UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

bóstwo

Chronologizacja

1 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

Zob. bóg

1. bóg

Definicja

istota duchowa będąca przedmiotem kultu w religiach, które uznają istnienie wielu bogów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  bożek, bóg, bóstewko

Połączenia

  • bóstwo antyczne, mitologiczne; buddyjskie, egipskie, hinduskie, pogańskie, rzymskie, słowiańskie; fałszywe, prawdziwe; marne, nowe, okrutne, różne; główne, najwyższe, pomniejsze, potężne; lokalne, miejscowe, obce bóstwa; bóstwa domowe, opiekuńcze, słoneczne; fenickie, greckie
  • bóstwa płodności, szczęścia, ziemi
  • figurki, posągi, posążki, rzeźby, wizerunki, wyobrażenia; kult; panteon; przychylność bóstw
  • ofiara dla bóstwa
  • oddawać cześć, składać hołd bóstwom;
  • poświęcony bóstwu
  • przedstawienie / przedstawianie bóstwa,
  • przedstawiający bóstwo
  • obcowanie z bóstwem

Cytaty

Na wzgórzach ziemi judzkiej ponownie składano pokłony słupom kamiennym i drzewom, w świątyni jerozolimskiej stanęły ołtarze i posągi bóstw asyryjskich, kananejskich, moabskich i sydońskich.

źródło: NKJP: Zenon Kosidowski: Opowieści biblijne, 1963

[...] wszyscy parający się handlem, jak również często udający się w bliższe i dalsze podróże podążali z ofiarami do miejsc kultu bóstwa wyobrażanego pod postacią młodzieńca w hełmie i sandałach ze skrzydłami, z laską zwaną kaduceuszem w ręku.

źródło: NKJP: Zodiak olimpijski (II), Dziennik Polski - Pejzaż, 2003-02-15

Życiodajne Słońce, źródło światła i ciepła, było od zarania dziejów obiektem kultu ludów pierwotnych, widzących w nim bóstwo sprawujące władzę najwyższą.

źródło: NKJP: Włodzimierz Kusch: Co o promieniowaniu wiedzieć powinniśmy, 1999

Przykładem personifikacji bóstwa płodności jest, według archeologów, figurka nagiej kobiety, określana w podręcznikach historii sztuki mianem „Wenus paleolitycznej”.

źródło: NKJP: Diabły, demony, maszkarony, Dziennik Polski - Dom, 2000-10-04

Należy mieć poprawną relację z Bogiem, nie można Go traktować jak bóstwa, które jest niegroźne. Jeśli nie ma doświadczenia lęku w relacji do Boga (może lepiej byłoby tu powiedzieć «doświadczenia bojaźni Bożej»), istnieje niebezpieczeństwo, że nasz Bóg przekształcił się w bóstwo.

źródło: NKJP: Paweł Kosiński SJ: Obudzić serce, 2000

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. bóstwo
 bóstwa
D. bóstwa
 bóstw
C. bóstwu
 bóstwom
B. bóstwo
 bóstwa
N. bóstwem
 bóstwami
Ms. bóstwie
 bóstwach
W. bóstwo
 bóstwa

Składnia

bez ograniczeń + bóstwo +
(CZEGO)

2. Chrystusa

Definicja

natura właściwa Bogu

Noty o użyciu

Zapisywane również wielką literą.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Relacje znaczeniowe

synonimy:  boskość

Połączenia

  • pełne, prawdziwe, zjednoczone bóstwo; bóstwo Chrystusowe
  • bóstwo Ducha Świętego, (Jezusa) Chrystusa
  • bóstwo z człowieczeństwem
  • bóstwo w Chrystusie
  • bóstwo i człowieczeństwo
  • koncepcja, narzędzie, świadomość bóstwa
  • zjednoczenie bóstwa

Cytaty

Sobory kościelne... odrzucały różne próby fałszowania lub zaprzeczania pełnego człowieczeństwa i pełnego bóstwa Jezusa Chrystusa.

źródło: NKJP: Tadeusz Dionizy Łukaszuk OSPPE: Ty jesteś Chrystus, syn Boga żywego. Dogmat chrystologiczny w ujęciu integralnym, 2000

[...]nie uznaje bóstwa Chrystusowego, neguje życie przyszłe i w ten sposób burzy fundament wszelkiej etyki, a także odbiera wartość prawdziwą swym pięknym skądinąd poglądom. Za poglądy antychrystusowe i antyspołeczne Tołstoj został wyklęty z Cerkwi prawosławnej.

źródło: NKJP: Antoni Pawlak, Rysunki Grażyna Lange: Alfabet wartości: Gazeta Wyborcza, 1993-07-31

Rozpamiętując Troistość Osób, lecz Jedność Bóstwa (por. 1742), kontemplowała przyszła Błogosławiona Trzy Boskie Osoby: Ojca, Syna i Ducha Świętego.

źródło: NKJP: Ks. Edmund Boniewicz Sac: Z Duchem Światłości i Prawdy, 1998

W [...] Najśw. Sakramencie Chrystus jest obecny substancjalnie ze swoim bóstwem i człowieczeństwem.

źródło: NKJP: Tadeusz Loska SJ: Wszystkie moje źródła są w Tobie : nabożeństwa eucharystyczne : godziny święte-spotkania modlitewne, 1999

Nietzsche nie kwestionuje istnienia Chrystusa. [...] I tak w tej filozofii, przepełnionej bólem, szamotaniem i bluźnierstwem, Chrystus znów jest postacią żyjącą, noszącą w sobie paradoks świadomości swego własnego bóstwa.

źródło: NKJP: Józef Tischner: Świat ludzkiej nadziei : wybór szkiców filozoficznych 1966-1975, 1975

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. bóstwo
 bóstwa
D. bóstwa
 bóstw
C. bóstwu
 bóstwom
B. bóstwo
 bóstwa
N. bóstwem
 bóstwami
Ms. bóstwie
 bóstwach
W. bóstwo
 bóstwa

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + bóstwo +
(KOGO)

3. osoba

Definicja

osoba lub rzecz będąca przedmiotem uwielbienia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  bożek, bożyszcze, bóg

Połączenia

  • bóstwo sławy

Cytaty

W przyszłości każdy będzie sławny przez piętnaście minut - prorokował Andy Warhol, wcielone nowojorskie bóstwo sławy, arbiter elegancji i pop mędrzec, jak mało kto znający dziwaczne prawa rządzące w Naked City.

źródło: NKJP: Kamila Sławińska: Nowy Jork. Przewodnik niepraktyczny, 2008

Pod władzą tego rządu jedynym prawem i bóstwem będzie rynek i pieniądz przewrotnie poprzedzany sztandarem nieograniczonej wolności.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 14.03.2002

[...] oto religia przyszłości gotowa! Jej bóstwem jest postęp, kapłanami — buntownicy, momentem epifanii — młodość.

źródło: NKJP: Jan Błoński: Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka, 1995

Wzięła ślub z Warmińskim, została dyrektorową. Przyjaźnili się, on uważał ją za bóstwo. Przeżyli razem trzydzieści siedem lat.

źródło: NKJP: Katarzyna Bielas: Aleksandra Śląska, Gazeta Wyborcza - Wysokie obcasy, 1999-09-18

Jakże mdło o dziele Szatana opowiadają Magdzie sataniści. Nie widzą jego wielkości i nie potrafią się z nią zmierzyć. Szukają swego bóstwa w Internecie, w dyskotekowym transie, na kasetach. Wielbią go tatuażem, chwalą kolorem spodni albo skarpet. Ich Szatan nie jest Księciem Ciemności. To tylko gwiazdor popkultury.

źródło: NKJP: Lidia Ostałowska: Hiob, Gazeta Wyborcza - Magazyn, 1997-11-07

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. bóstwo
 bóstwa
D. bóstwa
 bóstw
C. bóstwu
 bóstwom
B. bóstwo
 bóstwa
N. bóstwem
 bóstwami
Ms. bóstwie
 bóstwach
W. bóstwo
 bóstwa

Składnia

bez ograniczeń + bóstwo +
(KOGO/CZEGO)

Frazeologizmy

ktoś robi się na bóstwo
ktoś zrobił się na bóstwo
Data ostatniej modyfikacji: 12.03.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN