UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

pierzyna

Chronologizacja

1398, SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. pierzyna
pierzyny
D. pierzyny
pierzyn
C. pierzynie
pierzynom
B. pierzynę
pierzyny
N. pierzyną
pierzynami
Ms. pierzynie
pierzynach
W. pierzyno
pierzyny

Pochodzenie

ogsł. *perina 'to, co jest zrobione z piór, z pierza'

Forma słowiańska jest derywatem od psł. *perьje 'pierze' z przyrostkiem *-ina; zob. pierze

1. przykrycie

Definicja

ciepłe przykrycie z tkaniny wypełnione pierzem, pozbawione przeszyć, w wyniku czego pierze może się przemieszczać

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  przykrycie

Połączenia

  • ciepła; ciężka, gruba, olbrzymia, wielka; puchowa; czerwona, kraciasta; rozpruta, stara pierzyna
  • pierzyny i kołdry, pierzyny i poduchy, pierzyny i poduszki; pierzyny i garnki, pierzyny i szafy; pościel i pierzyny
  • pierzyna bez poszwy
  • nakryć/nakrywać, przykryć coś pierzyną
  • wleźć pod pierzynę
  • leżeć, siedzieć, spać pod pierzyną

Cytaty

Ewelina weszła w ubraniu pod pierzynę, początkowo szczękała zębami, ale potem pierzyna tak zaczęła grzać, że zdejmowała z siebie po kolei sweter, spódnicę, pończochy, aż została w samej halce.

źródło: NKJP: Maria Nurowska: Panny i wdowy: czyściec, 1992

Nawet gdy słyszałem, jak matka, nachylona nade mną, prosi, wstań, synku, wstań, bo już pora, nie mogłem się obudzić. Toteż częściej ojciec przychodził mnie budzić. Ściągał ze mnie pierzynę i wołał, wstań, no, już, bo cię zimną wodą poleję!

źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007

Kiedy woda zaczyna stygnąć, szybko wciąga na poparzone stopy wełniane skarpety i wślizguje się pod pierzynę. Wilgotna pościel oblepia ciało, ale w nogi ciepło. Co za rozkosz.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Zakaukazie, Gazeta Wyborcza, 1994-11-18

Leżała w łóżku otulona pierzyną z puchu.

źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Złodziejka pamięci, 1998

Ilość posiadanej pościeli zależała od zamożności. Uważano, że im bogatszy dom, tym więcej poduszek i pierzyn.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów współczesnych: praca zbiorowa, 2004

2. pokrywa

Definicja

książk. 
warstwa substancji przykrywająca coś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  kołdra, pokrywa

Połączenia

  • gruba pierzyna
  • pierzyna śniegu

Cytaty

Całkiem niespodziewanie na początku listopada spadł śnieg. Puchowa pierzyna przykryła pola, drzewa i dachy domów.

źródło: NKJP: Dorota Reszke: Modrzewiowe wzgórze, Kaszuby, nr 30, 1998

W ciągu zaledwie 300 tys. lat lodowce zdołały zająć większość lądu. Następnie przykryły go białą pierzyną, której grubość przekracza dziś miejscami 4 km.

źródło: NKJP: Andrzej Hołdys: Wszystko płynie pod lodem, Polityka, 2007-04-28

Olbrzymie pierzyny śniegu zalegały wszędzie, a biało było tak nieskazitelnie, że aż niebieskawo.

źródło: NKJP: Tomasz Domaniewski: Niedaleko od prawdy, 1975

[...] nurkując pod pierzynę mgły, tracili wyczucie kierunku i nawet jeśli później podnosili broń do ramienia, nie potrafili odszukać właściwego miejsca.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Drzymalski przeciw Rzeczpospolitej, 2004

Składnia

bez ograniczeń + pierzyna +
(CZEGO)

Frazeologizmy

ktoś zagląda pod kołdrę komuś
ktoś zagląda pod pierzynę komuś
Data ostatniej modyfikacji: 16.04.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj