UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zacny

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Pochodzenie

czes. vzácný 'cenny, możny, wysoko urodzony; niespotykany, rzadki'

z psł. *vъz-ęt'ьnъ 'wzięty, wybrany'

Od: czasownika *vъz-ęti 'wziąć'. W polszczyźnie (w stosunku do czeskiego pierwowzoru) doszło do uproszczenia grupy spółgłoskowej wz- > z- pod wpływem niezwiązanego etymologicznie przymiotnika cny (por.) (Bor)

1.a szlachetny

Definicja

książk.

taki, który jest uczciwy i wspaniałomyślny, przez co zasługuje na zaufanie i szacunek

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Usposobienie człowieka ➔ cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ słownictwo oceniające

Połączenia

zacny człowiek, dobroczyńca, gość, kawaler, kolega, małżonek, ojciec, staruszek; mieszkaniec, obywatel, sąsiad; mieszczanin, szlachcic; kapłan, ksiądz, kupiec, profesor; patron; dom, gród, ród; zacna gospodyni, kobiecina, kobieta, koleżanka, matka, osoba; firma, instytucja, organizacja, uczelnia; rodzina
zacny i godny, zacny i szanowany, zacny i szlachetny, zacny i uczciwy, zacny i zasłużony; mądry i zacny
bardzo zacny

Cytaty

	W istocie był zacnym człowiekiem i nikomu nigdy nie wyrządził krzywdy, która by przyniosła jakieś szkodliwe następstwa. źródło: NKJP: Tadeusz Kwiatkowski: Panopticum, 1995
	To z pewnością inteligentny, uczciwy i rzetelny człowiek, z zacnej rodziny. źródło: NKJP: Dni mieszanych uczuć, Dziennik Polski, 1998-02-14
	[...] nieraz przecie zacni mężowie stawali się katami, skoro tylko trafili w układ wzajemnych zagrzewań się i podniecań. źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Ziemia Ulro, 1994
	Pan poseł sprawozdawca tak ciepło i serdecznie mówił o RIO, że można by odnieść wrażenie, iż wokół tak zacnej instytucji niemożliwe są spory i kontrowersje. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 09.04.1997

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna
D.	zacnego	zacnego	zacnego	zacnego	zacnej
C.	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnej
B.	zacnego	zacnego	zacny	zacne	zacną
N.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacną
Ms.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacnej
W.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacni	zacni	zacne	zacne
D.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
C.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym
B.	zacnych	zacnych	zacnych	zacne
N.	zacnymi	zacnymi	zacnymi	zacnymi
Ms.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
W.	zacni	zacni	zacne	zacne

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacniejszy	zacniejszy	zacniejszy	zacniejsze	zacniejsza
D.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszej
C.	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszej
B.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszy	zacniejsze	zacniejszą
N.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszą
Ms.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacniejsi	zacniejsi	zacniejsze	zacniejsze
D.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych
C.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym
B.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejsze
N.	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi
Ms.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych

1.b właściwy komuś szlachetnemu

Definicja

książk.

właściwy komuś, kto jest uczciwy i wspaniałomyślny, a przez to zasługujący na zaufanie i szacunek

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Usposobienie człowieka ➔ cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ słownictwo oceniające

Połączenia

zacny cel, charakter, zacne intencje

Cytaty

	Wiedział, że sto nawet serc, chociażby tak miękkich i tak czułych jak zacne serce cioci, nie zastąpi dziecku jednego uścisku i jednego uśmiechu matki [...]. źródło: NKJP: Kornel Makuszyński: Szaleństwa Panny Ewy, 1985
	Czekając na niego, rozmawiałem z [...] szefem finansów królewskich, człowiekiem bardzo rozsądnym i zacnego charakteru. źródło: NKJP: Marian Brandys: Nieznany Książę Poniatowski, 1996
	Przyświecał mu zacny cel: chciał uchronić młodzież przed marnowaniem czasu i uzdolnień, a także zabezpieczyć ją przed wywiezieniem na roboty przymusowe do Niemiec. źródło: NKJP: Kamienica nie powie, Dziennik Polski, 2000-08-26
	Nie chcę kwestionować zacnych intencji tego pracowitego ludu, ale przypominam, że kiedy po raz pierwszy spróbowali swoje idee [...] wprowadzić w życie, skończyło się to krwawą rewolucją francuską. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 20.02.1993

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna
D.	zacnego	zacnego	zacnego	zacnego	zacnej
C.	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnej
B.	zacnego	zacnego	zacny	zacne	zacną
N.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacną
Ms.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacnej
W.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacni	zacni	zacne	zacne
D.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
C.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym
B.	zacnych	zacnych	zacnych	zacne
N.	zacnymi	zacnymi	zacnymi	zacnymi
Ms.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
W.	zacni	zacni	zacne	zacne

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacniejszy	zacniejszy	zacniejszy	zacniejsze	zacniejsza
D.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszej
C.	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszej
B.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszy	zacniejsze	zacniejszą
N.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszą
Ms.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacniejsi	zacniejsi	zacniejsze	zacniejsze
D.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych
C.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym
B.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejsze
N.	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi
Ms.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych

2. o dużym znaczeniu

Definicja

książk.

taki, który ma wysoką wartość lub jakość, przez co zasługuje na szczególną uwagę lub poważanie

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii ➔ jakość i intensywność

Połączenia

zacny jubileusz, trunek, tytuł; zacna funkcja, tradycja; zacne gremium, grono, towarzystwo

Cytaty

	To dla mnie wielki zaszczyt, iż mogę występować przed tym zacnym gremium w polskim Sejmie. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 22.01.1998
	Widok płonących szczap i ledwo napoczętej butelki zacnego trunku odebrał jej wrodzony dar wymowy. źródło: NKJP: Joanna Szymczyk: Ewa i złoty kot, 2004
	Wiemy, że ten zacny tytuł „najsympatyczniejszych” w głównej mierze zawdzięczamy temu, że szkoła dała nam możliwość rozwijania naszych pasji i zainteresowań, stwarzając jednocześnie miłą i przyjazną atmosferę. źródło: NKJP: Rafał Banaszek: Najsympatyczniejsi maturzyści, Echo Dnia, 2006-05-26
	Nie uważam, by eksport min i czołgów był zacniejszy od eksportu kartofli. źródło: NKJP: Maria Wiernikowska, Włodzimierz Kalicki: Kartofle czy czołgi?, Gazeta Wyborcza, 1994-01-27

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna
D.	zacnego	zacnego	zacnego	zacnego	zacnej
C.	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnemu	zacnej
B.	zacnego	zacnego	zacny	zacne	zacną
N.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacną
Ms.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym	zacnej
W.	zacny	zacny	zacny	zacne	zacna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacni	zacni	zacne	zacne
D.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
C.	zacnym	zacnym	zacnym	zacnym
B.	zacnych	zacnych	zacnych	zacne
N.	zacnymi	zacnymi	zacnymi	zacnymi
Ms.	zacnych	zacnych	zacnych	zacnych
W.	zacni	zacni	zacne	zacne

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	zacniejszy	zacniejszy	zacniejszy	zacniejsze	zacniejsza
D.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszej
C.	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszemu	zacniejszej
B.	zacniejszego	zacniejszego	zacniejszy	zacniejsze	zacniejszą
N.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszą
Ms.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	zacniejsi	zacniejsi	zacniejsze	zacniejsze
D.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych
C.	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym	zacniejszym
B.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejsze
N.	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi	zacniejszymi
Ms.	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych	zacniejszych

Data ostatniej modyfikacji: 11.06.2024