NKJP: Stefan Żeromski: Wiatr od morza, 1957 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łan |
łany |
|
| D. | łanu |
łanów |
|
| C. | łanowi |
łanom |
|
| B. | łan |
łany |
|
| N. | łanem |
łanami |
|
| Ms. | łanie |
łanach |
|
| W. | łanie |
łany |
Informacja normatywna
2. zboże
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny uprawne
Połączenia
- zżęty łan; bujne; dojrzałe; skoszone; urodzajne; pszeniczne, zbożowe; żółtawe łany
- łan owsa; łany jęczmienia, kukurydzy, pszenicy, zboża, żyta
- łany szumią; zielenią się
Cytaty
|
Podproszowiccy rolnicy wykorzystują dni bezdeszczowej pogody - i rozpoczęli żniwa. Pod kosami kombajnów znikają łany jęczmienia, żyta i pszenicy. Jakość tegorocznego zboża nie zapowiada się jednak rewelacyjnie. źródło: NKJP: (ALG): Proszowice - Znikające łany, Dziennik Polski, 2001-08-04 |
|
|
Pachniały łany w oczekiwaniu żniw... źródło: NKJP: Marcin Wolski: Alterland, 2003-06 |
|
|
Na polu pusto. Olbrzymie, dojrzałe kłosy żyta, łan chyli się pod pieszczotą wiatru, nad nim skowronek. źródło: NKJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996 |
|
|
I teraz jeszcze, kiedy szły obok siebie między dwoma łanami dojrzewającego żyta, czuła w sobie trudny do przezwyciężenia źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1990 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łan |
łany |
|
| D. | łanu |
łanów |
|
| C. | łanowi |
łanom |
|
| B. | łan |
łany |
|
| N. | łanem |
łanami |
|
| Ms. | łanie |
łanach |
|
| W. | łanie |
łany |
3. miara powierzchni
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości
Połączenia
- łan flamandzki, frankoński, niemiecki, polski, staropolski; kmiecy, królewski
- ileś groszy z łanu
Cytaty
|
Długo kwitła też dziesięcina — danina na rzecz Kościoła wysokości 1/10 plonów. Zastąpiona później stałą daniną pieniężną (od łana), zanikła dopiero w XIX w. źródło: NKJP: Zapomniane podatki, Dziennik Zachodni, 2003-02-28 |
|
|
W ostatniej wsi otrzymującej lokację, a mianowicie w Prawęcicach Michałowi nadano łan ziemi z siedliskiem, z łąkami i innymi pożytkami; opat zastrzegł tu, że las z pasiekami i dwoma wymienionymi łanami w tejże wsi zachowuje dla siebie. źródło: NKJP: Stanisław Marian Zajączkowski: Lokacje osad wiejskich na prawie niemieckim na obszarze przedrozbiorowego powiatu łęczyckiego do lat siedemdziesiątych szesnastego wieku, 2003 |
|
|
Badania J. Pudełki nad lokacyjnymi miastami śląskimi wykazały, że powierzchnia miast była ściśle wymierzona i wynosiła przeważnie 1 łan flamandzki, a dla miast mniejszych 3/4 i 1/2 łana. źródło: NKJP: Mariusz Kulesza: Morfogeneza miast na obszarze Polski Środkowej w okresie przedrozbiorowym: dawne województwa łęczyckie i sieradzkie, 2001 |
|
|
Niektóre wsie komturstwa człuchowskiego (wokół Debrzna) zamiast czynszu pieniężnego płaciły świadczenie w zbożu (żyto, jęczmień, owies) w wysokości 12-18 miar z łana. źródło: NKJP: Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, 2008 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łan |
łany |
|
| D. | łanu |
łanów |
|
| C. | łanowi |
łanom |
|
| B. | łan |
łany |
|
| N. | łanem |
łanami |
|
| Ms. | łanie |
łanach |
|
| W. | łanie |
łany |
Inne uwagi
W D. lp używana także forma łana
4. ziemia
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ziemia |
Połączenia
- nadać łan (ziemi)
Cytaty
|
W XVII w. rolnictwo Rzeczypospolitej (por. s. 98) rozwijało się przez powiększanie terenu upraw, czasem kosztem łanów chłopskich (tzw. rugi), i podnoszenie wymiaru pańszczyzny (równolegle postępowało rozdrabnianie gospodarstw chłopskich w wyniku podziałów przy dziedziczeniu). źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | łan |
łany |
|
| D. | łanu |
łanów |
|
| C. | łanowi |
łanom |
|
| B. | łan |
łany |
|
| N. | łanem |
łanami |
|
| Ms. | łanie |
łanach |
|
| W. | łanie |
łany |