UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

matnia

Chronologizacja

1564, SPXVI

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. matnia
matnie
D. matni
matni
C. matni
matniom
B. matnię
matnie
N. matnią
matniami
Ms. matni
matniach
W. matnio
matnie

Inne uwagi

Zwykle lp

Pochodzenie

wsch. psł. *matьnja 'workowata część sieci'

Forma prasłowiańska od psł. *mati 'matka' z przyrostkiem *-ьnja; związek z *mati poświadczają inne nazwy matni związane z wyrazami oznaczającymi matkę, np. st.pol. macica 'matnia' (XIV w.) (Bor)

1. sytuacja

Definicja

książk. 
bardzo niekorzystna sytuacja, z której trudno wybrnąć

Kwalifikacja tematyczna

ATEMATYCZNY

Relacje znaczeniowe

synonimy:  potrzask, pułapka, sak
hiperonimy:  sytuacja

Połączenia

  • być w matni
  • wyjść z matni

Cytaty

Tej pokusie z trudem opierali się liczni bohaterowie jego filmów, a w ostatnich utworach telewizyjnych - w „Wiarołomnych”, do których pisał scenariusz, i w „Sarabandzie”, ostatnim filmie w jego reżyserii - jednak jej ulegali, nie widząc wyjścia z matni losu.

źródło: NKJP: Tadeusz Szczepański: Bergman: rozmowy z duchami, Polityka, nr 2616, 2007-08-11

Wpadł w chmury. Wyrwał się z matni. Był ocalony. Był odurzony i rozdygotany, lecz żywy.

źródło: NKJP: Arkady Fiedler: Dywizjon 303, 1942

Ale oskarżane o egoizm i wyrachowanie są kobiety z przeciwnego bieguna: odpowiedzialne, świadome, ostrożne w podejmowaniu decyzji rodzicielskiej. I jest to matnia. Bo za egoizm poczytuje im się i rodzenie dzieci, i nierodzenie.

źródło: NKJP: Ewa Wilk: Człowiek 0-7, Polityka, nr 2606, 2007-06-02

To, że Izrael ponosi znaczną część odpowiedzialności za polityczną matnię, w której się znalazł, w niczym nie zmienia faktu, że to żydowskiemu państwu, a nie jego wrogom, grozi zagłada.

źródło: NKJP: Konstanty Gebert: Żydzi w XXI wieku, Polityka, nr 1, 2008-05-07

Miałem wygłosić prelekcję, udając szlachetnego bojownika o prawdę i sprawiedliwość? Też niemożliwe. Wyjścia nie było. Znowu znalazłem się w matni przez własną głupotę.

źródło: NKJP: Jerzy Stawiński: Piszczyk, 1997

Składnia

bez ograniczeń + matnia +
(CZEGO)

2. gąszcz

Definicja

książk. 
nadmierna i nieuporządkowana ilość czegoś, utrudniająca orientację

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Cytaty

Za wszelką cenę musi chwytać się wszystkiego, co tylko dopomoże w wydostaniu się z piekielnej matni własnych emocji i w zaleczeniu chorej duszy.

źródło: NKJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001

Zginęlibyśmy w tej matni procedur, gąszczu symboli, melasie nieuczciwych klientów i ciągu mitycznych znaczeń związanych z prawidłową postawą podczas wykonywania obowiązków służbowych.

źródło: NKJP: Sławomir Shuty: Zwał, 2004

Składnia

bez ograniczeń + matnia +
CZEGO

3. sidła

Definicja

łow. 
pułapka na dzikie zwierzęta

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pułapka

Cytaty

Później postanowiono dziki przewieźć na ląd. Ażeby je schwytać, niezbędna jest matnia, taka, do której one same zechcą wejść.

źródło: NKJP: Kazimierz Netka: Bliskie spotkania z dzikami, Dziennik Bałtycki, 2001-09-07

Do tragedii dojść musiało o zmroku i całą noc lis próbował wydostać się z matni. Odgryzł sobie łapę i uciekł!

źródło: NKJP: Zygmunt Szych: Krew na śniegu, Gazeta Krakowska, 2001-12-20

4. sieć

Definicja

ryb. 
część sieci rybackiej, w której gromadzą się złapane ryby

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

Cytaty

W tych miejscach ryby są poławiane przez trawlery ciągnące za sobą włoki (sieci w kształcie wielkiego wora zwężającego się w tzw. matnię, gdzie gromadzą się się złapane ryby).

źródło: NKJP: Internet

Po wybraniu wszystkich ryb z matni, poprzedzonym gorączkowymi konsultacjami z kierownikiem przez radio, czy będzie zbyt, wracamy do bazy.

źródło: NKJP: Filip Springer: Rybacy z Nowego Warpna, Gazeta Poznańska, 2003-10-03

Data ostatniej modyfikacji: 18.07.2016
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json