UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

starszeństwo

Chronologizacja

1 połowa XVII w., Kart XVII-XVIII

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. starszeństwo
starszeństwa
D. starszeństwa
starszeństw
C. starszeństwu
starszeństwom
B. starszeństwo
starszeństwa
N. starszeństwem
starszeństwami
Ms. starszeństwie
starszeństwach
W. starszeństwo
starszeństwa

Inne uwagi

Zwykle lp

Pochodzenie

Zob. stary I

1. wiek

Definicja

książk. 
bycie starszym od kogoś lub czegoś innego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  starszość
antonimy:  młodszość

Cytaty

Porównajmy np. takie stosunki, jak starszeństwo i bycie młodszym. Jeśli pierwszy z tych stosunków zachodzi między jakimś Janem i jakimś Piotrem, to drugi z nich także zachodzi między tymże Piotrem a tymże Janem.

źródło: NKJP: Zygmunt Ziembiński: Logika praktyczna, 1958

W maju 927 r. umarł car Symeon. Władzę po nim przejął Piotr, jego drugi pod względem starszeństwa syn [...].

źródło: NKJP: Mirosław J. Leszka: Wizerunek władców pierwszego państwa bułgarskiego w bizantyńskich źródłach pisanych. VIII-I połowa XII w., 2003

Z małżeństwa z Luizą doczekał się dziesięciorga dzieci [...]. Najstarszy, Karol w 1849 r. zrezygnował ze swych praw do rodzinnego spadku. Kolejnym w starszeństwie był Fryderyk Wilhelm, który odziedziczył dobra wraz z pałacami w Tworogu i Koszęcinie.

źródło: NKJP: Książę-premier, Dziennik Zachodni, 2001-01-06

Janek został wzięty z poboru już późną jesienią 1939 roku do Armii Czerwonej i słuch o nim zaginął na zawsze. Następnego w starszeństwie, Edwarda, zabili Niemcy, a najstarszy, Władysław, na koszt państwa radzieckiego pojechał w stronę Sybiru.

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Wiatr i pył, 2008

Ostrożnie odnosi się do powtarzanych przez kronikarzy [...] poglądów o starszeństwie języka ruskiego.

źródło: NKJP: Jerzy Ziomek: Renesans, 1973

2. pozycja w hierarchii

Definicja

książk. 
status kogoś lub czegoś w jakiejś hierarchii, wyższy od statusu innych osób lub obiektów

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  pozycja, status

Cytaty

Miejsce przy stole - arcyważna rzecz! Kto u szczytu, kto po jego lewicy, kto po prawicy - decydowało starszeństwo stanowiska [...], pochodzenie, płeć.

źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Miłość do wielkich stołów, Dziennik Polski, 2005-03-25

Senatorowie nie głosowali, ale według starszeństwa urzędów wypowiadali swoje zdanie na określony temat [...]. Na tej podstawie, licząc się przede wszystkim z głosem najważniejszych senatorów, król formułował tzw. konkluzję, czyli opinię ogółu.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych, 2004

Proszę sobie wyobrazić partyjkę pokera, w której jeden z graczy nie tylko trzyma bank i rozdaje karty, ale również decyduje o starszeństwie kolorów i o tym, która kombinacja wygrywa.

źródło: NKJP: Mariusz Ziomecki: Pokerek senatora, Gazeta Wyborcza, 1992-10-13

3. starszyzna

Definicja

książk. 
grupa najbardziej doświadczonych ludzi, która stoi na czele wspólnot ludzkich, takich jak rody albo grupy etniczne

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  starszyzna

Cytaty

- Trzymajcie się razem, szanujcie starszeństwo - życzył rodakom z Ameryki [...].

źródło: NKJP: Trzymajcie się razem, Tygodnik Podhalański, 1997

Andrzej szepnął mi do ucha, że starszeństwo chce ze mną rozmawiać w poważnej sprawie.

źródło: NKJP: Piotr Parandowski: Mitologia wspomnień, 2008

Frazeologizmy

prawo starszeństwa
zasada starszeństwa
Data ostatniej modyfikacji: 29.11.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj