UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

łoże

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. łoże
łoża
D. łoża
łóż
C. łożu
łożom
B. łoże
łoża
N. łożem
łożami
Ms. łożu
łożach
W. łoże
łoża

Pochodzenie

psł. *lože

1. mebel

Definicja

duże, szerokie łóżko - mebel

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka meble i wystrój wnętrz

Relacje znaczeniowe

synonimy:  łożnica
hiperonimy:  łóżko

Połączenia

  • drewniane, stalowe; ogromne, podwójne, szerokie, wielkie; twarde, zabytkowe; francuskie; królewskie; małżeńskie, wspólne; hotelowe łoże
  • łoże z baldachimem
  • kadłub, konstrukcja, poręcz łoża
  • wstawać z łoża
  • leżeć, siąść na łożu

Cytaty

Sypialnia rodziców to przytulny pokój, wyposażony jedynie w małżeńskie łoże, bujany fotel i toaletkę z lustrem, należącą do pani domu.

źródło: NKJP: Zachować klimat, Dziennik Polski - Dom, 2001-10-31

Już i sama rwała się wstawać z łoża, na którym całą zimę przeleżała.

źródło: NKJP: Zofia Kossak: Błogosławiona wina, 1953

Wuj Bronisław odstąpił nam swoją sypialnię, w której stało szerokie łoże z baldachimem [...].

źródło: NKJP: Jan Brzechwa: Gdy owoc dojrzewa, 1958

Modne jeszcze kilka lat temu stalowe łoża, dziś są tylko ofertą dla koneserów i wiernych zwolenników tego stylu.

źródło: NKJP: Jarosław Panek: Komfort i estetyka w sypialni, Echo Dnia, 2006-10-31

2. maszyny

Definicja

techn. 
konstrukcja, na której mocuje się maszynę lub lufę broni w celu precyzyjnego naprowadzania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

  • łoże broni, obrabiarki, szlifierki
  • łoże do lufy
  • broń, działa na łożach
  • coś osadzone w łożu

Cytaty

Łoże broni kulowej służy do stałego połączenia lufy z osadą.

źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vademecum myśliwego, 1955

Dla bractwa z Sobótki wkrótce będzie robił koła i łoże do zakupionej już napoleońskiej lufy armatniej.

źródło: NKJP: Jarosław Sulikowski: W domowym arsenale są repliki armat, kuszy, toporów; będzie kolubryna i zbroja rycerska, prasa, 1999

[...] bronią Czirna była artystycznie wręcz wykonana rusznica, z graniastą lufą osadzoną w wyprofilowanym dębowym łożu.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

Często obrabiarka ma bardzo dobry wrzeciennik, prowadnice, łoże, ale jest mało wydajna wskutek ręcznej jej obsługi.

źródło: NKJP: Jan Kosmol: Automatyzacja obrabiarek i obróbki skrawaniem, 1995

Łoże i korpus szlifierki powinny być sztywne (odporne na drgania).

źródło: NKJP: Internet

3. karabinu

Definicja

uchwyt karabinu, który jednocześnie łączy pozostałe jego części

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń

Połączenia

  • łoże karabinu
  • łoże do karabinu

Cytaty

[...] Adamek pogładził łoże leżącego obok karabinu.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Drzymalski przeciw Rzeczpospolitej, 2004

Służby śledcze zarekwirowały około 160 sztuk ostrej amunicji różnego kalibru, [...] 2 łoża drewniane do karabinów oraz części do różnego rodzaju broni, w tym zamki i lufy.

źródło: NKJP: (EM): Domowy arsenał, Dziennik Polski, 2000-07-05

Frazeologizmy

ktoś dzieli łoże z kimś
ktoś dzieli stół i łoże z kimś
łoże boleści
łoże miłości
madejowe łoże
na łożu śmierci
separacja od łoża
z nieprawego łoża I
z nieprawego łoża II
z prawego łoża I
z prawego łoża II
Data ostatniej modyfikacji: 19.01.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json