UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

obuch

Chronologizacja

1408, SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. obuch
 obuchy
D. obucha
 obuchów
C. obuchowi
 obuchom
B. obuch
 obuchy
N. obuchem
 obuchami
Ms. obuchu
 obuchach
W. obuchu
 obuchy

Pochodzenie

psł. *obuchъ 'to, co jest wokół ucha, czyli wokół otworzu w toporze, siekierze, do którego wstawiona jest rękojeść'

Forma prasłowiańska składa się z przyimka *ob i rzeczownika *ucho we wtórnym znaczeniu 'otwór do nawlekania, wstawiania, osadzania czegoś'

1. siekiery

Definicja

tępo zakończona część narzędzia umożliwiająca przybijanie i miażdżenie czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

antonimy:  ostrze

Połączenia

  • obuch siekiery, topora
  • cios obuchem
  • dostać, uderzyć obuchem

Cytaty

[...] zdobyła przygarść ciemnych, fasolowatych ziarenek. Po zawinięciu w szmatę zbiła je obuchem siekiery na miazgę, którą gotowała.

źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Smaki polskie, czyli jak się dawniej jadało, 2008

- Żeby wasza noga więcej na naszym nie postała - zagrzmiał, gdy przybił poprzeczkę do świeżo wkopanego słupka.
- A wasza na naszym - odszczeknął natychmiast Pawlak, waląc obuchem siekierki w wystający łeb gwoździa.

źródło: NKJP: Andrzej Mularczyk: Sami swoi, 1967

Uniósł topór i obuchem uderzył w skroń Potoka.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Głowa Minotaura, 2009

W godzinach rannych podczas ściągania opony z koła ciągnika rolniczego uderzał młotem w metalową obręcz. Stalowy obuch młota pękł, odłamek wbił się w klatkę piersiową mężczyzny w okolicach serca.

źródło: NKJP: (APL): Śmierć przy naprawie, Gazeta Krakowska, 2005-09-01

Wyroby kamienne kultury ceramiki sznurowej reprezentowane są głównie przez topory bojowe ze zwisającymi ostrzami i obuchami w kształcie odwróconego czółna.

źródło: NKJP: Internet

Składnia

bez ograniczeń + obuch +
(CZEGO)

2. broń

Definicja

dawna broń ręczna w formie siekiery osadzonej na długim trzonie, używana przez kawalerię

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  broń

Cytaty

[...] człowiek wędrujący gościńcem nie nosi cały czas w dłoni miecza, topora, obucha czy innej broni.

źródło: NKJP: Internet

Szlachta koronna zamierzała [...] walczyć z rosyjsko-saską interwencją. Świadectwem jej nastrojów są zachowane do dzisiaj rysy i szczerby na ścianach kolegiaty w Opatowie. Zawiązano tam 3 grudnia 1733 roku lokalną konfederację w obronie wolności elekcji, a zgromadzona szlachta sandomierska ostrzyła o mury kolegiaty swe szable oraz polerowała obuchy bojowe.

źródło: NKJP: Internet

Frazeologizmy

ktoś dostaje obuchem w głowę
ktoś dostaje obuchem w łeb
ktoś dostał obuchem w głowę
ktoś dostał obuchem w łeb
Data ostatniej modyfikacji: 06.03.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN