Chronologizacja
XIV w., Bor
Pochodzenie
Od prasłowiańskiego wyrażenia *polu dьne 'połowa dnia, południe' (por. psł. *polъ 'pół', *dьnь); w znaczeniu strony świata, w której słońce świeci w środku dnia, nazwa wtórna (Bor); zob. pół, dzień
1. godzina
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Połączenia
- pierwsza, druga, piąta... po południu
Cytaty
|
O czwartej po południu Heinz podjechał do baru na Woli. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
|
|
Dokładnie w południe miałem stawić się na rozprawie sądowej w sprawie Pękali. źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | południe |
południa |
|
| D. | południa |
południ |
|
| C. | południu |
południom |
|
| B. | południe |
południa |
|
| N. | południem |
południami |
|
| Ms. | południu |
południach |
|
| W. | południe |
południa |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. pora
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Połączenia
- przyjść, przyjechać; obudzić się, wstać przed południem
- przyjść, przyjechać; pracować po południu
Cytaty
|
Chcemy wrócić przed czwartą i pójść nad morze po południu, kiedy słońce słabiej grzeje, a na plaży jest mniej ludzi. W końcu mamy teraz najdłuższe dni w roku... źródło: NKJP: Marek Krajewski, Mariusz Czubaj: Róże cmentarne, 2009 |
|
|
Przyjeżdżamy przed południem, w upał. Po zakupach w wiejskim sklepie i odjeździe Roberta zostajemy z Grażyną i dwoma starymi psami, we czworo. źródło: NKJP: Sonia Raduńska: Kartki z białego zeszytu, 2008 |
|
|
dał mi wielką torbę ziół. Żona mi parzyła, pilnowała, żebym regularnie pił, trzy razy dziennie o tej samej porze, rano i w południe dwadzieścia minut przed jedzeniem, wieczorem dwadzieścia minut po jedzeniu. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | południe |
południa |
|
| D. | południa |
południ |
|
| C. | południu |
południom |
|
| B. | południe |
południa |
|
| N. | południem |
południami |
|
| Ms. | południu |
południach |
|
| W. | południe |
południa |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. strona
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek
Połączenia
- nadciągać; wiać z południa
- jechać, podążać; skierować się/kierować się na południe
Cytaty
|
Niebo na południu zachmurzyło się wyraźnie. Powietrze stało się gęste i ciężkie, komary i gzy zrobiły się wyjątkowo natrętne i dokuczliwe. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Chrzest ognia, 2001 |
|
|
Pogody trwały jednakowo piękne, jeden blok upału i błękitu, choć był zaledwie maj. Taki rok, a poza tym to zdarza się częściej na południe niż na północ od Alp. źródło: NKJP: Stanisław Mrożek: Jak zostałem filmowcem, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | południe |
południa |
|
| D. | południa |
południ |
|
| C. | południu |
południom |
|
| B. | południe |
południa |
|
| N. | południem |
południami |
|
| Ms. | południu |
południach |
|
| W. | południe |
południa |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. teren
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Przynależność i podział terytorialny typy terytoriów, podział administracyjny
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek
Połączenia
- południe Europy, Polski...; kraju, regionu, wyspy
Cytaty
|
Spojrzałam na Karolinę. Krzątała się przed galerią w puchowym bezrękawniku, doglądając załadunku rzeźb. Znowu jechały za granicę, na wystawę młodych na południe Francji. źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Pudełko ze szpilkami, 2006 |
|
|
Rok później dotarła do mnie wiadomość z Kręgu: na południu wyżyny Lenn szalała epidemia i każdy mag miał obowiązek pomóc w jej opanowaniu. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004 |
|
|
Okazywał mało uczuć. Mówią, że to nasza szwedzka cecha narodowa. Ludzie z południa Europy są bardziej przyzwyczajeni do okazywania emocji. źródło: NKJP: Tomasz Konatkowski: Wilcza wyspa 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | południe |
południa |
|
| D. | południa |
południ |
|
| C. | południu |
południom |
|
| B. | południe |
południa |
|
| N. | południem |
południami |
|
| Ms. | południu |
południach |
|
| W. | południe |
południa |
Inne uwagi
Zwykle lp
5. obszar kulturowy
Definicja
Noty o użyciu
Zapisywane także wielką literą: Południe.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Przynależność i podział terytorialny państwa, miasta, obszary geograficzne
Połączenia
- ludzie; kraje południa
Cytaty
|
To nie bez powodu ludzie południa są bardziej życiu życzliwi. Północ zamyka się w sobie i jest racjonalna. A my, „umiarkowani”, wciąż jacyś tacy: gdy jest słońce, czekamy na chłód i odwrotnie. Ale jest dobrze. Klimat się ociepla. źródło: NKJP: Janusz Orlikowski: Trzy konieczności, Akant, 2006-11 |
|
|
[...] było w nas bowiem mnóstwo czułych uczuć dla tych bladych, ocienionych kapeluszami i daszkami pomarszczonych morświnów, które wyległy na posezonowe plaże Południa, gdy słońce mniej zagrażało ich sercom, a ceny - portfelom [...]. źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Rynek w Smyrnie, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | południe |
południa |
|
| D. | południa |
południ |
|
| C. | południu |
południom |
|
| B. | południe |
południa |
|
| N. | południem |
południami |
|
| Ms. | południu |
południach |
|
| W. | południe |
południa |
Inne uwagi
Zwykle lp