UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

lemiesz

Chronologizacja

XV w., Bor
1419, Bańk

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	lemiesz	lemiesze
D.	lemiesza	lemieszy
C.	lemieszowi	lemieszom
B.	lemiesz	lemiesze
N.	lemieszem	lemieszami
Ms.	lemieszu	lemieszach
W.	lemieszu	lemiesze

Pochodzenie

psł. *leměšь 'ostrze radła ryjące, rozłamujące, kruszące ziemię'

1. do orania

Definicja

część pługa rolniczego lub koparki służąca do podcinania pasów ziemi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

lemiesz koparki, pługa

Cytaty

Zardzewiała kosa w kącie stodoły stoi [...]. Nie zapiszczy na kamieniu lemiesz pługa, owsa już się prawie nie sieje.

źródło: NKJP: Stanisława Żołnierczyk: Morawy, Tygodnik Podhalański, 1996

Jak wszyscy dorośli [...] wchodziłem do siejącej się przez kamienie rzeki, żeby z porzuconych tam wojskowych wozów, jaszczy i armat, wyciągnąć to i owo i przywlec do domu. Były to zazwyczaj drobne rzeczy: kawałki metalu, śrubki, orczyki, rzemienne pasy, ale zdarzało się również porządne koło do wozu, pancerna blacha na lemiesze do pługa, dębowy dyszel, siodło.

źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: A jak królem, a jak katem będziesz, 1967

Największe obciążenie układu jezdnego koparki wystąpi wówczas, gdy koparka, poruszając się po pochyłym podłożu, odspaja za pomocą lemiesza warstwę gruntu.

źródło: NKJP: Andrzej Dudczak: Koparki: teoria i projektowanie, 2000

Składnia

	+	lemiesz	+	(CZEGO)
	+	lemiesz	+	(do CZEGO)

2. do odśnieżania

Definicja

część mocowana z przodu pojazdu, za pomocą której odgarniany jest śnieg lub ziemia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

lemiesz pługa śnieżnego
pojazd wyposażony w lemiesz; zgarniać śnieg lemieszem

Cytaty

Przy pracach wykonywanych na nasypach lemiesz spycharki nie powinien wystawać poza krawędź nasypu.

źródło: NKJP: Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót budowlano-montażowych i rozbiórkowych, Dziennik Ustaw, 1972

Główne drogi były przejezdne, śnieg, pozostawiony na asfaltowych nawierzchniach, topniał. [...] Piesi z kolei uskarżali się na stan chodników, poboczy i zatoczek autobusowych, gdzie gromadziły się warstwy odrzucone z jezdni lemieszami pługów.

źródło: NKJP: Wyszli obronną ręką, Dziennik Polski, 2003-02-11

Mamy obecnie trzy zestawy do odśnieżania i odladzania pasa startowego [...]. Są to bardzo skuteczne pługi z sześciometrowej szerokości lemieszami.

źródło: NKJP: Migiem odlodzą lotnisko, Dziennik Łódzki, 2006-10-06

Składnia

lemiesz

(CZEGO)

3. przy lawecie

Definicja

wojsk.

metalowa płyta przy lawecie działa artyleryjskiego lub wyrzutni ładunków w czołgu, którą wbija się w ziemię, by zapobiegała szarpnięciu po wystrzale

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń

Cytaty

Z szarego mroku gałęzi maskujących wyłaniały się działa ciężko wryte lemieszami w ziemię.

źródło: NKJP: Zygmunt Haupt: Baskijski diabeł: opowiadania i reportaże, 2007

Filipiaka znaleźliśmy na zachodnim końcu zajętej przez pluton części wąwozu. Stał z Bielskim, objaśniając mu jakiś szkic. Obok T-72 wygrzebał dla siebie płytki okop przy pomocy opuszczanego lemiesza [...].

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Afrykanka, 2005

Działo M107 jest wyposażone w lemiesz opuszczany hydraulicznie, który służy do okopywania działa i zwiększa jego stateczność podczas prowadzenia ognia.

źródło: NKJP: Internet

4. kość

Definicja

anat.

niewielka płaska kość tworząca tylną część przegrody nosowej u człowieka oraz niektórych zwierząt

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

kość

Cytaty

Szczęka łączy się z kośćmi: czołową, sitową, nosową, jarzmową, łzową, podniebienną, małżowiną nosową dolną, lemieszem i szczęką strony przeciwległej.

źródło: NKJP: Bartłomiej Sokołowski: Zarys anatomii człowieka, 2004

U większości zwierząt feromony są odbierane przez specjalny narząd znajdujący się we wnętrzu jamy nosowej lub ustnej. Narząd ów, zwany organem lemieszowym (od lemiesza - kości w przegrodzie nosowej), pojawia się także w pierwszych miesiącach życia płodu.

źródło: NKJP: Mamy to wszystko w nosie, Dziennik Polski, 2000-10-28

Zęby większości gadów [...] mogą występować na kościach szczękowych, żuchwie, lemieszu, kościach podniebiennych i skrzydlastych [...].

źródło: NKJP: Internet

Frazeologizmy

ktoś przekuł miecze na lemiesze
ktoś przekuwa miecze na lemiesze

Data ostatniej modyfikacji: 08.10.2018