Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *dědъ 'stary członek rodziny, ojciec ojca lub matki'
1. dla wnuków
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Rodzina członkowie rodziny
Połączenia
- dziad i ojciec, dziad i babka; ojciec i dziad
Cytaty
|
W ślady ojca i dziada poszedł syn Jerzego - Jan Stanisław. Był pułkownikiem armii USA, attaché wojskowym ambasady w Niemczech. źródło: NKJP: S.Żagiel: Epopeja Karczów, Tygodnik Ciechanowski, 2008-02-02 |
|
|
Nie należy zapominać, że León Pinelo był synem portugalskiego marrana, a jego dziad ze strony ojca, portugalski Żyd, został wraz z żoną, a babką Leona, spalony na stosie w Lizbonie. źródło: NKJP: Adam Elbanowski: Nowe królestwo Grenady. Historia naturalna, obyczajowa i domniemana, 2006 |
|
|
Chodziło Kadłubkowi o Lestka (to jest Przebiegłego), dziada Mieszka I, który wywiódł w pole Aleksandra Wielkiego. źródło: NKJP: Krzysztof Pawłowski: Retoryka starożytna w kronice Kadłubka. Sztuka narracji, 2003 |
|
|
Mówię „moja huta”, bo w niej pracował mój dziad, moja matka, ta huta wrosła w to miasto od 100 lat. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 28.03.2001 |
|
|
Ród Nurkiewiczów to zresztą po mieczu familia wojskowych i muzyków, a początek tej tradycji dał dziad Zdzisława i Bolesława - Jan Nurkiewicz, uczestnik powstania styczniowego. źródło: NKJP: (ASZ): Historia krzyżami pisana, Dziennik Polski, 2001-11-12 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr | ||
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziadów |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadzie |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr |
Składnia
|
+ | dziad | + |
CZYJ
|
|
|
+ | dziad | + |
KOGO
|
2. dla potomków
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Rodzina członkowie rodziny
Połączenia
- dziadowie i ojcowie, dziadowie i pradziadowie; ojcowie i dziadowie, pradziadowie i dziadowie
Cytaty
|
Panuje powszechne przekonanie, że wieki minione, czasy naszych dziadów i dalszych przodków, pełne były wierzeń, przesądów i zabobonów, od których my, ludzie cywilizowani - jesteśmy wolni – wszak mamy wiek XXI [...]. źródło: NKJP: G. Czerwińska: Kalendarz polski: Odpukać w niemalowane drewno, Tygodnik Ciechanowski, 2003-03-30 |
|
|
Miał, jak powszechnie sądzono, niemieckie korzenie. Przyjaciołom zdradził, że jego dziadowie pochodzą z Flandrii. źródło: NKJP: G. Wawoczny: Imię dla biblioteki, Nowiny Raciborskie, 2006-06-06 |
|
|
W życiu ludzi, społeczeństw i państw zdarzają się różne czasy, i łatwe, i trudne, zdarzają się i takie, które były udziałem naszych dziadów i ojców, gdy wygrywając wojnę militarnie, przegrywaliśmy ją politycznie. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 08.11.1993 |
|
|
Dziś nie potrzeba nam już ofiary krwi, aby żyć w wolnej ojczyźnie. Tę zapłacili nasi dziadowie. źródło: NKJP: Rocznica i logo, Dziennik Polski, 2001-11-13 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr | ||
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziadów |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadzie |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr |
Inne uwagi
Zwykle lm
3. nędzarz
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Finanse własność
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | chudopachołek, nędzarz |
Połączenia
- dziad odpustowy; ubogi dziad
- dziad spod kościoła
Cytaty
|
Ojciec – w tajemnicy przed matką – dołożył jeszcze trochę zaskórniaków. Janka wzbraniała się, ale powiedział, że jego córeczka nie może jechać na ten cały plener jak dziad jakiś, bo i na pączki trzeba mieć, i na oranżadę. źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008 |
|
|
Zaczepił go brudny, pijany dziad, zapewne w sprawie paru groszy. Mężczyzna zaczął przeszukiwać kieszenie i krygując się, podał dziadowi kilka monet. źródło: NKJP: Krystyna Janda: Małpa, 2004 |
|
|
Zniszczono klasę średnią, co doprowadziło do tego, że prawie 5 mln ludzi dzisiaj jest bez pracy. A krótko mówiąc, doprowadziliście do tego, że z narodu polskiego zrobiliście dziadów w środku Europy. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 17.10.2002 |
|
|
Na klepisku pokrytym szczątkami desek tłoczyła się miazga ludzkich ciał, kłębili się włóczędzy, dziady, łachmaniarze, oberwańcy wszelkiego gatunku i wieku. źródło: NKJP: Wspomnienia o Bracie Albercie, Dziennik Polski, 2001-07-14 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr | ||
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziadów |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadzie pot. dziadu |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr |
4. starzec
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia starzenie się
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
Połączenia
- stary; bogaty dziad
Cytaty
|
– A jeśli jakiś stary bogaty dziad kupi ci samochód, to każesz mi z nim iść do łóżka? źródło: NKJP: Witold Horwath: Ultra Montana, 2005 |
|
|
Jak widać, staroświecki dziad nie jest na czasie, nie czuje młodości, która wielka jest. Innych starców porywa! – Nikogo nie porywa. Zanudza na śmierć. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Rebelia, 2007 |
|
|
– Pamiętasz wierszyk? – przerwał mu Drugi. – Był raz dziad i baba, bardzo starzy oboje, ona zgarbiona cała... źródło: NKJP: Piotr Zaremba: Plama na suficie, 2004 |
|
|
Po kolei wszystko wysiadało w organizmie i teraz czuję się jak dziad, choć przecież nie jestem stary, skoro nawet czterdziestki na karku nie mam. źródło: NKJP: Czekając na wyrok, Dziennik Polski, 2002-05-10 |
|
|
Bezzębne dziady i cuchnące baby w chuścinach zanoszą swe lamenty, opłakując Pana Krysta, który umiera na krzyżu. źródło: NKJP: Kinga Dunin: Czytając Polskę - literatura polska po 1989 roku wobec dylematów nowoczesności, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr | ||
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziadów |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadzie pot. dziadu |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr |
5. negatywnie o mężczyźnie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie
Cytaty
|
Na początku nawet miły, ale to jednak Polak, więc po dwóch miesiącach zaczął mnie pouczać. Chciał pokazać, kto rządzi. Ja już tresera miałam, więc pogoniłam dziada. źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008 |
|
|
Popatrzył na młodego, niezgrabnego na pozór człowieka. „I to przez ciebie, dziadu, zmarnowałem dwa miesiące życia”, pomyślał. źródło: NKJP: Tomasz Konatkowski: Przystanek Śmierć, 2007 |
|
|
Niechęć do Rudzkiego odczuwał w sposób nieomal fizyczny. Co za tchórzliwy dziad, myślał. źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Uwikłanie, 2007 |
|
|
– Wynoś się ode mnie, ty dziadu pierdolony! – zażądała nagle, całkiem już do siebie niepodobna. – Wynoś się! Wynoś się! Wynoś się! źródło: NKJP: Piotr Zaremba: Plama na suficie, 2004 |
|
|
Zróbmy trochę wysiłku, żeby przy stosownej okazji mówić politykom spieprzajcie, dziady. To będzie zdrowe dla nich i dla nas. źródło: NKJP: Dwa słowa prawdy, Dziennik Polski, 2002-11-08 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr | ||
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziadów |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadu |
dziadowie |
ndepr |
| dziady |
depr |
6. rzep
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | rzep |
Cytaty
|
Połączeniem berka z instynktem myśliwego była gra w rzepy, czyli zrywanie „dziadów” i obrzucanie ofiar [...] kończyło się często płaczem, gdy rzep przyczepił się do włosów. źródło: Marlena Nowaczyk: Wychodzą z cienia podwórkowe wspomnienia, 2011 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | dziad |
dziady |
|
| D. | dziada |
dziadów |
|
| C. | dziadowi |
dziadom |
|
| B. | dziada |
dziady |
|
| N. | dziadem |
dziadami |
|
| Ms. | dziadzie |
dziadach |
|
| W. | dziadzie |
dziady |