Chronologizacja
Pochodzenie
słow. *vъz-chodъ 'wzejście, wschodzenie', rzeczownik od przedrostkowego czasownika *vъz-choditi 'wschodzić'; zob. chodzić
1. słońca
Definicja
Noty o użyciu
Używane zazwyczaj w odniesieniu do momentu pojawienia się Słońca nad horyzontem.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Połączenia
- wschód słońca
- wschody i zachody
Cytaty
|
Czekał na wschód słońca, wypatrywał symptomów nowego dnia [...]. źródło: NKJP: Włodzimierz Kowalewski: Bóg zapłacz!, 2000 |
|
|
[...] jestem pod wrażeniem, boskie zdjęcia, a gdzie takie piękne wschody i zachody fotografujesz? źródło: NKJP: Internet |
|
|
Dziwne jest to, że wschody i zachody Księżyca wynikają z wirowania Ziemi wokół własnej osi [...]. źródło: NKJP: Internet |
|
|
Umiej czekać, jak czeka się na wschód gwiazdy – pierwszej gwiazdy. źródło: NKJP: voxdomini.com.pl |
|
|
- Wschód planety przyspiesza w lutym z godz. 00:45 do 23:00 [...]. źródło: Internet: polskiastrobloger.pl |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wschód |
wschody |
|
| D. | wschodu |
wschodów |
|
| C. | wschodowi |
wschodom |
|
| B. | wschód |
wschody |
|
| N. | wschodem |
wschodami |
|
| Ms. | wschodzie |
wschodach |
|
| W. | wschodzie |
wschody |
Składnia
|
+ | wschód | + |
(CZEGO)
|
Skróty
2. pora dnia
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat słońce i księżyc, pory dnia
Relacje znaczeniowe
| antonimy: | zachód |
Połączenia
- wstawać przed wschodem
Cytaty
|
Ruszyliśmy w drogę tuż przed wschodem. źródło: NKJP: Ewa Ćwikła: Wędkarskie opowieści Stynki, 2008 |
|
|
Na trasę wylatują parę godzin po wschodzie - dopiero gdy powietrze się nagrzeje. źródło: NKJP: Adam Wajrak: Co trzeci bocian jest mieszkańcem Polski, Gazeta Wyborcza, 1994-08-18 |
|
|
Jeśli możemy, starajmy się każdego dnia w godzinach przedpołudniowych, najlepiej wcześnie rano, tuż po wschodzie - kiedy słońce najsilniej emanuje ożywiającą, uzdrawiającą energią - wystawiać się chociaż na parę minut na jego promienie. źródło: NKJP: Nina Grella: Co nas męczy wiosną, Dziennik Zachodni, 2002-04-26 |
|
|
[...] o wschodzie i zachodzie, nisko nad horyzontem, w świetle słonecznym bardzo wyraźnie zaznacza się barwa pomarańczowa i czerwona. źródło: NKJP: Alojzy Woś: Meteorologia dla geografów, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wschód |
wschody |
|
| D. | wschodu |
wschodów |
|
| C. | wschodowi |
wschodom |
|
| B. | wschód |
wschody |
|
| N. | wschodem |
wschodami |
|
| Ms. | wschodzie |
wschodach |
|
| W. | wschodzie |
wschody |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. kierunek
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek
Relacje znaczeniowe
| antonimy: | zachód |
Połączenia
- wschód i południe, wschód i północ, wschód i zachód
- wysunięty na wschód
- graniczyć, sąsiadować od wschodu; nadciągać, napływać, płynąć ze wschodu
- jechać, pojechać, wyjechać na wschód
- leżeć na wschodzie
Cytaty
|
Niebo na wschodzie zaczyna siwieć, szarzeć, srebrzyć zatokę. źródło: NKJP: Jerzy Broszkiewicz: Doktor Twardowski, 1977 |
|
|
Od wschodu nadciągała ogromna chmura. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Czwarte niebo, 2003 |
|
|
[...] na wschód wlokły się tłumy jeńców. Wojna nie była jednak skończona. źródło: NKJP: Andrzej Zbych (Andrzej Szypulski, Zbigniew Safjan): Stawka większa niż życie, 1967 |
|
|
[...] wbijający się jak klin ku zachodowi, niepowstrzymany dotąd najazd Mongołów, zwanych też Tatarami, cofnął się na południe, a potem zawrócił ku wschodowi. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 1989 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wschód |
wschody |
|
| D. | wschodu |
wschodów |
|
| C. | wschodowi |
wschodom |
|
| B. | wschód |
wschody |
|
| N. | wschodem |
wschodami |
|
| Ms. | wschodzie |
wschodach |
|
| W. | wschodzie |
wschody |
Inne uwagi
Zwykle lp
Skróty
4. teren
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni kierunek
Relacje znaczeniowe
| antonimy: | zachód |
Połączenia
- wschód gminy, kontynentu, kraju, miasta, regionu, województwa, wyspy; Europy, Polski, Rosji...
Cytaty
|
Najlepiej funkcjonującą kopalnią jest Bogdanka - jedyna zbudowana na wschodzie Polski, w okręgu lubelskim. źródło: NKJP: Witold Gadomski: Wydobywanie górników, Gazeta Wyborcza, 1999-03-11 |
|
|
Jeszcze kilkanaście lat temu cała nasza wiedza o wschodzie Europy ograniczała się do tego, co udało się wyczytać z Dostojewskiego, odcedzić z artykułów w prasie, zapamiętać z mdławych czytanek z podręcznika do rosyjskiego. źródło: NKJP: Aleksandra Więcka: Droga na wschód, Ozon nr 5, 2005 |
|
|
Któryś z domowników przyznaje, że wschód kraju jest przede wszystkim bardzo biedny [...]. źródło: NKJP: Max Cegielski: Oko świata: od Konstantynopola do Stambułu, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wschód |
wschody |
|
| D. | wschodu |
wschodów |
|
| C. | wschodowi |
wschodom |
|
| B. | wschód |
wschody |
|
| N. | wschodem |
wschodami |
|
| Ms. | wschodzie |
wschodach |
|
| W. | wschodzie |
wschody |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | wschód | + |
CZEGO
|
5. w rolnictwie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo
Połączenia
- wschody polowe
- wschody buraka, rzepaku, ziemniaka; roślin
Cytaty
|
W tym roku bardzo wcześnie, prawie ze wschodami ziemniaków, pojawiła się stonka. źródło: NKJP: (kap): Zaraza i stonka, Dziennik Bałtycki, 2000-06-14 |
|
|
Nagła poprawa pogody może być niebezpieczna dla wschodu buraków. Przy silnym słońcu istnieje prawdopodobieństwo zaskorupienia się gleby, co utrudni przebicie się kiełków. źródło: NKJP: (Joan.): Mocno zachwaszczone zboża, Gryf Wejcherowski, 1999-05-07 |
|
|
Dwukrotna i czterokrotna dawka promieniowania laserowego stymulowała wschody polowe nasion marchwi [...]. źródło: NKJP: Krzysztof Klimont: Wpływ biostymulacji światłem lasera na wartość siewną nasion i plon wybranych roślin uprawnych, Biuletyn IHAR, 2006-10-01 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | wschód |
wschody |
|
| D. | wschodu |
wschodów |
|
| C. | wschodowi |
wschodom |
|
| B. | wschód |
wschody |
|
| N. | wschodem |
wschodami |
|
| Ms. | wschodzie |
wschodach |
|
| W. | wschodzie |
wschody |
Składnia
|
|
+ | wschód | + |
CZEGO
|