UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

jątrzyć

Chronologizacja

1564, SPXVI

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. jątrzę
 jątrzymy
2 os. jątrzysz
 jątrzycie
3 os. jątrzy
 jątrzą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. jątrzyłem
+(e)m jątrzył
 jątrzyłam
+(e)m jątrzyła
 jątrzyłom
+(e)m jątrzyło
 jątrzyliśmy
+(e)śmy jątrzyli
 jątrzyłyśmy
+(e)śmy jątrzyły
2 os. jątrzyłeś
+(e)ś jątrzył
 jątrzyłaś
+(e)ś jątrzyła
 jątrzyłoś
+(e)ś jątrzyło
 jątrzyliście
+(e)ście jątrzyli
 jątrzyłyście
+(e)ście jątrzyły
3 os. jątrzył
 jątrzyła
 jątrzyło
 jątrzyli
 jątrzyły

bezosobnik: jątrzono

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę jątrzył
będę jątrzyć
 będę jątrzyła
będę jątrzyć
 będę jątrzyło
będę jątrzyć
 będziemy jątrzyli
będziemy jątrzyć
 będziemy jątrzyły
będziemy jątrzyć
2 os. będziesz jątrzył
będziesz jątrzyć
 będziesz jątrzyła
będziesz jątrzyć
 będziesz jątrzyło
będziesz jątrzyć
 będziecie jątrzyli
będziecie jątrzyć
 będziecie jątrzyły
będziecie jątrzyć
3 os. będzie jątrzył
będzie jątrzyć
 będzie jątrzyła
będzie jątrzyć
 będzie jątrzyło
będzie jątrzyć
 będą jątrzyli
będą jątrzyć
 będą jątrzyły
będą jątrzyć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. jątrzmy
2 os. jątrz
 jątrzcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. jątrzyłbym
bym jątrzył
 jątrzyłabym
bym jątrzyła
 jątrzyłobym
bym jątrzyło
 jątrzylibyśmy
byśmy jątrzyli
 jątrzyłybyśmy
byśmy jątrzyły
2 os. jątrzyłbyś
byś jątrzył
 jątrzyłabyś
byś jątrzyła
 jątrzyłobyś
byś jątrzyło
 jątrzylibyście
byście jątrzyli
 jątrzyłybyście
byście jątrzyły
3 os. jątrzyłby
by jątrzył
 jątrzyłaby
by jątrzyła
 jątrzyłoby
by jątrzyło
 jątrzyliby
by jątrzyli
 jątrzyłyby
by jątrzyły

bezosobnik: jątrzono by

bezokolicznik: jątrzyć

imiesłów przysłówkowy współczesny: jątrząc

gerundium: jątrzenie

imiesłów przymiotnikowy czynny: jątrzący

imiesłów przymiotnikowy bierny: jątrzony

Pochodzenie

psł. *ętriti 'powodować stan zapalny, ropienie; drażnić, rozdrażniać'

1. ranę

Definicja

wstrzymywać gojenie się rany, a powodować jej ropienie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Choroby i ich leczenie ➔ przyczyny, objawy i skutki chorób

Relacje znaczeniowe

synonimy:  rozogniać, zaogniać
antonimy:  goić

Cytaty

Aby osiągnąć swój cel [chorzy na zespół Münchausena] są skłonni aplikować sobie (połykać, wstrzykiwać) substancje toksyczne, zażywać leki (też należące do innej osoby) bez uzasadnienia, jątrzyć rany, by nie dopuścić do ich gojenia.

źródło: Internet: poradnikzdrowie.pl

Prace w polu, w lesie i w obejściu odbywały się z użyciem ostrych narzędzi – kos, sierpów, siekier, pił… O urazy było łatwo. Najgorsze były urazy po kosie i sierpie, gdyż sok ściętych roślin na ostrzu powodował jątrzenie ran.

źródło: Internet: naturaity.pl

Składnia

bez ograniczeń + jątrzyć +
CO

2. duszę

Definicja

wywoływać niepokój, przypominając o czymś trudnym lub przykrym

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Stany psychiczne człowieka ➔ emocje i uczucia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  drażnić, niepokoić, ranić

Cytaty

Nocne ćwiczenia budziły wściekłość i zgrozę, jednak to zagrożenie było już oswojone. Niepokój rodził się i jątrzył żołnierskie dusze w zetknięciu z czymś nowym.

źródło: NKJP: Robert Urbański; Jacek Kondracki: Operacja „Dunaj”, 2009

Ów czterowiersz jak koan we mnie zapadł i jątrzył. Aż znalazłem! Ostatniemu słowu Tiutczewa - wierzyć, przeciwstawiłem własne - przeżyć. Rosji należało samemu doświadczyć.

źródło: NKJP: Mariusz Wilk: Wilczy notes, 2007

Ale za każdym razem cofał się natychmiast w siebie, w jątrzące i natarczywe myślenie o tym wszystkim, czego dowiedział się był od Szczuki o Kosseckim.

źródło: NKJP: Jerzy Andrzejewski: Popiół i diament, 1948

Wieczorem powlókł się do baru, gdzie wmusił w siebie sandwicza z szynką, po to tylko zresztą, aby móc pić. Lecz alkohol wcale nie koił jątrzących myśli. Przeciwnie, wprawiał go niemal w stan rozjuszenia. Teraz mściwą pamięcią przywoływał nie tylko wczorajszą scenę.

źródło: NKJP: Marta Tomaszewska: Jeżeli ze mną pojedziesz, 1993

Składnia

bez ograniczeń + jątrzyć +
(CO)

3. przeciw komuś

Definicja

pejorat. 
wzmagać czyjś gniew, oburzenie i chęć agresji przeciw komuś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Relacje międzyludzkie ➔ określenia relacji międzyludzkich

Połączenia

  • jątrzyć społeczeństwo
  • jątrzyć przeciw Kościołowi, przeciwko władzy
  • jątrzące wypowiedzi

Cytaty

Kiedy opublikował pierwszą część wspomnień, zaprotestował Zarząd Towarzystwa Budowy Kanału Sueskiego, że ujawnia tajemnice, że jątrzy akcjonariuszy przeciw bankierom francuskim [...].

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995

Po trzecie, Amerykanie nie chcieli zadrażniać stosunków z Rosją[...]. Chcieli spokojnie siedzieć z Rosją przy stole obrad, a Polacy jątrzyli jak mogli, zmuszając USA do żonglowania obietnicami, kredytami, układami i tak dalej.

źródło: NKJP: Eugeniusz Dębski: Aksamitny Anschluss, 2001

Są tacy także u mnie w brygadzie, co to gotowi robić wbrew, jątrzyć, mącić, knować albo nawet spiskować. W porozumieniu ścisłym z zachodnioeuropejskimi kierownikami naw państwowych. I że gdybym coś takiego wyczuł, to mam przychodzić zaraz, jeżeli się zgodzę.

źródło: NKJP: Janusz Głowacki: Nie mogę narzekać, t. 1, 2003

Zaufani słudzy kapłańscy krążą między ludem i wojskiem i jątrzą przeciwko faraonowi.

źródło: NKJP: Marian Brandys: Śladami Stasia i Nel, 1974

Składnia

bez ograniczeń + jątrzyć +
(KOGO) + (przeciw KOMU)

Frazeologizmy

ktoś/coś rozdrapuje rany
ktoś/coś jątrzy rany
Data ostatniej modyfikacji: 21.02.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN