UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

planetarium

Chronologizacja

1861, SJPWil

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. planetarium
planetaria
D. planetarium
planetariów
C. planetarium
planetariom
B. planetarium
planetaria
N. planetarium
planetariami
Ms. planetarium
planetariach
W. planetarium
planetaria

Pochodzenie

ang. planetarium

fr. planétarium

niem. Planetarium

1.a placówka

Definicja

placówka (oświatowa) wyposażona w sale i urządzenia, dzięki którym odtwarza się na półkulistym ekranie wygląd nieba i ruch ciał niebieskich

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat badanie i podbój kosmosu

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka działalność naukowa

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  placówka

Połączenia

  • chorzowskie, łódzkie, toruńskie, śląskie... planetarium; planetarium astronomiczne
  • budynek; dyrektor, kierownik, pracownicy planetarium
  • planetarium powstało
  • pracować w planetarium

Cytaty

W czasie jednego pokazu świąteczni widzowie zobaczą dwa seanse [...] „A jednak się kręci” (pierwszą produkcję planetarium sprzed pięciu lat) oraz jeden z seansów współczesnych. Takie zestawienie pozwala zdaniem pracowników planetarium pokazać drogę, jaką instytucja ta pokonała od chwili swojego powstania.

źródło: NKJP: Andrzej Dembowski:5 lat planetarium, Gazeta Miejska, 4 (22), 1999

Na dziś należy uważać za sukces sam fakt świadczenia przez planetarium ograniczonych usług w stosunku do społeczeństwa. Od chwili otwarcia planetarium pozbawiony jestem możliwości wprowadzania w życie własnej koncepcji jego funkcjonowania.

źródło: NKJP: Urszula Gizyńska: Zauroczyłem się niebem (I), Tygodnik Regionalny „Gazeta Częstochowska”, 2007-06-27

Częstochowa jest jednym z sześćdziesięciu miast na świecie, w których działają planetaria wyposażone w najnowocześniejsze cyfrowe systemy projekcyjne.

źródło: NKJP: Janusz Strzelczyk: Będzie bliżej do gwiazd, Dziennik Zachodni, 2008-09-10

1.b budynek

Definicja

budynek planetarium - placówki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat badanie i podbój kosmosu

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka działalność naukowa

Połączenia

  • planetarium i muzeum, planetarium i obserwatorium
  • budowa; kopuła planetarium
  • wycieczka, wyjazd, wyjście do planetarium
  • pokazy, seans, wizyta w planetarium
  • odwiedzić, zobaczyć, zwiedzić; wybudować planetarium

Cytaty

W planetarium można oglądać niebo z dowolnego miejsca na Ziemi oraz z dowolnego miejsca w Układzie Słonecznym i w Galaktyce Drogi Mlecznej.

źródło: NKJP: Janusz Strzelczyk: Będzie bliżej do gwiazd, Dziennik Zachodni, 2008-09-10

Przy Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach ruszyła budowa planetarium. [...] Kopuła będzie mieć średnicę 8 m, a sala projekcyjna pomieści jednorazowo do 50 osób.

źródło: NKJP: (WR): W Niepołomicach powstanie planetarium, Dziennik Polski, 2008-10-23

W planetarium będzie można zobaczyć ciała niebieskie widziane „oczami” sond kosmicznych i obserwatoriów orbitalnych. Wszechświat zobaczymy m.in w ultrafiolecie, podczerwieni, a nawet „świetle” promieni rentgenowskich. Podczas każdej projekcji w sali planetarium może zasiąść 60 osób.

źródło: NKJP: Barbara Błaszczyk: Bliżej do gwiazd, Dziennik Zachodni, 2006-10-04

Gwiazdozbiory można obejrzeć także w planetariach, gdzie obraz układu gwiazd wyświetla się z projektora na półkulisty sufit.

źródło: NKJP: Ewa Szymczak: Kopuła kształt doskonały, Focus. Poznać i zrozumieć świat, 10, 2003

1.c ludzie

Definicja

pracownicy planetarium - placówki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat badanie i podbój kosmosu

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka działalność naukowa

Cytaty

Placówki astronomiczne - obserwatoria i planetaria - przygotowują wyjazdy na południe Europy - do pasa pełnego zaćmienia - a w kraju organizują prelekcje wyjaśniające mechanizm zjawiska.

źródło: NKJP: Wkrótce zaćmienie, Dziennik Polski, 1999-08-11

Milionowym widzem, który przekroczył w czwartek progi planetarium w Toruniu, okazał się uczeń gimnazjum w pobliskim Chełmnie. Szkoła otrzyma z tej okazji w prezencie od planetarium prawdziwy teleskop.

źródło: NKJP: (PAP): Milionowy gość dostał teleskop, Metropol, 2001- 03- 23

2. urządzenie

Definicja

urządzenie służące do odtwarzania wyglądu nieba i ruchu ciał niebieskich, składa się z kilku projektorów, które rzutują obraz nieba na półkulisty ekran

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat badanie i podbój kosmosu

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  urządzenie

Połączenia

  • nowoczesne planetarium

Cytaty

Universarium IX TD – tak nazywa się ostatni produkt niemieckiej firmy Carl Zeiss. Jest to zdecydowanie najbardziej nowoczesne planetarium wykonane ludzkimi rękoma. Potrafi wiele – m.in. przedstawić migotanie gwiazd oraz wyświetlać po 5 przeźroczy jednocześnie. Wszystko w cyfrowej technologii.

źródło: NKJP: (mit): Prezent na urodziny?, Dziennik Zachodni, 2005-07-11

Wielkie planetarium Zeissa przesuwa się majestatycznie, jakby odpowiednio do swojego wieku. Już od niemal pięćdziesięciu lat pozwala widzom przeżyć całą noc w kilkanaście minut.

źródło: NKJP: Marek Twaróg: Lekcja wyobraźni, Dziennik Zachodni, 2001-11-20

Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json