UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rozgrzeszyć

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. rozgrzeszę
 rozgrzeszymy
2 os. rozgrzeszysz
 rozgrzeszycie
3 os. rozgrzeszy
 rozgrzeszą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. rozgrzeszyłem
+(e)m rozgrzeszył
 rozgrzeszyłam
+(e)m rozgrzeszyła
 rozgrzeszyłom
+(e)m rozgrzeszyło
 rozgrzeszyliśmy
+(e)śmy rozgrzeszyli
 rozgrzeszyłyśmy
+(e)śmy rozgrzeszyły
2 os. rozgrzeszyłeś
+(e)ś rozgrzeszył
 rozgrzeszyłaś
+(e)ś rozgrzeszyła
 rozgrzeszyłoś
+(e)ś rozgrzeszyło
 rozgrzeszyliście
+(e)ście rozgrzeszyli
 rozgrzeszyłyście
+(e)ście rozgrzeszyły
3 os. rozgrzeszył
 rozgrzeszyła
 rozgrzeszyło
 rozgrzeszyli
 rozgrzeszyły

bezosobnik: rozgrzeszono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. rozgrzeszmy
2 os. rozgrzesz
 rozgrzeszcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. rozgrzeszyłbym
bym rozgrzeszył
 rozgrzeszyłabym
bym rozgrzeszyła
 rozgrzeszyłobym
bym rozgrzeszyło
 rozgrzeszylibyśmy
byśmy rozgrzeszyli
 rozgrzeszyłybyśmy
byśmy rozgrzeszyły
2 os. rozgrzeszyłbyś
byś rozgrzeszył
 rozgrzeszyłabyś
byś rozgrzeszyła
 rozgrzeszyłobyś
byś rozgrzeszyło
 rozgrzeszylibyście
byście rozgrzeszyli
 rozgrzeszyłybyście
byście rozgrzeszyły
3 os. rozgrzeszyłby
by rozgrzeszył
 rozgrzeszyłaby
by rozgrzeszyła
 rozgrzeszyłoby
by rozgrzeszyło
 rozgrzeszyliby
by rozgrzeszyli
 rozgrzeszyłyby
by rozgrzeszyły

bezosobnik: rozgrzeszono by

bezokolicznik: rozgrzeszyć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: rozgrzeszywszy

gerundium: rozgrzeszenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: rozgrzeszony

odpowiednik aspektowy: rozgrzeszać

Pochodzenie

Pierwotna postać rozrzeszyć z przedr. roz- , psł. *orz- od psł. *rěšiti 'wiązać', kalka łac. absolvere 'odpuścić grzechy, udzielić rozgrzeszenia' z wtórnym nawiązaniem do grzech, grzeszyć. W staropolszczyźnie postaci rozrzeszyć/rozdrzeszyć/rozgrzeszyć 'uwolnić od odpowiedzialności, udzielić rozgrzeszenia, przebaczyć', por. st. czes. rozhřěšiti 'ts'.

1. w konfesjonale

Definicja

o księdzu: podczas spowiedzi odpuścić komuś grzechy - czyny lub postępowanie niezgodne z zasadami religii

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne

Cytaty

- Jak wam nie wstyd - zaczęła. - Wczoraj byliście u spowiedzi, ksiądz was rozgrzeszył...

źródło: NKJP: Danuta Koral: Wydziedziczeni, 1997

[...] istnieją wypadki poza niebezpieczeństwem śmierci penitenta, kiedy kapłan rzymskokatolicki może rozgrzeszyć z grzechu aborcji katolika obrządku wschodniego.

źródło: NKJP: Sztuka spowiadania Poradnik dla księży, 2010

Ksiądz spowiada na Wielkanoc, to też musi sobie zaprosić drugiego, a nieraz i dwóch, żeby mu pomogli. Bo zbój czy złodziej, ale na Wielkanoc każdego sumienie rusza. I wysłuchaj to wszystko, rozgrzesz, pociesz, pozadawaj pokuty. W pojedynkę by nie poradził takiej górze grzechów [...].|

źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996

Składnia

bez ograniczeń + rozgrzeszyć +
KOGO

2. przebaczyć

Definicja

uznać, że ktoś, komu przypisuje się jakieś złe czyny, nie jest ich winien lub że jego wina jest niewielka

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Cytaty

Większość aktorów przeszła [...] gładko przez weryfikacyjne sito. Kilku od ręki rozgrzeszono z okupacyjnej działalności.

źródło: NKJP: Paweł Goźliński: Nie wybacza się komediantom, Gazeta Wyborcza, 1999-04-30

On mnie karci łagodnie i pobłażliwie, jakbym była nieznośną małą dziewczynką, a Marcin dobrym, wyrozumiałym wujkiem, który jest gotów rozgrzeszyć niesforną smarkatą.

źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993

Tymczasem pierogi już się ugotowały. Odcedziłem je bez żadnej wpadki, ale zapomniałem o sałatce. - Nic nie szkodzi, tak też jest dobrze - rozgrzeszyła mnie Żona Tolerancyjna z pełnymi ustami.

źródło: NKJP: Martyna Żandarska-Ochnik: Pan wichrów i powiewów, 2008

Składnia

bez ograniczeń + rozgrzeszyć +
KOGO + (z CZEGO)

3. usprawiedliwić

Definicja

uzasadnić jakieś decyzje lub działania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  usprawiedliwić

Cytaty

Gdyby posłuchał zakładowego informatyka i zabezpieczył komputer hasłem, życie byłoby znacznie piękniejsze. Ale spróbujmy go rozgrzeszyć. Dotąd siedział w pokoju sam. I nigdy wcześniej nie miał praktykanta.

źródło: NKJP: Piotr Czerwiński: Przebiegum życiae czyli Kartonowa sieć, 2009

- Gotów jestem zwiększyć zadłużenie szpitala, zaryzykować ekonomicznie, żeby to zrobić. I myślę, że społeczeństwo mnie rozgrzeszy - mówi dyrektor SP ZOZ w Nowym Targu [...] o istniejącej już Poradni Onkologicznej i planach stworzenia oddziału.

źródło: NKJP: Pomoc w Nowym Targu, Dziennik Polski, 2001-05-23

– Dobrze, że wygraliśmy. Działacze rozgrzeszą mnie za tę kartkę. Nie chciałem faulować. Myślałem, że trafię w piłkę – mówił po meczu Wróbel.

źródło: NKJP: Grzegorz Mikuła: Akcja w kolorze czerwonym, Trybuna Śląska, 2001-09-24

Mój profesor z akademii sztuk pięknych [...] rozgrzeszył mnie, że mając dyplom artysty plastyka, nie uprawiam tego zawodu, mówiąc: „Ona i tak maluje swoje piosenki”.

źródło: Barbara Pietkiewicz: Portret Kobiety. Krystyna Sienkiewicz: Rysowałam w szpitalu anioły na kartkach, Wysokie Obcasy, 2017-02-04 (wysokieobcasy.pl)

Składnia

bez ograniczeń + rozgrzeszyć +
KOGO + (z CZEGO)
Data ostatniej modyfikacji: 02.10.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN